Кіріспе
Грек тіліндегі дауыстылардың [i] дыбысына қарай өзгеруі (палатализация (фонетика)). Иотацизм (ἰωτακισμός, iotakismos) немесе итацизм – бұл дауыстылардың өзгеру процесі, оның нәтижесінде классикалық грек және қазіргі грек тілдерінде көптеген дауыстылар мен дифтонгтар [i] дыбысына жақындады. "Иотацизм" термині грек әрпі иотаға сілтеме жасайды, ол бұл дауыстылардың бірігуіне себеп болды. "Итацизм" деген альтернативті термин "ета" әрпінің атының өзгеруінен кейін [i] ретінде айтылуын көрсетеді.
the [[palatalization (phonetics)
Iotacism (ἰωτακισμός, iotakismos) or itacism is the process of vowel shift by which a number of vowels and diphthongs converged towards the pronunciation in post classical Greek and Modern Greek. The term "iotacism" refers to the letter iota, the original sign for , with which these vowels came to merge. The alternative term itacism refers to the new pronunciation of the name of the letter eta as after the change.
Қатысушы дауыстылар мен дифтонгтар
Ежелгі грек тілінде қазіргі грек тілінен гөрі дауыстылардың кеңірек диапазоны болған (Ежелгі грек тілінің фонетикасын қараңыз). Эта (η) – ұзын, ортаңғы ашық, алдыңғы дөңгелектелмеген дауысты, ал үпсилон (υ) – жақын, алдыңғы дөңгелектелген дауысты. Уақыт өте келе, екі дауысты да жақын, алдыңғы дөңгелектелмеген дауысты иота (ι) сияқты айтылатын болды. Сонымен қатар, кейбір дифтонгтар бірдей дыбысталуға бірікті. Атап айтқанда, эпсилон-иота (ει) классикалық грек тілінде бастапқыда [ei] болып айтылып, кейін [i] дыбысына көтерілді, ал кейін омикрон-иота (οι) және үпсилон-иота (υι) үпсилонмен (υ) бірікті. Эта мен үпсилонның йотацизмге ұшырауы салдарынан, тиісінше дифтонгтар да өзгерді. Қазіргі грек тілінде ι, η, υ, ει, οι, υι (сирек) әрпі мен диграфтары [i] деп айтылады.
Мәтіндік сын мәселелері
Иотацизм бастапқыда ерекше айтылатын кейбір сөздердің ұқсас айтылуына себеп болды, кейде Жаңа өсиеттегі қолжазбалардың мәтіндері арасындағы айырмашылықтардың себебі болды. Мысалы, ὑμεῖς, ὑμῶν "сіздер, сіздің" (бірінші жақ, атау септігінде және меншік септігінде сәйкесінше) және ἡμεῖς, ἡμῶν "біз, біздің" (бірінші жақ, атау және меншік септігінде сәйкесінше) сөздерінің үпсилон және эта әріптері, егер оқырман скрипторийде көшірушілерге оқып отырса, оңай шатастырылуы мүмкін. (Шындығында, қазіргі грек тілінде жаңа екінші жақ көпше сан – εσείς пайда болды, ал бірінші жақ көпше санының эта әрпі эпсилонға – εμείς айналды, бұл ескі екінші жақ көпше санға ұқсамайтын болуы үшін жасалған әрекеттердің нәтижесінде болды.) Әртүрлі мәтіндік нұсқалардың салыстырмалы түрде шағын (дегенге келмейтін) себебінің мысалы ретінде, кейбір көне қолжазбалар сөздерді олардың дыбысталуынша жазған, мысалы, 4-ғасырлық Синай кодексі кейде эпсилон-йота диграфының орнына қарапайым йотаны қойса, кейде керісінше жасайды. Ағылшын тіліндегі мәтіндік сыншылар бұл құбылысты "иотацизм" деп атайды және оны дауысты әріптеріне қатысты жазылудағы барлық сәйкессіздіктерді қамту үшін кеңейтеді.
Тарих
Бұл құбылысты алғаш рет голланд гуманисті Эразм Роттердамдық (1467-1536) "Dialogus de recta Latini Graecique sermonis pronuntiatione" (Латын және грек тілдерінің дұрыс айтылуы туралы диалог, 1528) трактатында көрсетті. Онда ол ежелгі грек тілінде η дыбысы /e/ емес, /i/ болуы керек деп мәлімдеді (осы себепті оның теориясы "этацизм" деп аталды). Бұл тезисті растау үшін ежелгі комедияның жетекші өкілдерінің бірі, афиналық драматург Кратиннің ақымақ туралы былай деп айтқан өлеңінен үзінді келтірілген: "ὁ δ'ἠλίθιος ὥσπερ πρόβατον βῆ λέγων βαδίζει" ("ақымақ қой сияқты жүріп, "бі-бі" деп дыбыс шығарады"); итацистикалық айтылу бойынша, "бі-бі" деген өлеңді /vi/ деп оқу қиын. "Эразмдік" теорияға қарсы неміс гуманисті Иоганнес Реухлин (1455-1522) шықты, оның құрметіне Византиялық грек тілінің айтылуы Реухлиндік деп аталады.