Кіріспе

Шығыс католицизмі мен православиедегі Марияның атауы – Панагия (Παναγία, panágios сөзінің әйелдік түрі, pan + hágios, «Барлық қасиетті» немесе «Ең қасиетті»; айтылуы) (сондай-ақ Panaghia немесе Panajia деп транслитерацияланады) – орта ғасырлық және қазіргі грек тілінде Исаның анасы Мәриямның атауларының бірі, әсіресе Шығыс католиктері мен православие христиандары қолдайды. Мәриямға арналған грек шіркеулерінің көпшілігі Панагия деп аталады; православие шығысында «Қасиетті Мариям» деген стандартты батыс христиандық атау сирек қолданылады, себебі Мәриям барлық жаратылыстың ең қасиеттісі саналады және осылайша қасиеттілерден жоғары дәрежеде тұрады.

Иконография

Панагия – бұл сонымен қатар Құдай ананың белгілі бір түріндегі иконасы, онда ол көрерменге тікелей қарайды, әдетте толық бойда бейнеленеді, қолы дұға тілеу позында (оранс), ал кеудесінің алдында Мәсіхтің бейнесі салынған медальон болады. Бұл медальон символдық түрде Құдай ана Мариямның құрсағындағы Исаны бейнелейді, оның бойында құдайлықтың кірігуінің сәті. Бұл типтегі икона Платитера деп те аталады (грекше Πλατυτέρα, сөзбе-сөз – кең немесе кеңірек): поэтикалық тұрғыдан алғанда, Ғайынаттың Жаратушысын құрсағында сыйырған Мариям Platytera ton ouranon (Πλατυτέρα τῶν Ουρανῶν) – «аспаннан да кең» болады. Бұл кейде «Белгінің Құдай анасы» немесе «Белгілі Қыз» деп те аталады, бұл Исаия кітабының 7:14 аятына сілтеме жасайды: «Сондықтан, Раб өздеріңе бір белгі береді: Міне, бір қыз бала сүйеді және ұл туады, оған Имманнуил деп ат қояды». Мұндай бейнелер православие шіркеулеріндегі ғибадатхананың алдындағы апсиданың ішкі жағына орналастырылады. Стандартты діни мозаикалардың көбінесе алтын түсті фондарынан өзгеше, Платитера көбінесе қою көк түсті фонда бейнеленеді, кейде алтын жұлдыздармен көмкерілген, бұл аспанға сілтеме. Басқа православиелік Құдай ана иконаларындағыдай, МР ΘΥ (ΜΗΤΗΡ ΘΕΟΥ, «Құдай анасы») әріптері әдетте Құдай ана Мариямның нұрлы шеңберінің жоғарғы сол және оң жағына орналастырылады.

Киім

Осы соңғы мағынаның кеңейтілуі ретінде панагия – православие епископы киетін Құдай анасының иконасы бар инголпион. Олар өте қарапайым немесе өте күрделі болуы мүмкін, бұл әрбір епископтың жеке талғамына байланысты. Православие епископы қасиетті литургияға немесе басқа қызметке дайындалғанда, ол өзге киімдерінің үстінен панагия мен кеуде айқышын киеді. Автокефал шіркеудің басшысы толық киіммен панагия, кеуде айқышы және Исаның инголпионын киеді. Әр түрлі дәрежедегі епископтар, киім кимеген кезде, көбінесе тек панагияны риассасы (қазқыш) үстінен киеді; бұл көбінесе қарапайым қараушыға епископты дін қызметкерінен немесе монахтан ажырататын ерекшелік. Панагия көбінесе сопақ пішінде болады және шығыс митрасының бейнесімен безендіріледі. Кейде епископтар шаршы (суретті қараңыз, оң жақта) немесе Византиялық екі басты бүркіт пішіндес панагия киеді; мұндай панагия грек епископтарында жиі кездеседі. Епископ қасиетті литургияға дайындалғанда, оған панагия табақшада ұсынылады. Ол оны екі қолымен баталайды, ал субдиакондар оны иесіне сүйіп, мойнына панагияны орналастырады, ал протодиакон хош иіс шашып, былай деп дұға оқиды: Құдай сенде таза жүрек тудырсын және сенде әрқашан, қазір және мәңгі, және мәңгілікке дейін тура рухты жаңартысын. Әмин. Литургиядан кейін, епископ панагияны шешіп, киім ауыстырғанда, өзін айқаштайды, панагияны сүйеді және оны Киелі үстелге (алтарға) қояды. Киімін шешіп, сыртқы риассасын кигеннен кейін, ол панагияны баталайды, қайтадан айқаштайды және оны киіп, адалдарды баталау үшін киелі есіктерден шығып кетеді.