Кіріспе

Саяси ұғым, Еуропаның гипотетикалық Біріккен Штаттарына ұқсас, Африка мемлекеттерінің қазіргі (федералды емес) одағы.

Африка Құрама Штаттары – Африка құрлығындағы 54 егеменді мемлекеттің және екі даулы аймақтың бірігу немесе баршасының федерациясы туралы идея. Бұл идеяның бастауы Маркус Гарвидің 1924 жылғы «Африка Құрама Штаттары» атты өлеңінен бастау алады.

Шығу тегі

Көпұлтты, біріктіретін африкалық мемлекет идеясы әртүрлі ортағасырлық африкалық империялармен салыстырылды, соның ішінде Эфиопия империясы, Гана империясы, Мали империясы, Сонгай империясы, Бенин империясы, Канем империясы және басқа да тарихи ұлттық мемлекеттермен. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Африка жерлерінің көп бөлігі әртүрлі еуропалық империялардың бақылауында болды, ал британдықтар өзінің құлшынында Африка халқының шамамен 30 пайызын бақылады. "Африка Құрама Штаттары" термині алғаш рет Маркус Гарви 1924 жылы жазған "Африка Құрама Штаттарына салауат" атты өлеңінде айтылды. Гарвидің идеялары мен құру жүйелері Африканың бұрынғы көшбасшыларына және Африка Одағының қайта жаралуына терең ықпал етті.

2009-2011 жылдардағы ұсыныстар

2009 жылдың ақпан айында Эфиопияда 53 елден тұратын Африка Одағының төрағасы болып сайланған Муаммар Каддафи жиналған африкалық басшыларға: «Менің егемен елдеріміз Африка Құрама Штаттарын құру үшін жұмыс істеуді жалғастыра беретініне сенімдімін», – деді. BBC хабарлағандай, Каддафи «африкалықтардың континент бойынша еркін қозғалуы үшін бірыңғай әскери күш, бірыңғай валюта және бірыңғай паспорт» ұсынған. Басқа африкалық көшбасшылар бұл ұсыныстың салдарына зер салып, 2009 жылдың мамырында оны тағы да талқылайтындарын мәлімдеді. Африка Құрама Штаттарын дамытуға қазіміздегі басты назар Африканың бөлімшелерін құруға бағытталған. Шығыс Африка Федерациясының жобасы осының бір мысалы. Сенегалдың бұрынғы президенті Абдулайе Уад Африка Құрама Штаттарының 2017 жылға дейін құрылуы мүмкін екенін айтқан. Африка Одағы керісінше, 2025 жылға дейін «біртілді және интеграцияланған» Африканы құруды өзіне мақсат етіп қойды. Каддафи ұсынылып отырған федерацияның Кариб теңізіне дейін, яғни Гаити, Ямайка, Доминикан Республикасы, Багам аралдары және үлкен африкалық диаспорасы бар басқа да аралдарға дейін кеңейе алатынын көрсетті, олардың қосылуы мүмкін. Каддафи бұл қозғалысқа қатысқаны үшін де, басқа африкалық көшбасшылардың бұл идеяны қолдамауы үшін де сынға іріккен. Ливиядағы азаматтық соғыс кезінде Каддафинің қазасына бір апта қалғанда Оңтүстік Африка Республикасының президенті Джейкоб Зума биліктің құлауына қуанды. Ол Каддафидің континентте ықпал ету үшін көптеген африкалық мемлекеттер мен үкімет басшыларын «үркітіп» келгенін айтып, Африка Одағы Каддафи мен оның африкалық біртілді үкімет құру туралы қайта-қайта ұсыныстары болмаса, жақсы жұмыс істейтінін мәлімдеді.

Каддафидің өлімінен кейін

Қаддафи 2011 жылдың қазан айында Сирт шайқасында қаза тапты. Кейбіреулер бұл жоба оның өлімімен бірге тоқтатылды деп есептесе де, Роберт Мугабе жобаны қайта жандандыруға ниет білдірді. 2017 жылғы Зимбабве төңкерілісінен кейін Мугабе президенттік лауазымынан қанағаттанды. 2019 жылдың 6 қыркүйегінде Мугабе дүние салды.

Ұлттық көзқарастар

Гана, Сенегал және Зимбабве үкіметтері Африка федерациясын қолдады. Оңтүстік Африка, Кения және Нигерия сияқты елдер континент интеграцияға дайын емес деп санап, күмәнмен қарады.

Демография

Ұсынылған федерация кез келген мемлекеттен гөрі ең үлкен жалпы аумаққа ие болар еді, тіпті Ресей Федерациясынан да асып түсер еді. Ол Қытай мен Үндістандан кейін халық саны бойынша үшінші орында тұрар еді, ал халқының саны шамамен 2000 тілде сөйлейтін болар еді.

Көркем шығармаларда

"Жұлдыздар жолы" әлемінде Африка Құрама Штаттары Біріккен Жер үкіметінің құрамында бар. Командир Нёта Ухура Африка Құрама Штаттарының құрамындағы Кениядан шыққан; Георди Ла Фордждың туған қаласы, Сомалидегі Могадишо Африка Конфедерациясында орналасқан (олардың бір ұйым болуы мақсатында болған-жоқ белгісіз). "Halo" әлемінде Африка Құрама Штаттары Біріккен Ұлттар Ұйымының Ғарыш қолбасшылығына бағынышты Біріккен Жер үкіметінің құрамындағы мемлекет. Артур Кларктың 1987 жылғы ғылыми-фантастикалық романы "2061: Одиссея 3" Оңтүстік Африка Құрама Штаттарының құрылуын көрсетеді. 2006 жылғы француз-бенин туындысы "Африка Парадисы" 2033 жылы Африка Құрама Штаттарында өтеді. 1990-жылдардағы "Ботс Мастер" мультсериалында Африка Құрама Штаттары бейнеленген, ал оның президенті Зив "ЗЗ" Зуландердің террорист емес деген сенімдегі санаулы адамдардың бірі. Кодво Эшунның 2003 жылғы "Афрофутуризм туралы ойлар" еңбегінде болашақтан келген Африка Құрама Штаттары (АҚШ) археологтарының тобы әртүрлі мәдени құралдар мен артефакттарды салыстыра зерттеу арқылы 20-ғасырдың афродиаспоралық субъективтілігін қайта құруға тырысады.