Миклош Бánффи: Трансильвания тарихы және саяхаты

Кіріспе

Венгриялық саясаткер және жазушы граф Миклош Банффи де Лосонч (30 желтоқсан 1873 – 5 маусым 1950) – венгриялық ақсүйек, либералды саясаткер және тарихи романдар авторы. Оның кітаптарының ішінде Трансильвания трилогиясы («Саналғандар», «Кемшіліктері байқалғандар» және «Бөлінгендер») мен «Феникс елі» бар.

Өмірбаян

Банффи отбасы 15-ші ғасырда Трансильванияда пайда болды және елдің ең беделді әулеттерінің біріне айналды. Олар Трансильванияның маңызды қалаларының бірі – Коложварда (Клуж, Клаузенбург) сәнді сарайға және провинцияның ірі құрылыстарының бірі – Бончида қамалына ие болды. 1660 жылдары әулеттің бір тармағы барондыққа көтерілді, ал 1855 жылы тағы бірі граф атағын алды. Барондар 19 ғасырда Венгрияның премьер-министрі (Дезсő Банффи) болды, ал графтар сарайдағы маңызды лауазымдарды иеленді. Олардың арасында 1873 жылдың 30 желтоқсанында Коложварда дүниеге келген граф Миклош бар еді. Венгрияның Австро-Венгрия құрамында болған кезеңде саяси мансабын бастаған Банффи 1901 жылы парламент депутаты болып сайланды және 1913–1918 жылдары Венгрия мемлекеттік театрларының директоры қызметін атқарды. Ол дәстүрлі және авангардтық бағыттардың өкілі болғандықтан, бес пьеса, екі әңгімелер жинағы және көрнекті роман жазды. Оның қарсылығына қарамастан, Банффинің араласуы Бэла Бартоктың шығармаларының Будапештте алғаш рет орындалуына мүмкіндік берді. 1921 жылы ол өзінің туысы граф Иштван Бетленнің үкіметінде Венгрияның сыртқы істер министрі болды. Регент адмирал Миклош Хортитің саясатын ұнатпаса да, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Трианон шартымен бекітілген шекараларды қайта қарауға тырысты, нәтижесінде Трансильвания Румынияға өткен еді. Бірақ үлкен жетістіктерге қол жеткізе алмады және қызметтен кетті. Оның "Трансильваниялық хикая" трилогиясы 1934–1940 жылдары жарық көрді. Банффи соғысқа дейінгі Венгрияны көрегендіксіз аристократияның салдарынан құлдыраған ел ретінде бейнеледі. 1943 жылдың сәуірінде Банффи Бухарестке сапар шегіп, Ион Антонескудің Румыниясын Венгриямен бірге Одақтастармен жеке бейбіт келісімге қол жеткізу үшін Оське қарсы шығуға көндіруге тырысты (қараңыз: Екінші дүниежүзілік соғыстағы Румыния). Георге Миронеску басқарған делегациямен келіссөздер дереу тоқтап қалды, себебі екі тарап Солтүстік Трансильванияның болашақ мәртебесі туралы келісе алмады (Румыния 1940 жылы Венгрияға берген және Бончида орналасқан аймақ). Екі жылдан кейін, Банффидің Бухаресттегі әрекеттеріне жауап ретінде, неміс әскері Бончидадағы оның меншігін өртеп, тонады. Венгрия мен Трансильванияға Кеңес Одағының Қызыл Армиясы шабуыл жасады, бұл Солтүстік Трансильванияның мәртебесін Румынияға қайтарылғанға дейін белгісіз қылды. Оның әйелі мен қызы Будапештке қашып кетті, ал Банффи мүлкін жоюға жол бермеу үшін сол жерде қалды. Жылдамдап, шекара жабылды. Отбасы 1949 жылға дейін бөлек өмір сүрді, содан кейін румын коммунистік билігі оған Будапештке кетуге рұқсат берді, ол келесі жылы қайтыс болды. Венгриядағы коммунистік режимнің жұмсаруы 1982 жылы "Трансильваниялық хикая" кітабын қайта басып шығаруға мүмкіндік берді, ал 1999 жылы ол алғаш рет ағылшын тіліне аударылды. Бончида қамалы қазіргі кезде мәдени орталық ретінде қайта жаңартылуда. Графтың отбасы пайдалануы үшін пәтер дайындалып жатыр.

The Bánffy family emerged in 15th century Transylvania and established itself among the foremost dynasties of the country. They owned a grand palace in Kolozsvár (Cluj, Klausenburg), one of the main cities of Transylvania and one of the province's largest castles at Bonchida. One branch was raised to a barony in the 1660s, while another became counts in 1855. The barons produced a 19th century prime minister of Hungary (Dezső Bánffy), and the counts held important offices at court. Among the latter was Count Miklós, born in Kolozsvár on December 30, 1873. Beginning his political career at the time when Hungary was a constituent of Austria Hungary, Bánffy was elected a Member of Parliament in 1901 and became Director of the Hungarian State Theatres (1913–1918). Both a traditionalist and a member of the avant garde, he wrote five plays, two books of short stories, and a distinguished novel. Overcoming fierce opposition, his intervention made it possible for Béla Bartók's works to have their first performance in Budapest. Bánffy became Foreign Minister of Hungary in his cousin Count István Bethlen's government of 1921. Although he detested the politics of the Regent, Admiral Miklós Horthy, he worked to review the boundary revisions confirmed by the Treaty of Trianon after World War I through which Transylvania had been transferred to Romania. Little progress was made, and he retired from office. His trilogy, A Transylvanian Tale, also called The Writing on the Wall, was published between 1934 and 1940. Bánffy portrayed pre war Hungary as a nation in decline, failed by a shortsighted aristocracy. In April 1943, Bánffy visited Bucharest to persuade Ion Antonescu's Romania together with Hungary to abandon the Axis and sue for a separate peace with the Allies (see also Romania during World War II). The negotiations with a delegation led by Gheorghe Mironescu broke down almost instantaneously, as the two sides could not agree on a future status for Northern Transylvania (which Romania had ceded to Hungary in 1940, and where Bonchida was located). Two years later, in revenge for Bánffy's actions in Bucharest, his estate at Bonchida was burned and looted by the retreating German army. Hungary and Transylvania were soon invaded by the Soviet Union's Red Army, an event which marked an uncertain status for Northern Transylvania until its return to Romania. His wife and daughter fled to Budapest while Bánffy remained on the spot in a vain attempt to prevent the destruction of his property. Soon after, the frontier was closed. The family remained separated until 1949, when he was allowed by Romanian communist authorities to leave for Budapest, where he died the following year. A mellowing communist regime in Hungary permitted the reissue of A Transylvanian Tale in 1982, and it was translated into English for the first time in 1999. The Castle of Bonchida is now being restored as a cultural center. An apartment is being prepared for the use of the Count's family.