Кіріспе

Британдық ұшақ конструкторы (1908 – 1968)

Уильям Эдвард Уиллоуби "Тедди" Петтер (8 тамыз 1908, Миддлсекстегі Хайгейт – 1 мамыр 1968, Беруж) – британдық ұшақ конструкторы. Ол Вестленд компаниясының соғыс жылдарындағы ұшақтарымен, сондай-ақ Канберра, Ливнингтің алғашқы эскизі және оның соңғы ұшағы – Folland Gnat ұшағымен танымал.

Ерте өмір

Эдвард 'Тедди' Петтер, сэр Эрнест Петтердің (Вестленд ұшақ зауытының негізін қалаушысы) және оның әйелі Анжела Эмманың үш ұлы мен бір қызының үлкені болды. Әкесі көбінесе Лондонға кеткендіктен, Теддидің балалық шағының көп бөлігі анасымен өтті, одан ол берік діни сенім мен қатаң этикалық принциптерді мұра етті. Ол Уилтширдегі Марлборо колледжінде, содан кейін Кембридждегі Гонвилл және Каюс колледжінде оқыды. Кембридждегі алғашқы екі жылында ол Petters Limited компаниясының дәстүрлі өнімі – мұнай қозғалтқыштарына қатысты пәндерді зерттеді, бірақ үшінші жылы аэродинамика және ұшақ құрылысына көшті. 1929 жылы ол механика ғылымдары бойынша бірінші дәрежеге ие болды және авиация саласындағы Джон Бернард Сили жүлдесін бөлісті.

Ерте мансап

1929 жылы Петтер Westland Aircraft Works компаниясына бітіруші түлек ретінде жұмысқа қабылданды. Келесі екі жарым жыл бойы ол барлық бөлімдерде жұмыс істеді, әкесінің ұлы болғанына қарамастан, ешқандай жеңілдік іздемеді. Сурет салу бөлімінде оның сурет салуда нашар екені, бірақ жақсы идеялары бар екені байқалды. Кейін ол: «Сол кезде бұл жұмысты қиындықпен атқарылатын шаруа деп есептедім, бірақ кейін шеберханадағы білімсіз дизайнер бола алмайтынымды түсіндім», – деді. 1932 жылдың мамыр айында ол басқарушы директор Роберт Брюстің жеке көмекшісі болып тағайындалды, бұл лауазымға бұрын Петтердің досы және әріптесі Харальд Пенроуз ие болған. Брюс бұл тағайындаманы қабылдамады және оны елемеді, соның салдарынан Петтерде Austin 7 көлігін өзгертуге және жарысқа қатысуға бос уақыт пайда болды. Спорттық көліктерге қызығушылық танытса да, Петтер ұшқыш болуды үйренуге мүдделі емес еді. Пенроуз оған ұшу сабағын берді, бірақ кейін Петтерде «жетілдіруге қажетті сезімталдық пен жылдамдық және қашықтықты дұрыс бағалау қабілетінің жетіспеуі» бар екенін айтты. 1934 жылдың мамыр айында оның әкесі Петтерді техникалық директор етіп тағайындады (26 жасында), Артур Давенпорт және Джеффри Хилл сияқты тәжірибелі инженерлерге қарағанда. Бұл басқарудың ескі мүшелеріне ұнамады, нәтижесінде Брюс пен Хилл отставкаға кетті, ал тәжірибелі Дейвенпорт өзінің бағыныштысы ретінде қиын жағдайға түсті. Техникалық директор ретінде оның алғашқы қадамдарының бірі – Хиллдің құйрықсыз, қанаты кең ұшақ – Птеродактильдің әзірлеуін тоқтату болды. Алайда, Эрнест Петтердің басқа да бизнес шешімдері Теддиді ашуландырды. 1935 жылдың шілдесінде Эрнест Петтер акционерлердің отырысын шақырып, Вестлендтің шеберханаларын кеңейту мақсатында British Marine Aircraft компаниясымен бірігуді ұсынды. Бұл ұсынысты Тедди мен Питер Акленд жоққа шығарды, олар отставкаға кетуге дайын екенін мәлімдеді. Бірақ 1938 жылдың шілдесінде Эрнест Петтер Вестленд компаниясының бақылау үлесін Джон Браун Лтд компаниясына сатты, Вестленд Авиакомпаниясы Лимитед жеке компания ретінде құрылды, ал Эрик Менсфорт Питер Аклендпен бірге басқарушы директорлық қызметін атқаруға тағайындалды. Тедди компанияның отбасылық бақылауын жоғалтуды өзінің туғаннан бергі құқығының жоғалуы деп қарады, және бұл дау Петтер отбасын жылдар бойы бөліп, 1954 жылы Эрнест Петтер қайтыс болғанға дейін шешілмеді.

Лисандр

Әуе министрлігі бастапқыда Петтердің тәжірибесінің жетіспеуіне байланысты Вестлендке келісімшарт беруге құлшынбады, бірақ PV 7 ұшағындағы автоматты қанатшалардың тиімділігі мен сенімділігі дәлелденгеннен кейін, ол табысты конструктор ретінде танылды. Осының нәтижесінде және ішкі талқылардан кейін Әуе министрлігі Westland компаниясын A.39/34 спецификациясы бойынша өтініш берушілер тізіміне қосты (Hawker Hector әскерлік ынтымақтастық ұшағының жаңаруы). Петтер жобаны Армиялық ынтымақтастық ұшқыштарымен және жердегі техникалық қызметкерлермен әңгімелесуден бастады. Алған мәліметтерге сүйене отырып, ол ұшқыштың көріну аймағын, кішкентай алаңдарда қону мен ұшу қабілетін және жерде техникалық қызмет көрсетудің қарапайымдығын басты талаптар ретінде белгіледі. Соның нәтижесінде пайда болған Westland P8 (кейін Lysander деп аталды) дизайны, Westland компаниясының жоғары қанатты монопландарының дамуы болды, бірақ Петтер ұшақ құрылымында кеңінен қолданылатын экструзияланған бөліктер сияқты бірқатар инновациялық ерекшеліктерді енгізді, бұл оның болашақ жобаларында да маңызды рөл атқаратын болатын. Алғашқы ұшу сынақтары жел тоннелінде күтпеген бағытты басқару мәселелерін анықтады. Петтер Пенроузге бұл мәселелерді Эрнест Петтерден жасыруды бұйырды. Кейіннен, мәселелер үлкен, өзгермелі бұрышпен жасалған құйрық қосқанда шешілгеннен кейін, қону тоқтатылып, газ педалі толығымен басылған жағдайда Lysander артқа көтеріліп, тоқтап қалуы мүмкін екендігі анықталды. Пенроуз бен RAF сынақ ұшқыштары түзетулер енгізуді талап еткенімен, Петтер қайта жобалау өндіріске әсер ететіні үшін бас тартты. Сонымен қатар, салмақты азайту мақсатында Петтер екінші прототиптің қанаттарын жабу үшін арнайы ирланд зығыр матасының орнына планерист матасын қолданды. Бұл RAF ұшқышы ұшақты шегіне дейін суға батырғанда, қанаттың үстіңгі бөлігіндегі матаның жыртылуына әкеліп соқты.

Шұңқыр

Пэттердің келесі тұрақты қанатты ұшақ дизайны Уэстлендтің әдеттегі жоғары қанатты матамен жабылған конструкциясынан түбегейлі өзгеше болды. Westland P9 – соңғы технологияларды қолданатын, екі қозғалтқышпен жабдықталған, төмен қанатты ұшақ. Ол Әуе министрлігінің F.37/35 талабына сай жасалды, онда бір орынды, пулеметпен қаруланған, заманауи бомбалаушыдан кемінде 40 миль/сағат жылдам және 15 000 фут биіктікте 330 миль/сағат жылдамдыққа ие болу қажет еді. Осы көрсеткіштерге қол жеткізу үшін Петтер мен Давенпорт қарсылық күшін азайтуды жөн көрді; екі Rolls Royce Peregrine қозғалтқышы ағымдық сызылған қондырғыларға тығыз орнатылды, ал олардың радиаторлары қанаттың ішкі бөлігіне орналастырылды (кейіннен де Хавилланд Москито және Хокер Темпест I ұшақтарында да қолданылған тәсіл). Екі прототипте қозғалтқыш газдары қанаттағы жанар май бактері арқылы бағытталды, бұл паразиттік қарсылық күшін азайтуға мүмкіндік берді. Бірақ Әуе министрлігі мұны қауіпті деп санап, стандартты газ шығару құбырларын орнатуды талап етті. Ұшақ корпусы жұқа қабырғалы, қабырғалы конструкциядан жасалған, ал артқы фюзеляж магний қорытпасымен қапталған. Lysander сияқты, бұл модельде де ұшақ корпусында экструзиялар кеңінен қолданылды. Қону қашықтығын қысқарту мақсатында қанатқа автоматты Handley Page преслоттары және Fowler жапсырмалары енгізілді, сондай-ақ радиатор торлары да жапсырма басқару жүйесімен байланысты болды, бұл сол кездегі прогрессивті технология еді. Прототип алғаш рет 1938 жылдың қыркүйегінде ұшты. Ол өз дәуіріндегі ең жылдам және қару-жарағы жақсы жабдықталған ұшақтардың бірі болды, тіпті Spitfire Mk 1-ден де жылдам болды, бірақ оның дамуы қиын және ұзаққа созылды. Қозғалтқыштар қызып кетті, гидравликалық басқару жүйесі дәл болмады, преслоттар кенеттен ашылып, өндіріс баяу жүрді. Петтер ұшақтың RAF қатарында пайдалануға берілмегеніне наразы болды. 1940 жылдың қараша айында ол Шолто Дугласқа мынандай хат жазды: «Whirlwind, бәлкім, қызметке жіберілген ең жаңа ұшақ. Қорқамын, жаңа идеялар, ең ұқыпты жасалған жағдайда да, әрқашан кейбір қиындықтарға әкеп соғады. Менің ойымша, бұл қиындықтар Spitfire-дегіден де артық емес». Шолто Дуглас жауабында: «Сіздің фирмаңыз ешкімге қажет емес Lysander ұшақтарын көптеп өндіруге ден қойып отырғаны көрінеді, орнына қажетті Whirlwind ұшақтарын өндіруге көңіл бөлгеніңіз жөн» деді. Осы пікір алмасынан кейін көп ұзамай 263-эскадрилья құрамына қабылданды, бірақ Петтер Whirlwind ұшағының Британия шайқасына қатыса алмағанына өкінді және өндірістің кешігуіне Эрик Менсфортты кінәлады.

Spitfire-тің дамуы

1942 жылы Вестленд негізінен келісімшарт бойынша Спитфайр ұшақтарын құрастырып шығаратын болды. Спитфайрдің алғашқы нұсқаларының бір мәселесі – бойлық тұрақтылықтың өзгеруі, бұл ұшақтың қауіпті түрде бақылаудан шығуына және құрылымдық бұзылу қаупіне әкелді. Петтер Спитфайрдің бойлық тұрақтылығын жақсартуға маңызды үлес қосты, себебі ол рульге (элеваторға) аэродинамикалық өзгеріс енгізу арқылы қосымша тұрақтылықты қамтамасыз етуге болатынын бірінші болып түсінді. Ол жеке бастамамен Пенроузға әртүрлі ауырлық центрінде Спитфайрдегі ұшу сынақтары кезінде рульдің күшін өлшеу және қисықтарды анықтау тапсырмасын берді. Содан кейін, ол аэродинамикалық бөлігі кеңейтілген руль прототипін жасады, ол тұрақтылықты айқын жақсартты және кейіннен «Вестленд рулі» деп аталды.

Уэлкин

1940 жылы Әуе министрлігі Юнкерс Ю 86П сияқты жоғары биіктікте ұшатын бомбалаушылардың қаупіне байланысты, жоғары биіктіктегі истребительге арналған F4/40 спецификациясын шығарды, кейін 1941 жылы оны F7/41 ретінде жаңартып алды. Петтер екі жоба ұсынды. Оның біріншісі – инновациялық, төмен соққыға ие ұшақ (P13) болды, ол фюзеляжда бірінің артында, бірінің жоғарысында орналасқан екі Мерлин қозғалтқышымен жабдықталған, олар екі қарсы айналатын винтті итермелейді. Оның екінші ұсынысы – дәстүрлі жоба (P14) болды, ол «сәтті Whirlwind ұшағының логикалық дамуы» деп сипатталды. Осы жоба таңдалып, «Уэлкин» деп аталды. F7/41 спецификациясы 33 000 фут (10 058 м) биіктікте ең төменгі жылдамдық пен 42 000 фут (12 802 м) биіктікте ең жоғары жылдамдық талаптарын қойды. Әуе министрлігі сонымен қатар төмен биіктікте маневрлеу қабілетін және +9G ең жоғары жүктеме коэффициентін де қалады. Жылдамдық 0,62 Мах санына тең болды, ал жүктеме Петтерді кейіннен 0,6 Мах санына ие екені дәлелденген қалың қанатты бөлімді таңдауға мәжбүр етті. Петтер қанаттың қалыңдығының маңыздылығын толық түсінбеген болуы мүмкін, өйткені ұшқыштардың жобалаушылары ғана қысылу эффектісімен күресе бастады. Сынақ ұшу кезінде Пенроуз қысылу эффектісін сезінді және «Жоғары жылдамдықпен ұшу кезінде қанаттар мен фюзеляж кейде машина тасты жолмен өтетіндей дірілдеді» деп жазды. Петтер Пенроузға сенгісі келмеді және қанаттың жоғары биіктікте жоғары жылдамдыққа жарамсыз екенін қабылдағысы келмеді. Кабинаның қысымдалуы инновациялық және жақсы жұмыс істеді, бірақ компрессордың шығаратын жылуы «пеште отырғандай» сезім тудырды. Петтер жүйені өзгертуге құлықсыз болды, ал Пенроуз «Оны ұшқыштың емес, машинаның өнімділігі қызықтырды» деп ойлады. Пенроуз осы мәселеге байланысты пневмонияға шалдыққаннан кейін ғана Петтер кабинаны салқындатудың жақсы әдісін ойлап тапты. Пенроуз кейін «Сол кезде Петтердің зиялылық деңгейі оны көптеген замандас дизайнерлерден озаттырды, бұл оның қысымдалуды және қашықтан электрлік басқаруды кеңінен пайдалануынан көрінді, бұл кейіннен стандартты тәжірибеге айналды. «Уэлкин» кезінде ол ұшақты жобалаумен бірдей уақытты әзірлеуге жұмсау керектігін түсінді. Петтер – еңбекқор ұйымдастырушы және құрылыс мерзімін Феарн мен Уилдоннан жақсы білді. Оның ең үлкен кемшілігі – адамдарды және олардың ниеттерін түсінбеушілігі болды».

Б1/44 ұсынысы

Вестлендтің Spitfire ұшақтарын табысты өндіруі Петтерді Ұшақ өндірісі министрлігінің (MAP) бас атқарушы директоры сэр Уилфрид Фриман және оның техникалық даму директоры Н. Э. Роудың жақсы бағалауына ие етті. Үшеуі арасындағы талқылаулар нәтижесінде де Хавиланд Москито бомбалаушысына жаңартпа ретінде реактивті қозғалтқышта жұмыс істейтін B1/44 спецификациясы жасалды. Петтер B1/44 жобасын жеке бастама ретінде әзірледі. Бұл – екі Metrovick F.2/4 "Beryl" қозғалтқышымен жабдықталған, 56 фут қанат көлденеңі бар орташа бомбардировщик болатын, ал қозғалтқыштар фюзеляж ішінде орналастырылған. Ол Westland компаниясының басшыларын фюзеляждың макетін жасау үшін капитал салуға көндірді. Бұл оның соғыс жылдарындағы он бесінші жобалық зерттеуі және Westland үшін соңғы жобасы болды. Мансабы бойына стресске тап болғанда Петтер алты аптаға дейін ескертусіз жұмыстан кететін. 1944 жылдың сәуір айында ол кенеттен жұмыстан кетті, ал ол Швейцарияға, мүмкін монастырға немесе діни қауымдастыққа барғаны туралы әңгіме тарады. Оның болмаған уақытында Менсфорд B1/44 бомбалаушысының жобалық жұмыстарын тоқтатып, N11/44 спецификациясы бойынша бір орындық теңіз күштеріне арналған истребительге көшті, ол кейін Wyvern болып дамыды. Петтер қайтып келгенде Менсфордқа қатты ашуланды. Ол Westland-тің истребитель мен бомбалаушыны дамытуға және құрастыруға жеткілікті ресурсы жоқ екенін білді. Сонымен қатар, бомбалаушының өндірісіндегі кешігулерді болдырмау үшін, Менсфорттан оған құрылысына қатысты барлық бөлімдерге жауапты бас инженердің толық өкілеттіктерін беруін сұрады. Ол өзінің жоқтығында басшылықтың оның жобасын жою үшін сөз байласты деп сенді. Осы қақтығыстың нәтижесінде ол маусым айында жұмыстан кетіп, 1944 жылдың қыркүйегінде компаниядан толығымен кетіп қалды. Ол өзімен бірге B1/44 жобалық ұсынысын және олардың жүктеме көтергіштігімен бірге экструзиялардың үлкен дерекқорын алып кетті.

Канберра

1944 жылға қарай «Англиз Электрик» компаниясы қазіргі заманғы ұшақтарды сапасы мен саны тұрғысынан жетекші өндіруші ретінде бекінді. Бұл жетістік, әрине, Престон филиалының бас менеджері Артур Шеффилдтің күш-жігеріне байланысты болды. Алайда, компанияда ұшақтарды бастапқы жобалауға қабілетті инженерлер болмағандықтан, бұл кемшілікті жою үшін «Англиз Электрик» төрағасы сэр Джордж Нельсон Петтермен (мүмкін, сэр Уилфред Фриман немесе сэр Ральф Сорли арқылы) таныстырды. Петтер келген соң «Англиз Электрик» Ұлыбританияның алғашқы реактивтік бомбалаушыларын жасау үшін MAP-тің алғашқы тізіміне енді. Петтер 1944 жылдың шілдесінде «Англиз Электрик» компаниясында жұмысқа кірісті. Оның бұрынғы жобалау кеңсесі болмағандықтан, ол жас, амбициялы инженерлерден жеке құрамына алуға мүмкіндік алды. Оның алғашқы жұмысқа алынған адамы Фредерик Пейдж болды, ол сол кезде «Хокер Эйркрафт» компаниясының аға аэродинамигі болып жұмыс істеді. Петтер 1944 жылдың қазан айында Пейджпен B1/44 ұсынысын талқылап, келесі сәуірде оны бас стресс-инженер ретінде тағайындады. 1945 жылы Петтер MAP-ке жоғары жылдамдықты, жоғары биіктіктегі бомбалаушыны жаңартылған техникалық талаптарға (B3/45) сәйкес зерттеу жұмыстарына келісімшарт ұсынды. Маусым айында келісімге қол қойылды, бұл Петтер мен Пейджге B3/45 конфигурациясын жасауға мүмкіндік берді. Бастапқы «Уэстленд B1/44» конструкциясында қозғалтқыштар фюзеляж ішінде орналасқан еді, бірақ олардың жанармай мен бомбалық жүктемемен үйлеспейтінін түсінді. Оның орнына, олар қанаттарға орнатылған қозғалтқыштарды таңдады. Кейіннен Петтер техникалық шешімнің дұрыс қанатты таңдауда жатқанын түсіндірді. Қанаттары бүгілген қанаттар қарастырылды, бірақ екі заманауи турбореактивті қозғалтқыштан алынатын итермелі күшпен пайдалы әскери жүк тасымалдағанда қол жетімді жылдамдықтарда қажет емес деп танылды. «Уэлкин» биіктікте кездескен мәселелер қанаттың төмен қатынасын таңдау арқылы шешілді, бұл қалыңдығы мен хорданың орташа арақатынасын, сондай-ақ қанатқа төмен жүктеме беруге мүмкіндік берді. Қанаттың шалқасы фюзеляж бен қанаттардың қиылысуында ағынды тегістеуге арналған филелерді қажет етпеді. 1945 жылдың соңында жоба жеткілікті деңгейде дамыды, нәтижесінде 1946 жылдың қаңтар айында төрт прототипке келісімшарт берілді, ол Министрлікке (MoS) ұсынылды. 1945 жылдың маусым айында жасалған келісімшарт Петтерге өз командасын жинауға және кеңейтуге мүмкіндік берді. Ол 1946 жылы Дай Эллис пен Рэй Кризиді аэродинамиктер ретінде жұмысқа алды. 1947 жылдың мамыр айында Роланд Бимонтты бас тәжірибелік сынақ ұшқышы ретінде жұмысқа алды, бұл Артур Шеффилдтің өндірістік сынақ ұшқыштарының бақылауын айналып өту мақсатында жасалды, сонымен қатар Пейджпен бірге сынақ ұшқышын жобалау тобымен тығыз байланыстыруды қалады. Петтер «Канберраны» жасау үшін жинаған команданың мүшелері келесі төрт онжылдық бойы Ұлыбританиядағы әскери ұшақтарды дамытуға жетекшілік етті, «Лайтнинг», «BAC TSR 2», «SEPECAT Jaguar» және «Panavia Tornado» ұшақтарын жасауда маңызды рөл атқарды, ал кейбіреулері дивизиялық директорлар кеңесінің мүшелері болды. Уортондағы осы уақыт туралы Бимонт былай деді: «Петтер жалпы қиын адам деп есептелсе де, мен оны логикалық және оқиғаның алдында тұрған адам деп таптым, ол «Канберраның» үлкен жетістікке жетуіне толығымен бағытталған. Оның осы жетістікке жетуі оның техникалық аргументтерді тану және дұрыс әрекет ету қабілетіне байланысты болды». Ұшақ 2006 жылдың маусым айына дейін 57 жыл бойы Корольдік Әуе күштерінде (RAF) пайдаланылды. АҚШ-та «Мартин» компаниясы 1953 жылдан бастап лицензия бойынша «Мартин B 57» ұшағын жасады, ол АҚШ Әуе күштері (USAF), NASA, Пәкістан Әуе күштері және Тайвань Әуе күштері қолданды. USAF 1983 жылы осы типтегі ұшақтарды пайдалануды тоқтатқанмен, NASA әлі де үш ұшақты пайдалануда.

Жарық

Соғыстан кейінгі Ұлыбританияда адаммен қанаты бар үстіркіш ұшуға деген ынтаның болмауына қарамастан (Miles M.52 1946 жылдың ақпан айында жойылды), Петтер 1946 жылы үстіркіш күресуші ұшақ үшін алдын ала эскиздер жасады. Фюзеляжда орналасқан екі Rolls Royce Derwent қозғалтқышы, оның бұрынғы Westland P13 ұсынысын қайталап, кішкентай майданды қамтамасыз ету және толқындық қарсылықты азайту үшін бірінің үстіне бірін орнатылды. Ол Whitehall-ға үндеу жасады. 1948 жылы Handel Davis және MoS өкілдерінің тобы E.R. 103 нұсқауы бойынша эксперименталды үстіркіш әзірлеме жұмыстарын талқылау үшін Warton-дағы Петтерге келді. Бұл кездесудің нәтижесінде Петтер жобалық ұсыныс жасады, Page жобалауды басқарды, ал Ray Creasey аэродинамикаға жауапты болды. 1948 жылдың шілдесіне дейін олардың ұсынысында қозғалтқыштардың тігіліп орналасуы және жоғары орналасқан құйрық қанаты болды, бірақ ол Mach 1.5 жылдамдығына есептелген. Бұл ұсыныс қараша айында ұсынылды және 1949 жылдың қаңтарында жоба P.1 деп аталды. 1949 жылдың 29 наурызында MoS, English Electric компаниясына егжей-тегжейлі жобалауды бастауға, жел туннелі модельдерін жасауға және толық өлшемді макет құрастыруға рұқсат берді. 1948 жылы әзірленген жоба 1949 жылы одан әрі дамыды. Mach 2 жылдамдығына жету үшін қанаттың бұрылуы 60°-қа дейін артты, ал элерондар қанаттың ұштарына жылжытылды. 1949 жылдың соңында төмен жылдамдықты жел туннелі сынақтары қанаттан құйынның пайда болатынын көрсетті, бұл құйрық қанатына үлкен төмен қарай бағытталған ағынды тудырды; бұл мәселе оның биіктігін қанаттың астына төмендету арқылы шешілді. Осылайша, 1949 жылдың соңына қарай P.1A Lightning-тің негізгі конфигурациясы қалыптасты. 1949 жылдың соңында Sheffield-тің Preston Strand Road инженерлік жұмыстары мен Warton-дағы Петтердің жобалау тобы арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Canberra ұшағына бомба нысаналаушы, камера бөлімдері және навигациялық оқыту үшін екі орындық кабинаны қосу үшін алдыңғы фюзеляжды қайта жобалау қажет болды, бұл жобалау кеңсесінде және шеберханаларда бұзылыс тудырды. Сонымен қатар, P.1A Lightning жобалау бағдарламасы қарқынды дамыған кезде, Петтер Warton үшін жеке басқаруды және оның бақылауындағы эксперименталды шеберхананы талап етті, бұл English Electric компаниясындағы оның қызметін жалғастыру шарты болды. Sir George Nelson Петтер мен Sheffield-тің екеуіне де қанағаттандырарлық келісімге келе алмады. Page, Sheffield-пен мәміле жасауға көмектесетінін уәделеп, Петтерді қалуға көндіруге тырысты. 1949 жылдың желтоқсанынан бастап Петтер Warton басқаруға белсенді қатысуын тоқтатты, ол бірнеше адаммен сөйлесу және кеңсесін тазарту үшін Warton-ға тағы бір рет келді. 1950 жылдың ақпанында Петтер отставкаға кетіп, Page оның орнына ресми түрде тағайындалды. Lightning – толығымен британдық Mach 2 жылдамдығына ие ұшақ.

Folland Aircraft (Фолланд әуе кемесі)

1940-жылдардың аяғында Гэмпшир графтығының Хамбл қаласында орналасқан Folland Aircraft Limited компаниясы басқа ұшақ өндірушілерге арналған құрастыру бөліктерін жасап шығарды. Генри Фолланд зейнетке шығуды жоспарлап, Петтерді бас инженер және басқарушы директордың орынбасары етіп тағайындады. Петтер 1950 жылдың қыркүйегінде Folland компаниясына қосылды және 1951 жылдың шілдесінде Генри Фолландты басқарушы директор ретінде алмастырды. Петтер English Electric компаниясымен браконьерлікке қарсы келісімге келгенімен, оның бұрынғы әріптестерінің бірнешесі Folland компаниясына ашық жарияланған лауазымдарға орналасқанда қосылды. Күшті командамен, Петтердің тегі бойынша дизайнерлер жетекшілік еткен Folland енді 1951 жылдың ортасында MoS жобалау келісімшарттарын жеңіп ала алды, мысалы, "Қызыл Дин" әуеден-әуеге зымыранын әзірлеу келісімшарты. 1951 жылдың 11 шілдесінде RAF делегациясы Петтерге ресейлік Туполев Ту-4 бомбалаушыларының қауіп-қатеріне қарсы тұру үшін жеңілдетілген перехватчиктердің талаптарын талқылау үшін келді (AST OR/303). Бұл мәселені шешу үшін Петтер бірнеше тұжырымдама әзірледі. Оның алғашқы жобаларында айырылатын қозғалтқыштар қолданылған, бірақ 1951 жылдың соңына қарай ол көбірек дәстүрлі жобаларға назар аударды: Fo 139 және Fo 140 (соңында Midge және Gnat болып дамыды). Жеңіл ұшақтың жобалау жұмыстары қарқынды жүріп жатқанда Петтер "Қызыл Дин" жобасын іске аспауға шешім қабылдады және MoS 1951 жылдың қарашасында келісімшартты тоқтатып қойды. Петтер 1952 жылдың қаңтарында Fo.140 ұшағын сипаттаған буклетті Әуе штабына жіберді, бірақ жеңілдетілген ұшақтарды одан әрі дамыту жоғары итермелеу күшіне ие қозғалтқыштардың жетіспеуіне байланысты қиындыққа тап болды. Bristol Saturn жобасы тоқтатылды, Armstrong Siddeley Viper жеткілікті итермелеу күшіне ие болмады, ал Rolls Royce жарамды қозғалтқышы да, оны әзірлеуге ниеті де болмады. Бұл мәселені шешу үшін Петтер 1952 жылдың соңында Bristol компаниясының Stanley Hooker-іне сәйкес қозғалтқыштың дизайнын талқылау үшін жүгінді. Бұл кездесу Orpheus әзірлеуге әкелді. 1952 жылға қарай үкіметтің жеңіл ұшаққа деген қызығушылығы төмендеді. Осыған қарамастан, Петтер жеке бастамамен прототиптің дизайнын және құрылысын бастады. Fo 139 дизайны қайта қаралып, иықпен орналасқан қанат және төмен орналасқан құйрық тұсы қабылданды. Бұрынғы жобалары сияқты, Петтер құрылымда магний қорытпаларын пайдаланды, Midge прототипін құрылысында RTV2 зымыран бағдарламасынан қалған материалдарды қолданды. 1953 жылдың маусым айында Петтер Париж әуе шоуында өткен AFITA конгресінде жеңіл ұшақ дизайны туралы манифестін ұсынды. "Өндіріс үшін дизайн" деген тақырыптағы бұл жұмыста Петтер 2500 кг салмақтағы жеңіл ұшақты 7500 кг салмақтағы стандартты ұшақпен салыстырып, салмақ арақатынасы 3:1 болғанымен, сол құнға төрт есе көп жеңіл ұшақтарды жасауға болады деген қорытындыға келді. Ол осы мақсатқа жету үшін фюзеляж, қанат құрылымы, қозғалтқыш және қызмет көрсетуді қалай оңайлату керектігін түсіндірді. НАТО қару-жарақты дамыту бағдарламасының басшысы полковник Johnnie Driscoll Петтердің жеңіл ұшақ тұжырымдамасын атап өтті. НАТО соғыстан кейінгі еуропалық өнеркәсіп өндіретін, импровизацияланған әуежайлардан жұмыс істей алатын және шабуылдық ұшақтарға қызығушылық танытты. Driscoll 1954 жылдың тамызында НАТО-ның жеңіл ұшақ сынағына айналатын НАТО талабын ресмилендірді. Ол Петтердің тұжырымдамасына негізделген, бірақ төмен қысымды дөңгелектерді қолдану талабын қамтыды. Алайда, Gnat бетонды ұшу-қону жолақтарынан жұмыс істеуге арналған және жоғары қысымды дөңгелектерді қолданған. Петтер шанақ астының өзгеруінен бас тартты, өйткені бұл шанақ астының есіктерін кеңейтіп, Gnat-тың таза аэродинамикалық сызықтарын бұзуы мүмкін еді. Stanley Hooker оны "әрекетке келіңіз және оны істеуге тырысасыз деп айтыңыз" деп шақырды, бірақ Петтердің моральдық кодексі оған жалған мәлімдеме жасауға мүмкіндік бермеді. Нәтижесінде Gnat 1955 жылдың маусым айында бұл сынақтан шығарылды. Алайда, Gnat оқу ұшағының дизайны кеңейтілген дөңгелектерді соқтығысуды арттырмай пайдалануға болатынын көрсетті. Midge ұшағының өндірісі жоспар бойынша жүргізілді және ол 1954 жылдың 31 шілдесінде цехтан шығарылды, ал 1954 жылдың 11 тамызында алғашқы ұшуын жасады. Gnat 1955 жылдың 18 шілдесінде алғаш ұшты және қабілетті ұшақ екенін көрсетті, бірақ Еуропада оған қызығушылық аз болды. 1955 жылдың қарашасында Үндістан үкіметі сатып алуға және лицензиялық өндіріске қызығушылық танытты. Петтер бірнеше рет Үндістанға барып, өзінің жобалау тобымен бірге HAL компаниясының жоғары бағасын алды. Оған Үндістанда жобалау тобын құру туралы ұсыныс жасалды. Алайда, келісімшарт құнының өзгеруіне байланысты оның Үндістан үкіметінің лауазымды тұлғаларымен қарым-қатынасы шиеленісті болды. 1950-жылдардың соңында Петтер өзінің басқарушы қызметкерлерін қайта құрды, оның стандарттарына жетпегендерін жұмыстан шығарды. Алайда, сол кезде Macmillan үкіметі де ұшақ өнеркәсібін қайта құрды және Gnat оқу ұшақтарына тапсырыс беруді Folland компаниясының Hawker Siddeley тобымен бірігуіне байланысты болды. Мұндай бірігу Петтерді Sir Sidney Camm-ға бағынуға мәжбүрлейтін еді, оның Camm-мен жақсы қарым-қатынасы болғанмен (Camm Gnat әзірлеу кезінде Hawker Hunter-дың аэродинамикалық тоннель деректерін Петтерге ұсынған), еңбек ету оның үшін төзбес болар еді. Сол кезде оның әйелі Claude Паркинсон ауруының алғашқы белгілерін көрсетті. Бұл екі фактор Петтерді 1959 жылдың 11 қарашасында Hawker Siddeley кеңесіне өкілдігінен кету туралы хабарлауға итермеледі, ал Folland компаниясын желтоқсан айында тастап кетті.

Жеке өмірі мен зейнеткерлік өмірі

Марбороу және Кембриджде білім алған кезінде Петтер оқшауланған өмір сүргендей көрінеді. Кембриджте оның Джон МакКоуэн деген жақын досы болды, олар бірге автомобильдерге қызығушылық танытты. МакКоуэн отбасының шаруашылығында болғанда Петтер болашақ әйелі Клодпен танысты, ол Женевадағы Ұлттар лигасының швейцариялық лауазым иесі Луи Мюньенің қызы еді. Тедди мен Клод 1933 жылдың тамызында, оның туған қаласының жанындағы Женевада, МакКоуэннің куәлігімен үйленді. Петтерлердің үш қызы болды: Камиль – 1936 жылы, Франсуаза – 1938 жылы және Дженни – 1945 жылы. 1930 жылдары Дорсетте тұрғанда ол өзінің үйін – маймен жылытылатын, екі қабатты шынысы бар және автоматты гараж есігі бар заманауи ағаш шале жасады. Фолландтан кеткен кезде ол Гнатқа аз қызығушылық танытып, шектеулі көлемде инженер-консультант ретінде жұмысын жалғастыруды жоспарлаған. Алайда, 1960 жылдың қаңтарында Петтер авиация саласын толығымен тастап, «Мен авиациямен аяқтадым. Енді мен көп уақытымды рухани қызығушылықтарыма арнамақпын» деді. Бес жыл бұрын Клодты «Әке Форгет» деген француз реформаторлық шіркеуінің бұрынғы пасторымен таныстырды, ол оның Паркинсон ауруын ортақ дұға арқылы емдеуге болатынын айтқан. 1960 жылы Тедди Петтер Клод пен қызы Дженнимен бірге Әке Форгеттің қауымдастығына қосылып, Швейцарияға көшіп кетті. Ол онда 1968 жылдың мамыр айында 59 жасында созылмалы асқазан жарасынан қан кетуден қайтыс болғанша қарапайым, қасиетті өмір сүрді. Ол Францияның Пуату-Шарентес аймағындағы Беруж қаласына жерленді. Клод 1975 жылы қайтыс болды. Оның құрметіне Ланкаширдегі ескі Самлсбери әуежайының орнындағы BAE Systems кәсіпорын аймағында Петтер Корт деп аталатын көше салынды.