Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медициналық жағдай
Medical condition
the medical condition
Қышқыл эрозиясы – тіс тозуының бір түрі. Бұл бактериялық емес қышқылдардың химиялық әсерінен тіс құрылымының қайтымсыз жоғалуы деп анықталады. Дегенмен, бұл тіс денсаулығының проблемасы ретінде салыстырмалы түрде жақында ғана танылды. Қышқыл эрозиясының зиянды әсерлері туралы көпшілік білмейді, әсіресе жеміс шырындарын ішуден туындаған эрозияға қатысты, себебі олар пайдалы деп есептеледі. Қышқыл эрозиясы бастапқыда тіс эмалінен басталады, оны жұқартады, содан кейін тіс майына (дентинге) жетеді, тіске доңғалақ сары түс береді және тіс майының сезімталдығын арттырады. Эрозияның ең көп кездесетін себептері – қышқыл тағамдар мен сусындар. Әдетте, pH деңгейі 5,0–5,7-ден төмен тағамдар мен сусындар тіс эрозиясын тудыруы мүмкін. Көптеген клиникалық және зертханалық зерттеулер мұндай сусындарды шамадан тыс ішуді эрозиямен байланыстырады. Қауіпті деп саналатындарға газдалған сусындар, кейбір алкогольді және жеміс сусындары, апельсин шырыны сияқты жеміс шырындары (олар лимон қышқылын қамтиды) және кола сияқты көмірқышқылды сусындар (көмірқышқыл газы эрозияның себебі емес, лимон және фосфор қышқылы себепті) жатады. Сонымен қатар, шараптың pH деңгейі 3,0–3,8 дейін төмендеуі мүмкін екендігі анықталған, сондықтан шарап тістерді эрозиялайды. Сондай-ақ, асқазан қышқылының қайтадан жұтқылуы да эрозияға себеп болуы мүмкін. Созылмалы аурулары бар балаларда қышқыл компоненттері бар дәрілерді қолдану да қауіп факторы болып табылады. Тіс эрозиясының ізі табиғатта да кездеседі және бұл қышқыл жемістер мен өсімдіктерді тұтыну нәтижесі болуы мүмкін.
Acid erosion is a type of tooth wear. It is defined as the irreversible loss of tooth structure due to chemical dissolution by acids not of bacterial origin. although it is only relatively recently that it has been recognised as a dental health problem. There is widespread ignorance of the damaging effects of acid erosion; this is particularly the case with erosion due to consumption of fruit juices because they tend to be seen as healthy. Acid erosion begins initially in the enamel, causing it to become thin, and can progress into dentin, giving the tooth a dull yellow appearance and leading to dentin hypersensitivity. The most common causes of erosion are acidic foods and drinks. In general, foods and drinks with a pH below 5.0–5.7 have been known to trigger dental erosion effects. Numerous clinical and laboratory reports link erosion to excessive consumption of such drinks. Those thought to pose a risk are soft drinks, some alcohol and fruit drinks, fruit juices such as orange juice (which contain citric acid) and carbonated drinks such as colas (in which the carbonic acid is not the cause of erosion, but citric and phosphoric acid). Additionally, wine has been shown to erode teeth, with the pH of wine as low as 3.0–3.8. and regurgitation of gastric acids. In children with chronic diseases, the use of medicines with acid components is a risk factor too. Dental erosion has also been recorded in the fossil record and was likely caused by the consumption of acidic fruits or plants.
Сыртқы қышқыл көздері
Экстринсикалық қышқыл эрозиясы – қышқыл көзі организм сыртынан түскен кезде пайда болады. Қышқыл тағамдар мен сусындар ауыз қуысының pH деңгейін төмендетіп, тістердің минералдық құрамын жояды. Тіс эрозиясына түрлі сусындардың төмен pH деңгейі себеп болады. Мысалдарға алма және апельсин шырындары, спорттық сусындар, шарап және сыра жатады. Газдалған сусындар, мысалы, кола мен лимонадтар да өте қышқыл және осы себепті тіс эрозиясын күшейтеді. Жаңа жемістер, кетчуп және сірке суға салынған тағамдар да қышқыл эрозиясын тудыруы мүмкін. Сілекей pH деңгейін реттейтін буферлік рөл атқарады, қышқыл сусындар ішкен кезде оның тепе-теңдігін сақтайды. Сусындар сілекейдің буферлік әсеріне әртүрлі қарсылық көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, жеміс шырындары сілекейдің буферлік әсеріне ең төзімді, одан кейін – жеміс негізіндегі газдалған сусындар мен хош иісті минералды сулар, жеміссіз газдалған сусындар, газдалған минералды сулар; минералды су ең төзімсіз. Осыған байланысты, әсіресе жеміс шырындары pH деңгейінің төмендеуін ұзаққа созуы мүмкін. Кейбір дәрі-дәрмектер, мысалы, шайналатын С витамині, аспирин және темір препараттарының кейбір түрлері қышқыл болып, тіс эрозиясына себеп болуы мүмкін. Бұл көбінесе анорексия нервоза, булимия нервоза, асқазан-өңкеш рефлюкс ауруы (АӨРБ) және кешенді қайталау синдромы сияқты жағдайлардың салдары болып табылады. АӨРБ-ның басты себебі – асқазанның қышқыл өндіруінің жоғарылауы.
Extrinsic acid erosion is when the source of acid originates from outside of the body. Acidic food and drink lowers the pH level of the mouth resulting in demineralisation of the teeth. A variety of drinks contribute to dental erosion due to their low pH level. Examples include fruit juices, such as apple and orange juices, sports drinks, wine and beer. Carbonated drinks, such as colas and lemonades, are also very acidic and hence have significant erosive potential. Foods such as fresh fruits, ketchup and pickled food in vinegar have been implicated in causing acid erosion. Saliva acts as a buffer, regulating the pH when acidic drinks are ingested. Drinks vary in their resistance to the buffering effect of saliva. Studies show that fruit juices are the most resistant to saliva's buffering effect, followed by, in order: fruit based carbonated drinks and flavoured mineral waters, non fruit based carbonated drinks, sparkling mineral waters; mineral water being the least resistant. Because of this, fruit juices in particular, may prolong the drop in pH levels. A number of medications such as chewable vitamin C, aspirin and some iron preparations are acidic and may contribute towards acid erosion. This is often secondary to conditions such as anorexia nervosa, bulimia nervosa, gastroesophageal reflux disease (GERD) and rumination syndrome. The main cause of GERD is increased acid production by the stomach.
Мінез-құлық
Қышқылдық эрозия көбінесе абразия және тозумен бірге жүреді. Екінші белгі – эрозияға ұшыраған тістің сарғыш түске енуі. Бұл ақ эмальдың тозуынан, оның астындағы сарғыш дентин көрінетін болғандықтан болады.
Acid erosion often coexists with abrasion and attrition. A second sign is a yellowish tint on the eroded tooth. This occurs because the white enamel has eroded away to reveal the yellowish dentin beneath.
Пішіні
Тіс пішінінің өзгеруі де тіс эрозиясының бір белгісі болып табылады. Тістер кеңістікті, дөңгелек пішіндегі ойыспен шыға бастайды, ал тістер арасындағы кеңістіктер үлкейеді. Бір-бірімен тігізбеуге тиіс тістердің беттерінде тозу белгілері байқалуы мүмкін. Тіс дәрігерлері жағдайды диагностикалау және емдеу үшін тіс индекстерін пайдалана алады. "Бастапқы эрозиялық тозуды тексеру" (BEWE) деп аталатын бағалау жүйесі, тістердегі тозудың көрінісін немесе қатты тіндердің жоғалу деңгейіне қарай ауырлығын анықтайды. Индекстер тіс тозуының ең ауыр клиникалық өзгерістерін қадағалауға көмектесетіні айтылады. Дегенмен, олар толыққанды емес, себебі олар тозудың жылдамдығын өлшемейді және эрозияға ұшыраған барлық тістерді бақылай алмайды. Сондай-ақ, барлық жерде қабылданған және стандартталған индекс жоқ. Тіс эрозиясының ең ауыр белгілерінің бірі – тістердің жарылуы және олардың бетінің кедір-бұдыр болып қатаюы.
A change in shape of the teeth is also a sign of dental erosion. Teeth will begin to appear with a broad rounded concavity, and the gaps between teeth will become larger. There can be evidence of wear on surfaces of teeth not expected to be in contact with one another. Dentists may also employ dental indices to guide their diagnosis and management of the condition. A scoring system referred to as Basic Erosive Wear Examination (BEWE) grades the appearance or severity of wear on the teeth by the extent of hard tissue loss. It is noted that indices are useful in monitoring the most severe clinical changes in tooth wear. However, they lack comprehensiveness as they cannot measure the rate of progression and cannot monitor all teeth affected by erosion. There is also a lack of an index which is universally accepted and standardised. One of the most severe signs of dental erosion is cracking, where teeth begin to crack off and become coarse.
Оптикалық қасиеттері
2015 жылы Кошожи және авторлар эрозияға ұшыраған тіндердегі зақымданулардың тудырған оптикалық өзгерістеріне негізделіп, лазерлік түйіршік суреттерін (LSI) қолдану арқылы эмальдің микроқұрылысы туралы мәлімет алуға және ертедегі кариес емес зақымданулар сияқты минималды өзгерістерді анықтауға болатынын жаңа әдіспен көрсетті. Осы техниканың тірі организмдегі тиімділігін көрсететін клиникалық деректер әлі жарияланбаған.
On the basis of the optical changes induced in eroded tissue by the lesions, in 2015 Koshoji et al. also demonstrated in a novel method that by using laser speckle images (LSI) it is possible to acquire information on the microstructure of the enamel and detect minimal changes, such as early non carious lesions. No clinical data has been published to demonstrate the effectiveness of this technique in vivo.