Кіріспе

Француз жазушысы және философы (1959 жылы туған)

Мишель Онфрей (miʃɛl ɔ̃fʁɛ; 1 қаңтар 1959 жылы туған) – гедонистік, эпикурейлік және атеистік көзқарастары бар француз жазушысы және философы. Философия саласында өте жемісті еңбек еткен, 100-ден астам кітап жазған автор. Оның философиясына Ницше, Эпикур, циниктер мен киреналық мектептер, сондай-ақ француз материализмі сияқты ойшылдардың ықпалы зор. Ол «Traité d'athéologie: Physique de la métaphysique» (ағылшын тіліндегі аудармасы: «Атеист манифесі: Христиандыққа, иудаизмге және исламға қарсы тұрғысы»), «Politique du rebelle: traité de résistance et d'insoumission», «Physiologie de Georges Palante, portrait d'un nietzchéen de gauche», «La puissance d'exister» және «La sculpture de soi» сияқты еңбектерімен танымал. 1993 жылы ол жыл сайын берілетін Prix Médicis сыйлығының иегері атанды. Онфрей көбінесе солшыл бағыттағы ойшыл ретінде қарастырылады; сонымен қатар, ол кейбір оңшыл топтарда, әсіресе оның егемендік журналы «Front populaire» арқылы танылды.

Өмір

Аргентанда норман шаруалар отбасында туған Онфрей 10 жастан 14 жасқа дейін Гильдегі апталық католик интернатына жіберілді. Бұл шешімді Францияда көптеген ата-аналар қабылдады, себебі олар ауылдық мектептен шалқап тұрғанда немесе жұмыс кестесі балаларын күнделікті мектепке апарып-әкелуді қиын немесе қымбат еткенде осылай істейтін. Алайда, жас Онфрей жаңа ортасын бағаламады, оны азап шегу орны деп сипаттады. Онфрей философия мамандығы бойынша оқытушы дипломын алды. 1983-2002 жылдар аралығында Каендегі техникалық бағытталған жоғары мектепте жоғары сынып оқушыларына осы пәнді оқытты. Сол кезде ол және оның жақтастары Caen халық университетін құрды, оның негізін 2004 жылы Онфрей жазған манифест (La communauté philosophique) негізінде және тегін принцип бойынша жариялады. Онфрей екі онжылдық бойын орта мектепте философия пәнінің мұғалімі болды, содан кейін 2002 жылы Каенде ақысыз халық университетін (Université populaire) құру үшін қызметтен кетті, онда ол және бірнеше әріптестері философия және басқа да пәндерді оқытады. Ол сонымен қатар "Трайт д'Атеология" (Атеистік манифест) кітабының авторы, ол 2005 жылдың көктемінде жарық көрген кезде бірнеше ай бойы Франциядағы ең көп сатылған ғылыми-популярлық кітапқа айналды. ("Атеология" сөзін Онфрей Жорж Батайдан алды және сөз бостандығын, соның ішінде Холокостты жоққа шығаруды қорғаған Рауль Ванегемге арнады – "Ештеңе қасиетті емес, барлығын айтуға болады"). Бұл кітап Италияда да сәтті болды, онда ол 2005 жылдың қыркүйегінде жарық көрді және Италияның бестселлерлер тізімінде жылдам түрде бірінші орынға көтерілді. 2015 жылы Онфрей трилогияның бірінші кітабы – "Космос" кітабын жариялады. Онфрей оны ирониямен өзінің "алғашқы кітабы" деп есептейді.

Философия

Онфрей философияның өзіндік психоанализсіз болмайтынын жазады. Ол өзін атеист деп есептейді және теистік дінді қорғау мүмкін емес деп санайды.

Геномизм

Онфрей гедонизмді "өзіңнің ләззатыңды алу және басқаларды қуантуға негізделген, өзіне немесе басқаларға зиян келтірмейтін өмірге деген терең ойлы көзқарас" деп анықтайды. "Онфрейдің философиялық жобасы – этикалық гедонизмді, қуанышқа негізделген утилитаризмді және ми мен дененің мүмкіндіктерін толыққанды пайдалану жолдарын зерттейтін сезімтал материализмнің жалпыланған эстетикасын анықтау, сонымен бірге философияны өнерде, саясатта, күнделікті өмірде және қабылданатын шешімдерде пайдалы рөлге қайтару". "La puissance d'exister: Manifeste hédoniste" еңбегінде Онфрей гедонизмнің саяси өлшемі Эпикурдан бастап Джон Стюарт Милл, Джереми Бентам және Клод Адриен Хельветиусқа дейін жалғасатынын мәлімдейді. Саяси гедонизмнің мақсаты – барынша көп адамға барынша бақыт сыйлау. "La Raison gourmande" еңбегінде философтар мен шарап арасындағы байланысты талдайды: Гастон Башелар мен Бургундия, Мишель Серрес және Шато д'Иккем. Ол сондай-ақ Фридрих Ницше, Жан-Поль Сартр, Симон де Бовуар, Жиль Делеуз, Гай Дебор және Рауль Ванегем сияқты "алкогольге құмар философтарды" да атап көрсетеді, оларға өзінің "Трайт д'атеология" (2005) еңбегін арнады.

Дін

Онфрей 18 ғасырдағы француз католик дін қызметкері Жан Меслиердің еңбегін насихаттауға қатысқан, ол қайтыс болғаннан кейін атеизмді насихаттайтын кітап көлеміндегі философиялық эссе жазғаны анықталды. Екі талап айтылады: айқышқа шегеленіп өлтірілгендер қабірге қойылмайды, және қандай жағдайда болсын, осы кезеңде яһудилер айқышқа шегеленбеді. Маккуарри университетінің тарихшысы Джон Диксон Исаның заманында өмір сүрген Александриялық Филонның римдіктер кейде айқышқа шегеленіп өлтірілгендердің денелерін туыстарына тапсырып, тиісінше жерлеуге дайындағанын жазғанын айтады. Римдік яһуди тарихшысы Иосиф Флавий былай деп мәлімдейді: "Яһудилер жерлеу рәсімдерін соншалықты мұқият сақтайды, тіпті айқышқа шегеленуге сотталған қылмыскерлерді күн батпай жерге көмеді". Екінші талапқа қатысты Диксон мұны "нақты тарихи қателік" деп атайды. Онфрейдің соңғы кітабы "Декаденция" ("Жаңғыру") Иса мифі туралы теорияны қолдайды, яғни Иса тарихи тұлға емес деген гипотезаны. Онфрей мұны Жаңа өсиеттен басқа, сол кезеңнің жазбаларында Иса туралы айтылмауымен түсіндірді. 2021 жылдың шілдесінде Онфрей Папа Францисктің Traditionis custodes атты апостолдық хатына сын айтып, Триденттік мисса "біздің өркениетіміздің тарихи уақытының мұрасын" көрсетеді деп дәлелдеді.

Саяси көзқарастар

2002 жылғы сайлауда Онфрей Француз революциялық коммунистік лигасы мен оның Франция президенттігіне үміткері Оливье Бесансеноны қолдады. 2007 жылы ол Хосе Бовені қолдады, бірақ соңында Бесансеноға дауыс берді және болашақ Франция президенті Николя Саркозимен сұхбат жүргізді, оны Онфрей Philosophie Magazine журналында «идеологиялық жау» деп атады. Телевизиядағы сұхбатында және 2022 жылдың тамызында Франция президенті Эммануэль Макронның Алжирге жасаған сапарына жауап ретінде Онфрей Алжирдегі билік режимін «мафия» деп сипаттап, Францияның газ бен мұнайға бай елдегі алжир халқының кедей өміріне 1962 жылы француздар кеткендіктен жауапкершілігі жоқ екенін мәлімдеді. Сұхбат барысында Онфрей: «Біз бұл елдің 1962 жылдан бері бізді жек көретінін жақсы білеміз» деді.

Қабылдау және ықпал

2005 жылы Сент-Сулпис обсерваториясында астрономдар тапқан 289992 Онфрей астероиді, Онфрейдің құрметіне аталды.