Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб Қара қолының мүшесі Трифун "Трифко" Грабеж (28 маусым 1895 [ескі стиль бойынша 16 маусым 1895] – 21 қазан 1916) – Франц Фердинандты өлтіруге қатысқан Қара қол ұйымының босниялық серб мүшесі.
Member of the Serbian Black Hand
Trifun "Trifko" Grabež (; 28 June 1895 [O. S. 16 June 1895] – 21 October 1916) was a Bosnian Serb member of the Black Hand organization which was involved in the assassination of Archduke Franz Ferdinand.
Ерте өмір
Трифко Грабеж 1895 жылғы 28 маусымда (ескі стиль бойынша 16 маусымда) Босния мен Герцеговинаның шығысындағы шағын Пале қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Дьордже Грабеж – серб православие дінінің священнигі. Он жеті жасында Грабеж ұстаздарының бірін ұрғандығы үшін мектептен қуылды. Ол үйінен кетіп, сол кезде Сербия Корольдігіне қарасты Белградқа көшіп барды. Білімін жалғастырғанмен, "Қара қол" құпия қоғамына қосылды. Келесі екі жыл бойы бос уақытын Босния мен Герцеговинаның Сербиямен бірігуін жақтаған ұлтшылдармен бірге өткізді.
Trifko Grabež was born on 28 June 1895 [O. S. 16 June 1895] in Pale, a small town in eastern Bosnia and Herzegovina. His father Đorđe Grabež was a Serbian Orthodox priest. At the age of seventeen, Grabež was expelled from school for striking one of his teachers. Grabež left home and moved to Belgrade, which was a part of the Kingdom of Serbia at the time. As well as continuing his education he joined the Black Hand secret society. For the next two years he spent most of his spare time with other nationalists who favoured a union between Bosnia and Herzegovina and Serbia.
Қара қол
1914 жылы маусым айында Австрия-Венгрия империясының тағына мұрагері Франц Фердинанд Босния мен Герцеговинаға сапар шегетіні жарияланғанда, Сербия армиясының барлау бөлімінің бастығы және «Қара қол» ұйымының жетекшісі полковник Драгутин Димитриевич оны өлтіру үшін Грабеж, Неделжко Чабринович, Васо Чубрилович, Цвьетко Попович, Данило Илич, Мухамед Мехмедбашич және Гаврило Принциптің жеті адамын Сараевоға жіберді. Әрбір адамға револьвер немесе бомба, сондай-ақ цианидтің кішкентай құтысы берілді. Франц Фердинанд өлтірілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсауға бұйрық берілді. Полковник Димитриевич үшін кісі өлтіруді ұйымдастырғандарды мойындауына мүмкіндік болмауы маңызды болды. Сербияның премьер-министрі Никола Пашич бұл жоспарды естіп, Грабеж, Принцип және Чабринович елден шығуға тырысқанда тұтқындалуын бұйырды. Бірақ оның бұйрықтары орындалмады, және олар Босния мен Герцеговинаға жетіп, Васо мен Велько Чубрилович, Мухамед Мехмедбашич, Данило Илич және Цвиджетко Попович сияқты өзге де қастандық жасаушылармен бірікті.
When it was announced that Archduke Franz Ferdinand, the heir to the throne of Austro Hungarian Empire, was going to visit Bosnia and Herzegovina in June 1914, Colonel Dragutin Dimitrijević, the chief of the Intelligence Department in the Serbian Army and head of the Black Hand, sent seven men, Grabež, Nedeljko Čabrinović, Vaso Čubrilović, Cvjetko Popović, Danilo Ilić, Muhamed Mehmedbašić and Gavrilo Princip to Sarajevo to assassinate him. Each man was given either a revolver or a bomb and a small vial of cyanide. They were instructed to commit suicide after Archduke Franz Ferdinand had been killed. It was important to Colonel Dimitrijević that the men did not have the opportunity to confess who had organised the assassination. Nikola Pašić, the prime minister of Serbia, heard about the plot and gave instructions for Grabež, Princip and Čabrinović to be arrested when they attempted to leave the country. However, his orders were not implemented and they managed to reach Bosnia and Herzegovina where they joined forces with fellow conspirators, Vaso and Veljko Čubrilović, Muhamed Mehmedbašić, Danilo Ilić and Cvijetko Popović.
Сараеводағы қастандық
1914 жылғы 28 маусымда Франц Фердинанд пен Хогенберг герцогинясы София пойызбен Сараевоға келді. Австрияның Босния мен Герцеговина провинцияларының губернаторы генерал Оскар Потирек патшалық топты ресми қабылдау үшін қала әкімдігіне апаруды күтіп тұрды. Алдыңғы көлікте Сараево қаласының мэрі Фехим Чурчич және полиция комиссары доктор Герде отырды. Франц Фердинанд пен Софи Чотек фон Чоткова Оскар Потирек пен граф фон Харрахпен бірге екінші көлікте болды. Көліктердің шатыры кері қайрылған, бұл көпшілікке көліктегілерді жақсы көруге мүмкіндік берді. "Қара қол" тобының жеті мүшесі де жол бойында тұрды. Олар Апель-Кей бойында орналасты, әрқайсысына патшалық көлік оның орнына жеткенде Франц Фердинандты өлтіруге тырысу туралы тапсырма берілді. Жолда патшалық көлікті көретін алғашқы қастандықшы Мұхамед Мехмедбашич болды. Мехмедбашич австро-венгерлік банк жанында тұрып, көліктің өтуіне рұқсат берді және әрекет етпеді. Кейіннен Мехмедбашич бір полицейдің өзінің артында тұрғанын және бомба тастауға үлкермей тұтқындалады деп қорқынышпен айтты. Жолдағы келесі адам Неджелко Чабринович герцогтың машинасына қол гранатасын лақтырды. Жүргізуші оған ұшып келе жатқан затты көргенде жылдамдықты арттырды, граната келесі машинаның доңгелегінің астында жарылды. Екі жолаушы – Эрик фон Мерицци мен граф Бус Вальдек – ауыр жарақат алды. Сонымен қатар, онға жуық көрермен бомбаның сынықтарынан зардап шекті. Сол күні Гаврило Принцип герцог Франц Фердинандты және оның әйелі Хогенберг герцогинясы Софияны өлтіруге қол жеткізді. Принцип пен Неделжико Чабриновичті полиция тергеді. Олар ешкімге айтпауға берген уәделерін сақтады. Мұхамед Мехмедбашич Сербияға қашып құтылуға үкілі болды, бірақ Грабеж, Попович және Чубриловичтер Данило Илич полицияға мәлімдегеннен кейін тұтқындалды және сатқындық пен кісі өлтіруде айыпталды. Полиция кездейсоқ адамдарды тексеріп, олардың қатысы болуын анықтауға тырысты. Олар Іличпен сөйлескеннен кейін ол қорқып, кісі өлтірушілер туралы айтты. Герцог Франц Фердинандты өлтіргені және мемлекетке опасыздық жасағаны үшін айыпталған жеті адам сотталды. Австрия-Венгрия заңдарына сәйкес, қылмыс жасаған кезде 20 жасқа толмаған адамға өлім жазасы берілмейді. Сондықтан Грабеж және көптеген басқалары 20 жылға бас бостандығынан айырылды.
On Sunday, 28 June 1914, Franz Ferdinand and Sophie Duchess of Hohenberg arrived in Sarajevo by train. General Oskar Potiorek, Governor of the Austrian provinces of Bosnia and Herzegovina, was waiting to take the royal party to the City Hall for the official reception. In the front car was Fehim Čurčić, the Mayor of Sarajevo and Dr. Gerde, the city's Commissioner of Police. Franz Ferdinand and Sophie Chotek von Chotkova were in the second car with Oskar Potiorek and Count von Harrach. The cars' top was rolled back in order to allow the crowds a good view of its occupants. The seven members of the Black Hand group also lined the route. They were spaced out along the Appel Quay, each one had been instructed to try to kill Franz Ferdinand when the royal car reached his position. The first conspirator on the route to see the royal car was Muhamed Mehmedbašić. Standing by the Austro Hungarian Bank, Mehmedbašić allowed the car to pass and failed to take action. Mehmedbašić later said that a policeman was standing behind him and feared he would be arrested before he had a chance to throw his bomb. Nedjelko Čabrinović, the next man on the route, hurled his hand grenade at the archduke's car. The driver accelerated when he saw the object flying towards him and the grenade exploded under the wheel of the next car. Two of the occupants, Eric von Merizzi and Count Boos Waldeck were seriously wounded. About a dozen spectators were also hit by bomb shrapnel. Later that day, Gavrilo Princip managed to kill both Archduke Franz Ferdinand and his wife Sophie, Duchess of Hohenberg. Princip and Nedeljko Čabrinović were interrogated by the police. They kept to the promise to not tell anyone. Muhamed Mehmedbašić managed to escape to Serbia but Grabež, Popović and the Čubrilović's were arrested and charged with treason and murder after Danilo Ilić told the police. The police went round and investigated random people in order to identify potential accomplices. Once they spoke to Ilić, he lost his nerve and told about the assassinators. All seven of the men charged with treason and the murder of Archduke Franz Ferdinand were convicted. Under Austro Hungarian law, capital punishment could not be imposed on someone who was under the age of 20 when they had committed the crime. Grabež and most of the others therefore received the maximum penalty of twenty years in prison.
Өлім
Грабеж 1916 жылғы 21 қазанда 21 жасында туберкулезден қайтыс болды.
Grabež died of tuberculosis on 21 October 1916, aged 21.