Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төтенше жағдайға байланысты ұшақтың қонуы
Aircraft landing made in response to a crisis
Төтенше қону – бұл ұшақтың қауіпсіздігіне және жұмысына төнетін немесе жақын арада болатын қауіпке жауап ретінде, немесе борттағы жолаушының немесе экипаждың ұшуды тоқтату қажеттілігі туындағанда (мысалы, медициналық төтенше жағдай) жасалатын мерзімінен бұрынғы қону. Әдетте, бұл жақын немесе ең қолайлы әуежайға немесе әуе базасына күштеп бағыттауды, немесе ұшақ әуежайға жетпесе, әуежайдан тыс жерге қонуды немесе суға қонуды қамтиды. Төтенше жағдай жарияланған кезде, әуе қозғалысын басқарудағы ұшуларға барлық басқа ұшақ операцияларынан жоғары басымдық беріледі.
An emergency landing is a premature landing made by an aircraft in response to an emergency involving an imminent or ongoing threat to the safety and operation of the aircraft, or involving a sudden need for a passenger or crew on board to terminate the flight (such as a medical emergency). It typically involves a forced diversion to the nearest or most suitable airport or airbase, or an off airport landing or ditching if the flight cannot reach an airfield. Flights under air traffic control will be given priority over all other aircraft operations upon the declaration of the emergency.
Түрлері
Қозғалтқышты ұшақтардың төтенше жағдайларда қонуының бірнеше түрі бар: жоспарлы қону немесе жоспарланбаған қону. Мәжбүрлі қону – ұшақ техникалық мәселелерге байланысты жерге қонуға мәжбүр болады. Кез келген жерде болса да, мүмкіндігінше тез қонуға басымдық беріледі, өйткені маңызды жүйенің істен шығуы орын алған немесе алдағы уақытта болуы мүмкін. Бұл қозғалтқыштар, гидравликалық жүйелер немесе қону шассисі сияқты өмірлік маңызы бар жүйелердің бұзылуынан немесе зақымдануынан туындайды, сондықтан ұшу-қону жолағы қажет болған, бірақ қол жетімді емес жерде қонуға тырысу керек. Ұшқыш, негізінен, ұшақты жерге осылай түсіруге тырысады, ол бортындағы адамдардың жарақат алуы немесе қаза болу ықтималдығын азайтады. Бұл мәжбүрлі қону ұшақ әлі де ұшуға қабілетті болса да, апатты немесе суға құлау жағдайларын болдырмау үшін жасалуы мүмкін. Сақтық шарасы ретіндегі қону, ақпарат шектеулі болған жерге жоспарлы қонудан, ұшу кезінде күтпеген өзгерістерден немесе жайсыз немесе тіпті төтенше жағдайлардан туындауы мүмкін. Бұл ұшақтағы техникалық ақаулардың немесе медициналық немесе полициялық төтенше жағдайлардың салдары болуы мүмкін. Ұшқыш әлеуетті қону алаңын қаншалықты ертерек анықтап тексерсе, ұшақтың жағдайы нашарлауынан, ауа райының нашарлауынан немесе басқа да факторлардан қосымша шектеулер тууының ықтималдығы соғұрлым азаяды. Суға қону – бұл мәжбүрлі қонудың бір түрі, тек ол суда жасалады. Бұзылған ұшақ су бетіне тигеннен кейін, егер ол жүзуге арналған болмаса, көбінесе батып кетеді, бірақ зақымдану деңгейіне байланысты бірнеше сағат бойы су бетінде қалуы мүмкін.
There are several different types of emergency landings for powered aircraft: planned landing or unplanned landing. Forced landing – the aircraft is forced to make a landing due to technical problems. Landing as soon as possible is a priority, no matter where, since a major system failure has occurred or is imminent. It is caused by the failure of or damage to vital systems such as engines, hydraulics, or landing gear, and so a landing must be attempted where a runway is needed but none is available. The pilot is essentially trying to get the aircraft on the ground in a way which minimizes the possibility of injury or death to the people aboard. This means that the forced landing may even occur when the aircraft is still flyable, in order to prevent a crash or ditching situation. Precautionary landing may result from a planned landing at a location about which information is limited, from unanticipated changes during the flight, or from abnormal or even emergency situations. This may be as a result of problems with the aircraft, or a medical or police emergency. The sooner a pilot locates and inspects a potential landing site, the less the chance of additional limitations being imposed by worsening aircraft conditions, deteriorating weather, or other factors. Ditching is the same as a forced landing, only on water. After the disabled aircraft makes contact with the surface of the water, the aircraft will most likely sink if it is not designed to float, although it may float for hours, depending on damage.
Іс-шаралар
Егер мәжбүрлі қону кезінде қозғалтқыш қуаты болмаса, тұрақты қанатты ұшақ сырғанап түседі, ал айналмалы қанатты ұшақ (вертолет) биіктігін жылдамдыққа айырбастап, жерге авторотациямен түседі, бақылауды сақтап тұру үшін. Ұшқыштар көбінесе "мәжбүрлі қонуды модельдеу" жаттығуларын жасайды, онда қозғалтқыш істен шығуы симуляцияланады және ұшқыш ұшақты қауіпсіз жерге қондыруы керек, үшін қону алаңын таңдап, содан кейін ұшақты ең қолайлы сырғанау жылдамдығымен түсіреді. Егер ұшақтың сырғанау немесе авторотация қашықтығында қолайлы қону орны болса, жоспарланбаған қону көбінесе жарақаттарға немесе ұшаққа елеулі зақымға әкелмейді, себебі қозғалтқышты қолданатын ұшақтар әдетте қону кезінде аз немесе мүлдем қуат жұмсамайды. Жеңіл ұшақтар көбінесе далаларға, жолдарға немесе қиыршық тасты өзен жағалауларына (немесе суда, егер олар суға түсуге жабдықталған болса) қауіпсіз қонуға болады; бірақ орта және ауыр ұшақтар әдетте олардың ауыр салмағы мен жоғары қону жылдамдығына байланысты ұзын, дайындалған ұшу-қону жолақтарын қажет етеді. Планер ұшқыштары әдетте өздерінің базасынан тыс жерге қонады, сондықтан көптеген алысқа сапарлайтын ұшқыштар қазіргі уақытта жаттығулармен айналысады.
If there is no engine power available during a forced landing, a fixed wing aircraft glides, while a rotary winged aircraft (helicopter) autorotates to the ground by trading altitude for airspeed to maintain control. Pilots often practice "simulated forced landings", in which an engine failure is simulated and the pilot has to get the aircraft on the ground safely, by selecting a landing area and then gliding the aircraft at its best gliding speed. If there is a suitable landing spot within the aircraft's gliding or autorotation distance, an unplanned landing will often result in no injuries or significant damage to the aircraft, since powered aircraft generally use little or no power when they are landing. Light aircraft can often land safely on fields, roads, or gravel river banks (or on the water, if they are float equipped); but medium and heavy aircraft generally require long, prepared runway surfaces because of their heavier weight and higher landing speeds. Glider pilots routinely land away from their base and so most cross country pilots are in current practice.
БПҰ-ның мәжбүрлі қонуын зерттеу
2003 жылдан бері, ұшқышсыз әуе кемелерінің өздігінен қонуын қамтамасыз ету мақсатында зерттеулер жүргізіліп келеді.
Since 2003, research has been conducted on enabling unmanned aerial vehicles to perform a forced landing autonomously.
Белгілі мысалдар
Үлкен ұшақтар бірнеше қозғалтқыш пен қосымша жүйелермен жабдықталғандықтан, мәжбүрлі қонулар өте сирек болады, бірақ осындай ерекше жағдайлар да болған. Мысалы, 1983 жылғы 23 шілдеде Air Canada компаниясының Боинг 767 ұшағы Манитоба штатының Гимли қаласына қауіпсіз қонды, себебі жанармай таусылған. 1982 жылғы маусымда British Airways рейсі 9, Куала-Лумпурдан Пертке бағыт алған Боинг 747 жанартау күліне түсіп, барлық төрт қозғалтқышының қуатын жоғалтты. Олардың үшеуі кейін қалпына келді, ал ұшақ Джакартаға ауыстырылды. 1988 жылғы 28 сәуірде Aloha Airlines рейсі 243 ұшу кезінде жарылысқа ұшырады, алюминий қаптамасы фюзеляждан бөлініп кетті. Ұшақ сәтті түрде Кахулуи әуежайына бағытталды, нәтижесінде бір ғана адам – бортсервисі Кларабелл "С. Б." Лансинг қаза тапты, кабина қысымы төмендеген кезде ол сыртқа сорылып кетті. Бір айдан кейін TACA Flight 110 рейсінің 737 ұшағы нашар ауа райынан екі қозғалтқышын жоғалтты, бірақ Нью-Орлеанның сыртындағы НАСА-ның Мичуд құрастыру орталығының жанындағы шөпке сәтті қонды. Жолаушылар аздап жарақат алды, ал ұшаққа шамалы зақым келді. Осы оқиғаны зерттеу нәтижесінде қозғалтқыш өндіруші CFM International болашақта қуат жоғалтудың алдын алу үшін қозғалтқыш дизайнын өзгертуге мәжбүр болды. Бір жыл өткен соң United Airlines рейсі 811, Боинг 747 ұшағы, ұшу кезінде жүк есігінің ашылып қалуына байланысты апатқа ұшырады. Фюзеляждың бір бөлігі, ішінде 9 жолаушы бар, бөлініп кетті, кабина қысымы төмендеді. Ұшақ Гонолулу халықаралық әуежайына сәтті апаттық қону жасады. Соңғы кезде, 2001 жылғы 24 тамызда Air Transat рейсі 236, Airbus A330 ұшағы Атлант мұхитының үстінде жанармай тауысып, Азор аралдарына сәтті мәжбүрлі қону жасады. 2011 жылғы 1 қарашада Польшаның LOT Polish Airlines рейсі 016, Боинг 767 ұшағы Варшавадағы Фредерик Шопен халықаралық әуежайында орталық гидравликалық жүйеде ақау болғаннан кейін құрсағымен қонды, ешкім зардап шекпеді. 1977 жылғы 4 сәуірде Southern Airways рейсі 242 сәтті емес апаттық қонуға ұшырады. DC 9 ұшағы дауыл кезінде көктайғақ пен қатты жаңбырдан екі қозғалтқышын жоғалтты және әуежайға қарай жүзе алмай, Нью-Хоуп, Джорджия, АҚШ маңындағы тас жолда мәжбүрлі қону жасады. Ұшақ қатты қонды және көп мөлшерде жанармай тасыды, нәтижесінде өрт шығып, жолаушылардың көпшілігі мен жердегі бірнеше адам қаза тапты. Ұшақтар жиі апаттық жағдайға ұшырайды, олардың көпшілігі оқиғасыз аяқталады. Алайда, олардың қаупі жоғары болғандықтан, олар тез арада апаттық қонуға немесе одан да жаман жағдайға айналуы мүмкін. Елеулі оқиғаларға 1989 жылғы 19 шілдеде Сиу-Ситиге (Айова штаты, АҚШ) қону кезінде бұзылған United Airlines рейсі 232 және 1983 жылғы 2 маусымда Синсинати / Солтүстік Кентукки халықаралық әуежайына қонудан кейін өртенген Air Canada рейсі 797 кіреді. Ирландиядағы Шаннон әуежайы Атлант мұхитынан келген рейстер үшін апаттық қонулардың көп санын қабылдайды, себебі ол шығысқа қарай мұхиттан өткеннен кейінгі алғашқы ірі әуежай. 2007 жылғы 29 сәуірде Манчестер (Ұлыбритания) әуежайынан ұшып келе жатқан Боинг 757 ұшағының оң жақ қозғалтқышына құс түсті. Ұшқыш қауіпсіздік шараларын ескере отырып, сәтті қону жасады.
Large airliners have multiple engines and redundant systems, so forced landings are extremely rare for them, but some notable ones have occurred. A famous example is the Gimli Glider, an Air Canada Boeing 767 that ran out of fuel and glided to a safe landing in Gimli, Manitoba, Canada on July 23, 1983. In June 1982, British Airways Flight 9, a Boeing 747 en route from Kuala Lumpur to Perth flew into a plume of volcanic ash and lost power in all four engines, three of which subsequently recovered, eventually diverting to Jakarta. On April 28, 1988, Aloha Airlines Flight 243 experienced an explosive decompression when approximately of aluminium skin separated from the fuselage. The flight was successfully diverted to Kahului Airport with only one casualty, flight attendant Clarabelle "C. B." Lansing who was sucked out when the cabin depressurized. Less than a month later, another 737, TACA Flight 110, lost both engines due to bad weather but was able to make a successful deadstick landing on a grass levee on the grounds of NASA's Michoud Assembly Facility outside New Orleans, with minor injuries to the passengers and minor damage to the aircraft. Investigations drove the engine manufacturer, CFM International, to modify the engine design to prevent future power loss. One year later, United Airlines Flight 811, a Boeing 747, suffered a cargo door failure in flight, separating a section of fuselage with 9 passengers and resulted in cabin depressurization. The plane made a successful emergency landing at Honolulu International Airport. More recently, Air Transat Flight 236, an Airbus A330, ran out of fuel over the Atlantic Ocean on August 24, 2001, and made a successful forced landing in the Azores. On November 1, 2011, a Boeing 767 LOT Polish Airlines Flight 016 made a belly landing after a central hydraulic system failure at Warsaw, Poland's Frederic Chopin International Airport, with no injuries. A less successful crash landing involved Southern Airways Flight 242 on April 4, 1977. The DC 9 lost both of its engines due to hail and heavy rain in a thunderstorm and, unable to glide to an airport, made a forced landing on a highway near New Hope, Georgia, United States. The plane made a hard landing and was still carrying a large amount of fuel, so it burst into flames, killing the majority of the passengers and several people on the ground. Airliners frequently make emergency landings, and almost all of them are uneventful. However, because of their inherent uncertain nature, they can quickly become crash landings or worse. Some notable instances include United Airlines Flight 232, which broke up while landing at Sioux City, Iowa, United States on July 19, 1989; and Air Canada Flight 797, which burned after landing at Cincinnati/Northern Kentucky International Airport on June 2, 1983, after a fire started in the cabin. Shannon Airport in Ireland has a high number of emergency landings from trans Atlantic flights, as it is the first major airport after the eastbound ocean crossing. On April 29, 2007, a bird was ingested into the right engine of a Boeing 757 departing Manchester (UK) airport, just as the plane rotated off the runway (flight Thomson 253H). The pilot subsequently made a successful precautionary landing.