Кіріспе

Канадалық саясаткер, ойдан шығарылған кейіпкер Харольд Кардинал (27 қаңтар 1945 - 3 маусым 2005) – кри жазушысы, саяси лидер, мұғалім, келіссөзші және заңгер. Өмірі бойында ол барлық бірінші ұлт өкілдері атынан «Канада мозаикасындағы қызыл тайыз» болу құқығын жақтады. Кардинал кри және басқа да аборигендер ақсақалдарының дәстүрлі құқықтарын өмір бойы зерттеді; осы білімін ол негізгі білім беру орталықтарында заңды жан-жақты оқып үйренумен толықтырды. Ол көптеген абориген және осыдан тыс студенттерге, мамандарға және саяси лидерлерге ұстаздық жасап, шабыт берді. 2005 жылы 60 жасында өкпе рагынан қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Кардинал Альберта провинциясының Хай-Прейри қаласында Франк және Агнес (Каннингем) Кардинал отбасында дүниеге келді. Ол Сукер Крик қорығында өсті. Эдмонтон қаласындағы орта мектепті бітірді, ал кейін Оттавадағы Сент-Патрик колледжінде әлеуметтануды оқыды, қазір бұл колледж Карлтон университетінің құрамына кіреді.

Саяси мансап

Кардиналдың белсенділігі өмірінің басында-ақ басталып кетті; ол 1966 жылы Канада Үнді жастар кеңесінің президенті болып сайланды. Оның көшбасшылық қасиеттері 1968 жылы, 23 жасында Альберта Үнді қауымдастығының басшысы болып сайланғанда айқын көрінді, ол бес рет қайта сайланып, бес мерзімге басшылық етті. Осы жылдары ол Ұлттық үнді бауырластығын (қазіргі Түпкі халықтар ассамблеясының алдағысы) құруға зор үлес қосты. Кардинал 1984 жылы Альберта, Саскачеван және Манитобаның барлық Түпкі халықтарын біріктірген Далалық шарттар ұлттары альянсын құруға белсенді түрде қатысты, бұл альянс осы халықтарды толғандыратын мәселелерді, әсіресе олардың Мемлекетпен жасасқан шарттарын ілгерілетуге бағытталған. Кардинал сондай-ақ Канаданың федералды саясатына қатысып, 2000 жылы Либералдық партиядан Атхабаска сайлау округінде кандидат болып, сайлауда жеңіліске ұшырады. Ол аборигендерді ассимиляциялау саясатын қолдаудың жаңадан өркендеуіне қарсы тұрып, жергілікті халыққа қарсы көзқарасы бар деп айыпталған Дэвид Чаттерске қарсы күресті.

"Ақ кітап" және әділетсіз қоғам

Кардинал 1960 жылдардың соңында ұлттық деңгейде танымал болды. 1968 жылы премьер-министр Пьер Трюдо Канаданы "әділ қоғам" деп жариялады. Бірақ, Канада үкіметі мен аборигендер басшылары арасындағы кеңес берулердің үміт беруші кезеңінен кейін, аборигендер мен шарттар бойынша құқықтар, сондай-ақ өзін-өзі басқару құқығы мәселелері жан-жақты талқыланғаннан кейін, Трюдоның Үндістер ісі жөніндегі министрі, құрметті Жан Кристиан (кейіннен Канада премьер-министрі) Канададағы жергілікті халықтардың ерекше құқықтық мәртебесін жоюды көздейтін "Ақ кітапты" ұсынды. Бұл ақ кітап ассимиляция бағдарламасы болды, егер іске асырылса, Үндістер туралы заң күшін жояды, Үндістер ісі жөніндегі жауапкершілікті провинцияларға береді және олар Корольмен жасасқан шарттар бойынша үндістердің құқықтарын тоқтатады. 1969 жылы Кардинал өзінің алғашқы кітабын – "Әділ емес қоғамды" ( "Әділ қоғамға" қарама-қарсы) жазды, мақсаты аборигендер мен басым қоғам арасындағы "тері жамылғысын" жою болды. "Әділ емес қоғам" Кардиналдың Трюдоның Ақ кітабына жеке жауабы еді. Ол дереу Канададағы ең көп сатылатын кітапқа айналды және 2000 жылы Кардиналдың жаңа кіріспесімен қайта басылды. "Әділ емес қоғам" Канада үкіметінің Ақ кітап саясатынан бас тартуына ықпал етті. Кардинал сонымен қатар Альберта Үндістер қауымдастығының Ақ кітапқа жауабын – "Азаматтар плюс" (сонымен қатар "Қызыл кітап" деп белгілі) жазуға басты үлес қосты. Оның екінші кітабы, 1977 жылы жарық көрген "Канада үндістерінің қайта жаралуы" болды. Кардиналдың сатираға қабілеті оның ерте жазбаларында көрінді, ол Трюдоның "әділ қоғам" уәдесін "әділ емес қоғамға", "ақ кітапты" "қызыл кітапқа" айналдырды, содан кейін АҚШ кавалериясының мылтық пен штыкпен американдық үндістерді қатыгездікпен қырғынға ұшыратуын, Канада үкіметінің қағаз арқылы аборигендерге қарсы жасаған мәдени геноцидімен теңестірді. Кардиналдың аборигендер құқығы, білім беру, әлеуметтік бағдарламалар және экономикалық даму салаларындағы саясаттағы радикалды өзгерістерді өмір бойы талап етуі Канаданың бірінші ұлттары үшін үміт белгісі болды.

Зияткерлік мұра

1969 жылы Кардинал жергілікті қауымдар, ақсақалдар және басқа да көшбасшылармен бірге «Ақ кітапты» тоқтатуға жасаған күш-жігері арқылы ұлттық мемлекеттің үстемдігіне күмән келтірді, бұл оның «Әділетсіз қоғам» кітабында толыққанды көрініс тапты. Кітап Түпкі халықтардың дауыстарын және мәселелерін Канада өмірінің орталық сахнасына шығарды; сонымен қатар, ол қазіргі ұлттық мемлекет аясында барлық азаматтар «тең» деп есептелетін «әділ қоғам» тұжырымдамасындағы премьер-министр Трюдоның көзқарастарындағы канадалық либерализмнің теориялық негізін және практикасын сынға алды. Кардинал мемлекеттің теңдік пен әділдік туралы ұстанымының жалған екенін айтты, себебі ол ұлттық мемлекет құрылған тарихи жағдайларды ескермеді: шарттарда бекітілген Түпкі халықтардың құқықтарын жоққа шығарған және оларды кейіннен қысымға алып, бағындырған жағдайларды ескермеді. Кардинал тек саяси өзгерістердің архитектор ғана емес, сонымен қатар Түпкі және Түпкі емес халықтардың бір-бірімен қарым-қатынасын қайта қарастыруға және анықтауға зор үлес қосты. Оның өмірлік еңбегінің негізі Түпкі және Түпкі емес халықтар арасындағы өзара тану, түсіністік және құрмет қажеттілігін қадағалау болды. Ол айырмашылықты мойындағанмен, қарым-қатынастың күшіне сенді: «Екі бөлек халық, әртүрлі тілдерде сөйлейтін, әртүрлі әлемдерден келген, мұндай екі халықты табу қиын, бірақ олардың армандары, көзқарастары, үміттері мен ұмтылыстары одан да үлкен бірігуді таба алмады» (Кардинал, 1977, б.). Кардинал сондай-ақ «крилер мен басқа да алғашқы халықтардың білім жүйелері мен Батыс білім беру мекемелеріндегі білім жүйелері арасындағы үйлесімділікті» іздеген алғашқы Түпкі халықтардың ғалымдарының бірі болды (Кардинал, 2007, 65-б.). Екі қоғамға да колонизацияның күшін мойындағаннан кейін, Кардинал олардың арасында түсіністік көпірі болатынын болжады. Кардиналдың Түпкі халықтар арасындағы ықпалы зор болды. Ол қазіргі заманғы Түпкі халықтардың ғалымдарының бірі болып, Түпкі халықтардың дәстүрлерін сақтай отырып, қазіргі заманға толыққанды қатыса алатынын түсіндірді. Кардинал сондай-ақ Канада жұртшылығының санасын ашып, Түпкі халықтардың ақсақалдары тиімді «қоғамдық зиялылар» екенін көрсетті, бұл Түпкі халықтардың білімінің беделін арттырды. Ол Түпкі халықтардың білімі мен дәстүрлі білім арасындағы зияткерлік жолдарды жасады, ақсақалдардың Түпкі халықтардың тілдері арқылы Түпкі халықтардың ойлау жүйесінің тұжырымдамалық және теориялық негіздерін білуге ​​талпынуын, осылайша мәдени күшін сақтауын қалады.

Кәсіби өмір

1970 жылдары Кардинал – аборигендерден шыққан алғашқы адам болып, Үндістер ісі жөніндегі аймақтық бас директор лауазымына тағайындалды. Оның қызметі қысқа да, даулы болды. 1984 жылы Кардинал 8-ші шарттың басшыларымен сол шартты "жаңарту" бойынша келіссөздер жүргізу үшін тағайындалды. Келіссөздердің үміттенгендей басталып, кейін сәтсіз аяқталуы Кардиналды ұзақ жеке ойларға салды, оның ішінде ақсақалдармен көптеп зерттеулер жасады. Кардинал сондай-ақ көптеген бірінші ұлт өкілдеріне жер және басқа да мәселелер бойынша, көбінесе шарттық құқықтарға қатысты келіссөзші және кеңесші ретінде көмектесті. Кардинал Түпкі халықтар жөніндегі Корольдік комиссияның жұмысына, сондай-ақ Бірінші ұлттар ассамблеясының жұмысына, әсіресе, Тәжбен жасаған шарттары арқылы білдірілген Бірінші ұлттардың егемендігін мойындау қажеттілігіне үлкен үлес қосты. Оның өмірлік ұстанымы – шарттардың рухы мен мақсаты Бірінші ұлттар мен Тәж арасындағы қарым-қатынасты реттейтін басты құрал болуы керек.

Заң мансабы

Алғашқы ұлттар саясатында мансаптық жолдан өткен және Алғашқы ұлттардың ақсақалдарымен жан-жақты оқысқаннан кейін Кардинал 40 жасында заңды формалды түрде оқуға кірісті. Саскачеван университетінде заң оқып жүргенде, ол сол университеттің профессорының көмекшісі қызметін де атқарды. Гарвард университетінде заң магистрі дәрежесін аяқтады. 2005 жылғы маусымда қайтыс болғанға дейін Кардиналға Британ Колумбия университеті заң докторы ғылымының дәрежесін берді. 2004 жылғы 4 қарашада, 60 жасқа толуына екі ай қалғанда Кардинал Альберта адвокатурасына қабылданды.

Басқа марапаттар

1999 жылы Кардинал Альберта университетінен көшбасшылық, мемлекеттік саясат және құқық саласындағы ерекше жетістіктері үшін құрметті заң докторы дәрежесін алды. 2001 жылы Кардинал қазір "Indspire Awards" деп аталатын Ұлттық аборигендер жетістіктері сыйлығының өмір бойына жеткен жетістіктері үшін берілетін сыйлығымен марапатталды.

Жарияланымдар

Әділетсіз қоғам: Канада үндістерінің трагедиясы, Баспагер: М. Г. Хуртиг Лтд. 1969 (2000 жылы жаңа кіріспемен қайта басылды). Канада үндістерінің қайта жаралуы, 1977. Саскачеван келісім ақсақалдары: Біздің арманымыз – біздің халықтарымыз бір күні анық түрде ұлттар ретінде танылсын, 2000 (Вальтер Хилдебрандтпен бірге).