Жаңадан ақсүйектерге кіру – ақсүйек атағын беру. Бүгінде Испания, Ұлыбритания сияқты елдер мұндай атақтарды сақтап қалған. Тарихы, заңдары мен себептері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Асыл тұқымдылар қатарына енгізу – абыройлы дәреже беру. Абыройлы дәреже – бұл жеке адамды асыл тұқымдылар қатарына енгізу. Қазіргі уақытта тек бірнеше мемлекет ғана адамдарға абыройлы дәреже береді; олардың ішінде Испания, Ұлыбритания, Бельгия және Ватикан бар. Тарихи кезеңдер мен аймақтарға байланысты, кімге және қалай абыройлы дәреже берілетінін регламенттеген түрлі заңдар болған. Әдетте, абыройлы дәреже монархқа көмек көрсеткен адамдарға берілген. Кейбір елдерде (мысалы, Францияда Ескі Режим кезінде) бұл абыройлы патенттерді сатып алуға дейін төмендеді, осылайша бай қара халықтан шыққандар (мысалы, саудагерлер) абыройлы атақ сатып ала алды.
Induction of an individual into the noble class
Ennoblement is the conferring of nobility—the induction of an individual into the noble class. Currently only a few kingdoms still grant nobility to people; among them Spain, the United Kingdom, Belgium and the Vatican. Depending on time and region, various laws have governed who could be ennobled and how. Typically, nobility was conferred on individuals who had assisted the sovereign. In some countries (e. g. France under the Ancien Régime), this degenerated into the buying of patents of nobility, whereby rich commoners (e. g. merchants) could purchase a title of nobility.
Асылдандыру қасиеттері
Орта ғасырлардағы ақсүйектік теориялар бұрынғы классикалық (платондық, аристотельдік және христиандық эллиндік) тұжырымдамаларға сүйенді, олар жеке қасиеттер мен ізгіліктердің асылдандыруға негіз болатынын анықтады. Платонның «Мемлекеті» nde азаматтарды қатаң рухани меритократия бойынша жоғарылату мен төмендету қарастырылған. Уилл Дюранттың сөзімен айтқанда: «Егер билеушінің ұлы ақымақ болса, ол алғашқы қырқуда құлайды; егер етік тігушінің ұлы қабілетті болса, мемлекеттің қорғаушысы болуға оның жолы ашық» (Дюрант, Философия тарихы, 1961, 28-бет). Орта ғасырларда геральдикалық жазушылар биліктің тек тегі емес, жеке ізгілік екенін көрсету үшін Киелі кітаптан мысалдар келтірді: Шем, Хам және Яфет бір әкеден тараған, бірақ Хам арсыз болды, ал Дәуіт патша шынайы иман мен батырлық арқасында қарақшыдан патша болды. Бартолус табиғи асылдандыруды Аристотельге сілтеме жасай анықтады, ол «Саясатта» кейбір адамдардың өзінің ізгіліктерімен (әсіресе билік ету қабілетімен) еркіндікке лайықты екенін түсіндіреді және олардың таланты тек құлдыққа лайық адамдардан ерекшеленеді. Бартолус билік етуге лайықты ізгіліктері бар еркіндік иелерін табиғи ақсүйектер деп атайды. Табиғи асылдандыруға қатысты Бартолус Данте Алигиеридің «Convivio» еңбегіндегі асылдандырудың әдемі әдет-ғұрыптармен безендірілген ежелгі байлықтан емес, жеке ізгіліктің нәтижесі екенін айтқан пікірін мақұлдады. Бартолус ханзаданың өзінің билігін тек табиғи ақсүйектерді жоғарылату арқылы Құдайдың билігінің шынайы көрінісіне айналдыруға тырысуы керек деп санайды (М.Кин, Chivalry, 149-бет). Рыцарлықты атақты түрде мадақтаған Джефрой де Шарни: «Құдай еңбек еткен ерлерді, тіпті олардың тегі төмен болса да, ерекшелейді» (Livre de chevalrie, in Oeuvres de Froissart, ed. К. де Леттенхове I, 3-бөлім, 494, 495-бет) деді. Ренессанс кезінде платондық христиандық гуманистік сенімде ізгілік асылдандырудың мәні ретінде латын тілінде былай түйінделді: Virtus vera nobilitas est (Ізгілік – нағыз асылдандыру). Контрреволюциялық автор Эдмунд Берк еңбек бойынша жоғарылау туралы былай жазды: «Арсыз жағдайдан билікке және беделге жол тым оңай болмауы керек, және бұл нәрсе әдеттегіден тыс болмауы керек. Егер сирек ізгілік барлық сирек нәрселердің ең сирегі болса, оның сынақтан өтуі керек. Құрмет храмы биік жерде орналасуы керек. Егер ол ізгілік арқылы ашылса, ізгілік қиындықтар мен күрес арқылы сынақтан өтетінін естен шығармау керек». Наполеон Бонапарт және Фридрих Ницше кейіннен аристократиялық меритократия идеясын насихаттау дәстүрін жалғастырды, бірақ енді бұл католиктік рыцарлық шеңберде (және оған қарсы) болмады.
Medieval theorists of nobility relied on earlier classical concepts (Platonic, Aristotelian and Christian Hellenistic) of what personal traits and virtues constitute grounds for ennoblement. In Plato's Republic, he provides for promotion and degradation of citizens according to a strict spiritual meritocracy. In the words of Will Durant, "If the ruler's son is a dolt he falls at the first shearing; if the boot black's son is a man of ability the way is clear for him to become a guardian of the state" (Durant, The Story of Philosophy, 1961, p. 28). In medieval times, heraldic writers cited biblical examples to demonstrate that nobility is not just a matter of descent but of personal virtue: Shem, Ham and Japheth sprang from the same father, yet Ham was ignoble and King David rose from shepherd to become king through sheer faith and soldierly courage. Bartolus defined natural nobility by reference to Aristotle, who in his Politics explains how some are marked out for freedom by their virtues (and specifically by their capacity to rule), and are so distinguished from the mass of men whose talents fit them only for a servile role. Those free men whose virtues thus fit them to rule Bartolus defines as the natural nobility. With regard to natural nobility, Bartolus applauded Dante Alighieri's argument in his Convivio that nobility does not derive from ancient riches adorned with fine manners, but is the meed of individual virtue. Bartolus argues that the prince should strive to make his dominion a true mirror of God's own by advancing only those who are naturally noble (see Maurice Keen, Chivalry, p. 149). Geoffroi de Charny, the noted celebrant of knighthood, argued "God will mark out those who labor valorously, even though they come of little estate" (Livre de chevalrie, in Oeuvres de Froissart, ed. K. de Lettenhove I, pt. iii, 494, 495). During the Renaissance, the Platonic Christian humanist belief in virtue as the essence of nobility was summed up in the Latin phrase: Virtus vera nobilitas est (Virtue is the True Nobility). The counter revolutionary author Edmund Burke wrote on merit based promotion: " the road to eminence and power, from obscure condition, ought not to be made too easy, nor a thing too much of course. If rare merit be the rarest of all rare things, it ought to pass through some sort of probation. The temple of honor ought to be seated on an eminence. If it be opened through virtue, let it be remembered, too, that virtue is never tried but by some difficulty and some struggle." Napoleon Bonaparte and Friedrich Nietzsche were later to continue the tradition of promoting a vision of aristocratic meritocracy, although no longer within (and opposed to) the Catholic chivalric framework.
Польша Корольдігі
Польша Корольдігінде және кейіннен Польша-Литва одақтастығында, дворяндыққа ие болу (nobilitacja) дегеніміз – адамның шляхтаға (поляк дворяндығына) қосылуы. Бастапқыда бұл құқық монархтармен берілетін, ал 16 ғасырдың соңынан бастап сейм арқылы дворяндыққа ие болған адамға герб тағайындалатын. Көбінесе, мұндай адам өзінің гербі бар, бұрыннан бар шляхта әулетіне қабылдануы мүмкін (геральдикалық асырап алу). 14 ғасырдан бері дворяндыққа лайықты түрде ие болғандардың санының өсуі поляк дворяндығының жалпы санына пропорционалды түрде минималды болды.
In the Kingdom of Poland and later in the Polish–Lithuanian Commonwealth, ennoblement (nobilitacja) meant an individual's joining the szlachta (Polish nobility). At first it was granted by monarch, since the late 16th century by the sejm that gave the ennobled person a coat of arms. Often that person could join an existing noble szlachta family with their own coat of arms (heraldic adoption). The increase of number of Polish nobility by trustworthy ennoblements was proportionally minimal since the 14th century.
Литва Ұлы Герцогтығы
14 ғасырдың соңында Ұлы Литва княздығында Витаутас Ұлы княздықтың әскерін реформалады: барлық ерлерді қаруға шақырудың орнына, ол кәсіби жауынгерлерден – байорайлардан («ақсүйектер»; «бояр» сөзімен байланысты) тұратын күштерді құрды. Ақсүйектер жеткіліксіз болғандықтан, Витаутас лайықты адамдарды дайындап, оларды жер жұмысынан және басқа да міндеттерден босатты; олар Ұлы князьға әскери қызмет еткені үшін жалдамалы шаруалар (veldamas) еңбек ететін жерлермен сыйланды. Жаңадан құрылған ақсүйек отбасылары көбінесе өз әулеттік тегінің аты ретінде литвалық ежелгі дінді ұстанған ата-бабаларының есімдерін алды; осылай Гоштаутай, Радвила, Астайка, Кенсгайла және тағы да басқалар аталды. Бұл отбасылар Городло келісімінде (1413 жыл) өз елтаңбаларын алды. 1506 жылы король I Зигмунд Ескі Литва Лордтар кеңесінің мемлекеттік саясаттағы мәртебесін бекітіп, ақсүйектер қатарына кіруді шектеді.
In the late 14th century, in the Grand Duchy of Lithuania, Vytautas the Great reformed the Grand Duchy's army: instead of calling all men to arms, he created forces comprising professional warriors—bajorai ("nobles"; see the cognate "boyar"). As there were not enough nobles, Vytautas trained suitable men, relieving them of labor on the land and of other duties; for their military service to the Grand Duke, they were granted land that was worked by hired men (veldamas). The newly formed noble families generally took up, as their family names, the Lithuanian pagan given names of their ennobled ancestors; this was the case with the Goštautai, Radvilos, Astikai, Kęsgailos and others. These families were granted their coats of arms under the Union of Horodło (1413). In 1506, King Sigismund I the Old confirmed the position of the Lithuanian Council of Lords in state politics and limited entry into the nobility.
Ресей империясы
XVIII ғасырдың басында патша Петр I-нің реформаларынан кейін Ресейдегі ақсүйектер мемлекеттік немесе әскери қызметте міндетті түрде жұмыс істеуге тиіс болды. Капитан шенінен бастап барлық мемлекеттік және әскери шенеуніктерге жеке дворяндық атағы автоматты түрде берілді. Полковник шені бар шенеуніктерге тұқым қуалайтын дворяндық атағы берілді (әрбір әскери шеннің дәрежесіне сәйкес азаматтық шен болды). Кейіннен бұл жүйе табысты мансап арқылы, көлемі шамалы бизнесті басқару арқылы жеке немесе тұқым қуалайтын дворяндық атағына қол жеткізген саудагерлер мен өнеркәсіпшілерге де таратылды.
After the reforms of Tsar Peter the Great in the early 18th century, noblemen in Russia were obliged to serve as civil or military officials. Personal nobility was automatically conferred on all civil and military officials starting with the corresponding rank of captain. Hereditary nobility was conferred on all officials with the rank of colonel (any given military post had an equivalent civil one, rank wise). The system was later extended to merchants and industrialists that with a successful career managing a business of reasonably large size would achieve personal or hereditary nobility.