Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигериядағы этникалық топ
Ethnic group in Nigeria
Кофярлар – Нигерияның орталық бөлігінде шамамен 50 мың адамды құрайтын халық. Оларға жасалған бірнеше антропологиялық зерттеулер отаршылдық биліктің қалай еңсере тұра жергілікті саясатқа араласып кеткенін, тығыз қоныстанған аймақтардағы тұрақты өндірістік шаруашылықты, нарыққа бағдарланған ауыл шаруашылығының табысты дамуын және қазіргі Нигерияда гүлдеу үшін "дәстүрлі" мәдени ресурстарды пайдаланудың жақсы мысалы болып табылады.
The Kofyar are a population in central Nigeria numbering around 50,000. After several anthropological studies, they provide good illustrations of how colonial authorities become unwittingly enmeshed in local politics; of sustainable subsistence agricultural production in crowded areas; of successful self directed development of market oriented agriculture; and of the use of "traditional" cultural resources to prosper in modern Nigeria.
Отарлау тарихы
Кофяр деп аталатын халық іс жүзінде үш түрлі "тайпаны" құрайды: Доэмак (немесе Диммук), Мернианг және Квалла. Дегенмен, үш топтың ортақ тілі, экономикалық құрылымы және мифтік шығу тегі бар, және олар 1940 жылдары Коффьер федерациясы деп аталған одақ құрған; сондықтан антропологтар оларды бір топ ретінде қарастырады. Британдық отаршылдық билігінің өкілдерімен алғашқы кездесуде олар Джос платосының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тік жарлы төбелерде және платоның етегіндегі елді мекендерде өмір сүрген. 1930 жылға дейін британдықтардың оларға жасаған бағындыруы көбінесе зорлықсыз жүрді, сол кезде Барлоу есімді жас аудандық офицердің көмекшісі Латок төбесіндегі ауылда оның басына тас лақтырылып өлтірілді. Осыдан кейін Латок және көршілес ауылдардың тұрғындары тоғыз жыл бойы төбеден қуылды және төменгі жазыққа қоныстырылды. Марапатталған зерттемесінде антрополог Роберт Неттинг Барлоудың білмейстерінен жергілікті саяси даудың құрбаны болғанын түсіндірді.
The population known as the Kofyar actually comprises three different "tribes" as designated by British colonial officers: the Doemak (or Dimmuk), Merniang, and Kwalla. However the three groups have a common language, economic pattern, and origin myth, and had formed into a union called the Koffyer Federation in the 1940s; they have therefore been referred to as a single group by anthropologists. When first encountered by early British colonial authorities, they lived in the rugged hills in the southeastern corner of the Jos Plateau and in settlements around the plateau base. Their subjugation by the British was largely non violent until 1930, when a young Assistant District Officer named Barlow was killed in the hill village of Latok by a rock thrown at his head. After this the residents of Latok and neighboring villages were forced out of the hills and made to live on the plains below for nine years. In an award winning study, anthropologist Robert Netting explained how Barlow had been unknowingly used in a local political dispute.
Кофьярлар жеріндегі мәдениет пен ауыл шаруашылығы
Роберт Неттинг 1960-шы жылдардың басында Кофяр тайпасын зерттеуді бастады. Кофярдың туған жерінде халық тығыздығы жоғары болды, көптеген аймақтарда 500/км²-ге жуықтайтын. Неттингтің негізгі назары Кофярдың экологиялық бейімделуіне, оның ішінде өте қарқынды ауыл шаруашылығына, сондай-ақ тұрақтылықты қамтамасыз ететін әлеуметтік институттарға аударды. Жердің көп бөлігі жыл сайын өңделіп, малдың күңі тыңайтқыш ретінде пайдаланылды, ал тік беткейлерде күрделі террасалар жасалған. «Нигерияның төбеші шаруалары» – мәдени экология саласындағы классикалық кітап, ол отбасылық құрылым және жерді пайдалану сияқты әлеуметтік институттардың қарқынды өңдеу жүйесіне қалай бейімделгенін көрсетті. Неттинг Кофяр мен олардың көршілерінің бейімделуін салыстырып, Эстер Бозеруптың ауыл шаруашылығының қарқындылығы халық санының өсуімен және жан басына шаққандағы жер көлемінің азаюымен байланысты деген тұжырымын дәлелдеді. Кофяр отбасылары өз үйлеріне жақын жерлерде ең қарқынды шаруашылық жүргізсе, ал алыс жерлерде аз күш жұмсалатын, бұталы және орманды жерлерді жатқанда пайдаланды, бұл аз инвестиция талап етті. Неттинг сонымен қатар, Кофярдың дәстүрлі аймақтарының оңтүстігіндегі жазықтарда жер бос болғанда, еңбекті аз қажет ететін ұзақ жатқанда жүйеге қайта оралатынын байқады. Ол бұл идеяларды одан әрі дамытып, «Шағын шаруашылық иелері, үй иелері» еңбегінде Кофярды кеңірек салыстырмалы контекстке орналастырды.
Robert Netting began anthropological research with the Kofyar in the early 1960s. In the Kofyar homeland population densities were high, approaching 500/km² in many areas. Netting's primary focus was on the Kofyar ecological adaptations, including the highly intensive agriculture being practiced and also the social institutions that were instrumental to sustainability. Much of the land was in annual cultivation, with animal herds providing dung compost for fertilizer, and steep hillsides were intricately terraced. Netting's Hill Farmers of Nigeria, a classic book in the field of cultural ecology, showed how social institutions such as household form and land tenure had adjusted to the intensive cultivation system. Netting compared adaptations of Kofyar and their neighbors to demonstrate Ester Boserup's thesis that agricultural intensification relates to the growth of increasingly dense population and decreasing per capita land area. Kofyar families farmed most intensively close to their homesteads while using less intensive bush and forest fallow systems, which required less investment, on more distant fields. Netting also observed that the Kofyar demonstrated a reversion to less labor intensive long fallow systems when land became available on the plains south of their traditional region. He further developed these ideas and placed the Kofyar within a much broader comparative context in his Smallholders, Householders.
1960 жылдан бастап экономикалық және мәдени өзгерістер
1950 жылдары кофярлар Джос платосының оңтүстігіндегі Бенуе ойпатының құнарлы жазықтарына қоныстана бастады. Алғашқы шаруалар кең ауқымды кесіп өртеу әдісін қолданды, бірақ халық тығыздығының артуы және нарықтан түрткіс алған соң, қарқынды әдістер біртіндеп енгізілді. 1980 жылдары Бенуе ойпатындағы кофярлар еңбекті көп қажет ететін, бірақ көбінесе тұрақты әдістерді пайдалана отырып, ямс, күріш, жержаңғақ, жүгері және соргодан айтарлықтай артық өнім өндірді – бұл аймақтағы сыртқы көмекпен жүзеге асырылған ауыл шаруашылығын дамыту жобаларымен қызықты қайшылық тудырды, олар көбінесе сәтсіз аяқталды. Отандық жерлердегідей, қарақұмыр сырасы күнделікті өмірде ғана емес, егіншілік өндірісін ұйымдастыруда да маңызды рөл атқарды. Өте өнімді шаруашылық жүйесі негізінен адам күшімен, сыртқы ресурстарды аз қолдана отырып жұмыс істеді, ал жергілікті еңбек күшін жұмылдырудың маңызды стратегиясы – "мар муос" болды, яғни мерекелік еңбекке шақыру, онда барлық жұмысшыларға жомарт мөлшерде қарақұмыр сырасы ұсынылды. Көптеген кофярлар қазір Бенуе ойпатында (немесе қалаларда) тұрса да, Джос платосының отаны мәдени және экономикалық ресурс ретінде сақтау үшін кофярлардың күш-жігерінің арқасында әлі де мекенделген. Басқа жерде тұратын көптеген кофярлар отандық жерлерде екінші үйлерін сақтап тұрады.
During the 1950s, the Kofyar began to settle in the fertile plains of the Benue Valley to the south of the Jos Plateau. Pioneering farms there used extensive slash and burn methods, but with rising population density and market stimulus, intensive methods were gradually introduced. By the 1980s, Benue Valley Kofyar were producing considerable surpluses of yams, rice, peanuts, pearl millet and sorghum using labor intensive but generally sustainable methods – an interesting contrast to the externally supported agricultural development schemes in the region, which have generally failed. As in the homeland, millet beer was found to play a key role not only in daily life but in the organization of agricultural production. The highly productive farming system ran almost entirely on human labor, with little external inputs, and a key strategy for mobilizing local labor was the "mar muos", a festive labor party at which all workers were served generous amounts of millet beer. Although most Kofyars now live in the Benue Valley (or in cities), the Jos Plateau homeland is still inhabited largely because of the Kofyars' efforts to maintain it as a cultural and economic resource. Many Kofyar who live elsewhere still keep secondary homes in the homeland.