Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анри Арно (15 шілде 1643 (1641 емес), Эмбрун, Жоғарғы Альпі, 8 қыркүйек 1721) – Пьемонттағы вальденстердің пасторы, өз дінін ұстанушыларын Савой герцогы Виктор Амадей II-нің қуғын-сүргінінен қорғау үшін әскерге кетті. Вальденстер екінші рет жер аударылғанда, Арно олармен бірге Шененбергке жер аударылып, өмірінің соңына дейін пасторлық қызметін атқаруын жалғастырды.
Henri Arnaud (July 15, 1643 (and not 1641), Embrun, Hautes AlpesSeptember 8, 1721) was a pastor of the Waldensians in Piedmont, who turned soldier in order to protect his co religionists from persecution at the hands of Victor Amadeus II the Duke of Savoy. When the Waldensians were exiled a second time, Arnaud accompanied them in their exile to Schönenberg, and continued to act as their pastor until his death.
Өмір
Арно Францияның Жоғарғы Альп аймағындағы Эмбрун қаласында дүниеге келген. Шамамен 1650 жылы оның отбасы туған жері Лузерна аңғарына қайтып келді, онда Арно Ла-Турда (басты ауыл) білім алды, кейін Базельдегі колледжге (1662 және 1668) және Женева академиясына (1666) барып оқыды. Одан кейін ол үйіне оралды және Ла-Турда (1685 ж.) осы қызметке тағайындалғанға дейін бірнеше вальденс аңғарларында пастор болып қызмет еткен сияқты.
Arnaud was born in Embrun, Hautes Alpes, France. About 1650 his family returned to their native valley of Luserna, where Arnaud was educated at La Tour (the chief village), later visiting the college at Basel (1662 and 1668) and the academy at Geneva (1666). He then returned home, and seems to have been pastor in several of the Waldensian valleys before attaining that position at La Tour (1685).
Христиандық көшбасшы
Осылайша, ол өз дініндегілердің табиғи көшбасшысы болды. Савойлық Виктор Амадей II оларды (1686) өз аңғарларынан қуғаннан кейін, және, мүмкін, Голландияға барған; сол аймақтың билеушісі Орандық Вильгельм оған көмек және ақша бергені сөзсіз. Арно Швейцарияға бас сауғалап, 3000 отандасын ұйымдастырды, олар екі рет (1687–1688) үйлеріне қайтаруға тырысты. 1688 жылғы ағылшын революциясы және Вильгельмнің тәжге сайлануы вальденстерді тағы бір әрекет жасауға ынталандырды. Ардагер Джошуа Жанавельдің (жасы экспедицияға қатысуға мүмкіндік бермеді) толыққанды нұсқауларымен жабдықталған Арно, шамамен 1000 ізбасарымен бірге 17 тамыз 1689 жылы Женева көлінің жанындағы Нионнан қайта оралу үшін жолға шықты. 27 тамызда топ көптеген қиындықтар мен қауіптерден кейін Сан-Мартин аңғарына жетті, Салланш арқылы өтіп, 9085 футқа дейін биіктейтін көптеген жоталар мен өткелдерден өтті. Олар көп ұзамай Бальзильдің биік және қауіпті тас қамалына сиынды, онда 24 қазан 1689 жылдан 14 мамыр 1690 жылға дейін Франция королі мен Савой герцогының әскерлері (шамамен 4000 сарбаз) оларды қоршап алды. Олар бұл табиғи бекіністі көптеген қатал шабуылдарға қарсы және бір қыс бойына сақтап тұрды. Атап айтқанда, 2 мамырда Арноның шағын тобының бірде-бір адамы шығынсыз бір шабуылды жеңді. Бірақ тағы бір шабуыл (14 мамыр) сәтті болмады, сондықтан Арно қалың тұманның арасында күштерін кері шегіндіріп, оларды Ла Турдың үстіндегі Валь-ди-Анрогна төбелеріне бастап әкелді. Бір айдан кейін вальденстер Савой герцогының қамқорлығына ие болды, ол Франциямен одағын тастап, Ұлыбритания мен Голландиямен одақтасты. Сондықтан келесі алты жыл бойы вальденстер Савойяға Францияға қарсы күресте көмектесті, бірақ француз әскерлерінің үнемі шабуылдарынан көп зардап шекті. 1698 жылы жарияланған Турин шартында (1696) Виктор Амадей қайтадан вальденстерге қарсы болды, олардың шамамен 3000-ы Арномен бірге протестант елдерінде, негізінен Вюртембергте баспана тапты, онда Арно 1699 жылы Штутгарттың солтүстік-батысындағы Дюррменц-Шёненбергтің пасторы болды. Тағы бір рет (1704–1706) вальденстер герцогқа Францияға қарсы күресте көмектесті. Алайда Арно әскери операцияларға қатыспады, бірақ ол Англияға (1707) барып, Анна патшайымынан қаржылай көмек сұрады.
He was thus the natural leader of his co religionists after Victor Amadeus II of Savoy expelled them (1686) from their valleys, and most probably visited Holland; William of Orange, the ruler of that province, certainly gave him help and money. Arnaud occupied himself with organizing his 3,000 countrymen who had taken refuge in Switzerland, and who twice (1687–1688) attempted to regain their homes. The English revolution of 1688, and the election of William to the throne, encouraged the Waldensians to make yet another attempt. Furnished with detailed instructions from the veteran Joshua Janavel (prevented by age from taking part in the expedition) Arnaud, with about 1,000 followers, started on 17 August 1689 from near Nyon on Lake Geneva for their return. On the 27 August, the band, after many hardships and dangers, reached the Valley of St Martin, having passed by Sallanches and crossed many cols and passes reaching up to 9085 ft. They soon took refuge in the lofty and secure rocky citadel of the Balsille, where they were besieged from 24 October 1689 to 14 May 1690 by the troops (about 4,000 in number) of the King of France and the Duke of Savoy. They maintained this natural fortress against many fierce attacks and during the whole of a winter. In particular, on 2 May, one assault was defeated without the loss of a single man of Arnaud's small band. But another attack (14 May) was not so successful, so that Arnaud withdrew his force, under cover of a thick mist, and led them over the hills to the Val di Angrogna, above La Tour. A month later the Waldensians were received into favour by the duke of Savoy, who had then abandoned his alliance with France for one with Great Britain and Holland. Hence for the next six years the Waldensians helped Savoy against France, though suffering much from the repeated attacks of the French troops. By a clause in the Treaty of Turin (1696), made public in 1698, Victor Amadeus again became hostile to the Waldensians, about 3,000 of whom, with Arnaud, found a shelter in Protestant countries, mainly in Württemberg, where Arnaud became the pastor of Dürrmenz Schönenberg, northwest of Stuttgart, in 1699. Once again (1704–1706) the Waldensians aided the duke against France. Arnaud, however, took no part in the military operations, though he visited England (1707) to obtain financial aid from Queen Anne.
Теология
Генри Арно – Женевадағы протестанттық реформацияға қосылған кейінгі вальденстердің қатарында болған.
Henri Arnaud is among the later Waldensians who had joined the Protestant Reformation in Geneva.
Өлім және мұра
Ол 1721 жылы Дюрменц приходының шіркеу ауылы болған Шёненбергте қайтыс болды. Зейнеткерлікке шыққан кезде ол басқа авторлардың құжаттарынан алынған материалдарды жинақтап, 1710 жылы (вероятно, Кассельде) "Histoire de la glorieuse rentrée des Vaudois dans leurs vallées" атты еңбегін жазды. Бұл еңбек 1827 жылы Х. Дайк Акланд тарапынан ағылшын тіліне аударылды, сондай-ақ неміс және голланд тілдерінде де жарық көрді. Алғашқы қолжазбаның бір бөлігі Берлиндегі Корольдік кітапханада сақтаулы.
He died at Schönenberg, which was the church hamlet of the parish of Durrmenz, in 1721. It was during his retirement that he compiled from various documents by other hands his Histoire de la glorieuse rentrée des Vaudois dans leurs vallées, which was published (probably at Kassel) in 1710, with a dedication to Queen Anne. It was translated into English (1827) by H. Dyke Acland, and has also appeared in German and Dutch versions. A part of the original MS. is preserved in the Royal Library in Berlin.