Кіріспе

Жеміс және өсімдік түрлері. Juglans ailantifolia (синонимдері J. cordiformis, J. sieboldiana және J. mandshurica var. sachalinensis) – жапон жаңғағы (鬼胡桃) – Жапония мен Сахалинге тән жаңғақ түрі. Бұл жапырақты ағаш, биіктігі 10-25 метрге жетеді, сирек 30 метрге дейін өседі, сабағының диаметрі 80 см-ге дейін болады, ашық сұр түсті қабығы бар. Жапырақтары қауырсын тәрізді, 20-40 см ұзындықтық, 11-17 жапырақшадан тұрады, әр жапырақша 5-12 см ұзындықтық және 2-4 см енді. Бүкіл жапырақ жұмсақ түкті, көптеген басқа ағаш жапырақтарынан гөрі ашық, сары жасыл түсті. Еркек гүлдері көктемде жаңа жапырақтармен бірге пайда болатын көзге түспейтін сары-жасыл гүлшоғырлары болып табылады. Аналық гүлдері қызғылт немесе қызыл топырақшалары бар. Жемісі – жаңғақ, 4-10 данадан жинақталған шоғырларда піседі; жаңғақ шар тәрізді, ұзындығы мен ені 3-5 см, күріштенгеннен бұрын жасыл қабықпен оралған, күздің ортасында пісіп жетеді.

Қолданылуы

Жеуге жарамды жаңғақтардың майлы текстурасы бар. Қабықтары да сары бояу жасауға қолданылады. Көктемде гүлдейтін өте әдемі, сәнді жапырақтары мен гүлшоғырлары оны саябақтар мен үлкен бақтарға отырғызуға арналған танымал сәндік ағашқа айналдырады. Солтүстік Американың өте ұқсас, жақын туысы – жаңғақтан айырмашылығы, жапон жаңғағы Sirococcus clavigignenti juglandacearum саңырауқұлағынан туындайтын рак ауруына төзімді. Осының нәтижесінде ол Солтүстік Америкада жаңғақтың орнына отырғызылады. Екі түр оңай гибридтеледі; нәтижесінде пайда болған гибрид Juglans x bixbyi (әлдебір J. cinerea x ailantifolia немесе 'buartnut' деп те аталады) да ракқа төзімді және жаңғақтың орнына отырғызылады. Жапон жаңғағы бауыр жаңғағынан үлкен жапырақтарымен және дөңгелек (овал емес) жаңғақтарымен ерекшеленеді. Вермонттағы Prospect Rock Permaculture шаруашылығы 'buartnut' жаңғақтарын жергілікті жаңғақтармен кері будандастырып, 'butterbuart' деген жаңа түр шығарды, ол, көбінесе, бауыр жаңғағына көбірек ұқсауы мүмкін, бірақ ракқа осал болуы да ғажап емес. Ағашы жеңіл және жылтыратылуға жақсы келеді, бірақ парсы жаңғағы ағашынан әлдеқайда төмен сапалы. Көбінесе жиһаз жасауға пайдаланылады.

Өсімдіктер

Жапон жаңғағы – жапон жаңғағының бір түрі, жемісі қиылып қарағанда жүрек пішіндес, қабығы өте қатты, жарылғанда бүтін жаңғақ еті шығарады. Жүрек жаңғағы қара және парсы жаңғақтарына тән ащы қалдық қалдырмайтын тәтті жаңғақ. Ол сары жаңғақпен будандасып, ‘буартжаңғақ’ немесе Juglans x bixbyi деген гибридті түрді құрайды. Toyo Tire компаниясы қабығының өте қатты және сынықтарының өткір екенін анықтады, соның салдарынан ол қысқы шиналардың (тырнақсыз шиналардың) құрамында қолданылды.

Аурулар

Жапон жаңғағының ең маңызды және сезімтал ауруы – жаңғақ шоғырлы ауруы.