Кіріспе

Голландиялық ақын және әдеби сыншы Виллем Йоханнес Теодорус Клус (; 6 мамыр 1859 – 31 наурыз 1938) – 19 ғасырдағы голландиялық ақын және әдеби сыншы. Ол «Сексендік қозғалысының» көрнекті өкілдерінің бірі болды және 1893 жылғы редакциялық дағдарыстан кейін «De Nieuwe Gids» журналының бас редакторы болды. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына бес рет ұсынылды.

Өмірбаян

Клус ақын Герман Гортермен, сыншы Лодевик ван Дейссельмен және психиатр Фредерик ван Эденмен бірге 1880 жылдары Амстердамда өзара әрекеттесіп, жұмыс істеген голланд жазушыларының «Сегізіншілер қозғалысы» (Beweging van Tachtig) деп аталатын ықпалды тобының жетекшілерінің бірі болды. Осы қозғалыстың бір бөлігі ретінде Клус басым әдеби стильді кітапханалық және әрі кетіп жасалған деп сынады, ал оның орнына форма мазмұнымен үйлесетін поэзия жазуға тырысты, сонда жақын тәжірибелер табиғи жақындықпен берілуі керек еді. Клус сондай-ақ, кеңінен ортақ тәжірибелерді немесе сезімдерді білдіруге тырысатын өнерді қабылдамады. Оның орнына, ол өнердің «ең жеке эмоцияның ең жеке көрінісі» («de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie») болуы керек деп талап етті. Басқа «Сегізіншілермен» бірге Клус осы жолда Шекспирден де, сол кездегі импрессионист суретшілер мен натуралистерден де шабыт алды. «Сегізіншілердің» негізгі әдеби құралы – Клустың бірлесіп құрған «Жаңа нұсқау» (De Nieuwe Gids) журналы, алғаш рет 1885 жылдың қазанында жарық көрген. Атауы Амстердамдағы басым әдеби журналға, Клустың және басқа «Сегізіншілердің» ұсыныстарын көбінесе қабылдамаған «Нұсқау» (De Gids) журналына сарказмды қарсы тұру ретінде қарастырылды. Клустың және басқалардың әлі күнге дейін жоғары бағаланған көптеген шығармалары алғаш рет «Жаңа нұсқаудың» алғашқы басылымдарында пайда болды, оның ішінде Клустың көптеген сонеттері, оның ең маңызды өрнегі. Алайда, «Сегізіншілер» бірінен кейін бірі дауласып, 1893 жылы Клус «Жаңа нұсқаудың» алғашқы бес редакторының арасынан жалғыз қалған редактор болып қалды. Ол өзінің көптеген материалдарын 1885 жылдан бастап бірнеше жыл бойы «Жаңа нұсқауда» жариялағанмен, Клус шын мәнінде 1880 және 1885 жылдар аралығында ең көп жазған және оларды жарияламас бұрын көптеген өлеңдерін жылдар бойы сақтап келген. Ол өмірінің соңында жазуға шабытты жоғалтқанын айтты, және шын мәнінде, ол бүгін есте қалған барлық жазбалары, тіпті кейін жарияланса да, 1880 жылдан 1885 жылға дейінгі кезеңде жазылған. 1888 жылдан бастап Клус «Жаңа нұсқаудың» редакторы және психиатр, сондай-ақ оның досы Фредерик ван Эденнен психиатриялық көмек сұрады. Алайда, Клустың психикалық жағдайы нашарлап, оның бір себебі алкоголизмге тәуелділігі болды. Ол 1895 жылы өзінің ең төменгі деңгейіне жеткенде, оны санасыз күйде ұстап, уақытша санаторийге орналастырды. Ол одан кейін де жазуға тырысты, бірақ оның күш-жігері өзін-өзі аяудың және бір кездері сатқын болған достарына қарсы ащы айыптаулардан аз ғана болды. Алайда, Клустың жалғасып жатқан күш-жігері көбінесе назарсыз қалғанмен, оның ертедегі еңбектері одан әрі бағаланып, ақырында оған бірнеше әдеби марапаттар мен сыйлықтар әкелді. Ол қысқа уақытқа Бюссум қаласында Фредерик ван Эденнің пациенті болды, ол онда тұрды. Ол 1900 жылы Гаагаға көшіп, сонда үйленді. Олар оның өліміне дейін бірге болды. Клус 1938 жылы 79 жасында Гаагада қайтыс болды, ол өзінің алғашқы жазбаларының голланд әдебиетінің канонына енгенін көргеннен кейін дүние салды.