Кіріспе
Даму экономикасы
Харрод-Домар моделі – экономикалық өсудің кейнсиандық моделі. Ол даму экономикасында экономиканың өсу қарқынын жинақтау және капитал деңгейі тұрғысынан түсіндіру үшін қолданылады. Модель экономиканың табиғи түрде теңгерімді өсуге ие болуының қажеттілігін жоққа шығарады. Бұл модельді 1939 жылы Рой Ф. Харрод, ал 1946 жылы Евсей Домар тәуелсіз түрде әзірледі, бірақ осыған ұқсас модельді 1924 жылы Густав Кассель ұсынған болатын. Харрод-Домар моделі экзогенді өсу моделіне бастау берді. Неоклассикалық экономистер Харрод-Домар моделінің кемшіліктерін, әсіресе оның шешімінің тұрақсыздығын айтты және 1950 жылдардың соңында Солоу-Сван моделінің дамуына әкелген академиялық пікірталас бастады. Харрод-Домар моделі бойынша өсімнің үш түрі бар: кепілді өсім, нақты өсім және табиғи өсім. Кепілді өсім қарқыны – экономиканың шексіз кеңеймейтін немесе рецессияға түспейтін өсу қарқыны. Нақты өсім – елдің ЖІӨ-сінің жылдық нақты өсу көрсеткіші. (Қараңыз: Жалпы ішкі өнім және Табиғи жалпы ішкі өнім). Табиғи өсім – экономиканың толық жұмыспен қамтылуын сақтау үшін қажетті өсім. Мысалы, егер еңбек күші жылына 3 пайызға өссе, онда толық жұмыспен қамтуды сақтау үшін экономиканың жылдық өсу қарқыны 3 пайыз болуы керек.
The Harrod–Domar model is a Keynesian model of economic growth. It is used in development economics to explain an economy's growth rate in terms of the level of saving and of capital. It suggests that there is no natural reason for an economy to have balanced growth. The model was developed independently by Roy F. Harrod in 1939, and Evsey Domar in 1946, although a similar model had been proposed by Gustav Cassel in 1924. The Harrod–Domar model was the precursor to the exogenous growth model. Neoclassical economists claimed shortcomings in the Harrod–Domar model—in particular the instability of its solution—and, by the late 1950s, started an academic dialogue that led to the development of the Solow–Swan model. According to the Harrod–Domar model there are three kinds of growth: warranted growth, actual growth and natural rate of growth. Warranted growth rate is the rate of growth at which the economy does not expand indefinitely or go into recession. Actual growth is the real rate increase in a country's GDP per year. (See also: Gross domestic product and Natural gross domestic product). Natural growth is the growth an economy requires to maintain full employment. For example, If the labor force grows at 3 percent per year, then to maintain full employment, the economy’s annual growth rate must be 3 percent.
Анықтамалар
Y - шығыс, яғни табыс, ал K - капитал қорына тең болсын. S - жалпы жинақ, s - жинақ деңгейі, ал I - инвестиция. δ - капитал қорының тозу деңгейін көрсетеді. Харрод-Домар моделі келесі априорлық шарттарға негізделген: 1: Шығыс тек капитал қорының функциясы (еңбек маңызсыз). 2: Капиталдың шекті өнімі тұрақты; өндіріс функциясы тұрақты масштабта табыс береді. Бұл капиталдың шекті және орташа өнімдерінің тең екенін білдіреді. 3: Шығысқа капитал қажет. 4: Жинақ деңгейі мен шығыстың көбейтіндісі жинаққа тең, ол инвестицияға тең. 5: Капитал қорындағы өзгеріс, капитал қорының тозуынан азайтылған инвестицияға тең.
1: Output is a function of capital stock only (labor is irrelevant). 2: The marginal product of capital is constant; the production function exhibits constant returns to scale. This implies capital's marginal and average products are equal. 3: Capital is necessary for output. 4: The product of the savings rate and output equals saving, which equals investment 5: The change in the capital stock equals investment less the depreciation of the capital stock
Маңыздылығы
Домар бұл модельді Ұлы депрессиядан кейін ұсынды, экономиканы қысқа мерзімде модельдеу мақсатымен, жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуына байланысты кез келген қосымша машинаны еңбек күші толыққанды пайдалана алатын кезеңде. Осылайша, өндіріс тек капиталдың функциясы ретінде модельделуі мүмкін. Гаррод-Домар моделі бастапқыда бизнес айналымын талдау үшін жасалған болса да, кейіннен экономикалық өсуді түсіндіру үшін бейімделді. Оның салдары еңбек және капиталдың көлеміне өсудің байланысты екендігін көрсетті; инвестицияның артуы капиталдың жинақталуына алып келеді, бұл экономикалық өсуді қамтамасыз етеді. Бұл модель экономикалық жағынан аз дамыған елдер үшін маңызды, себебі оларда еңбек күші жеткілікті мөлшерде бар, бірақ физикалық капитал жетіспейді, бұл экономикалық прогресті тежейді. Аз дамыған елдердің табысы жеткілікті үнемдеу деңгейін қамтамасыз етуге жете бермейді, сондықтан инвестиция арқылы физикалық капитал қорын жинақтау төмен болады. Модель экономикалық өсудің инвестицияны арттыру саясатына байланысты екенін көрсетеді, бұл үнемдеуді ұлғайту және технологиялық жетістіктер арқылы осы инвестицияны тиімді пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Модель экономиканың толық жұмыспен қамтылуы мен тұрақты өсу қарқынына "табиғи түрде" қол жеткізе алмайтыны туралы қорытынды жасайды.
Сындар
Модельдің негізгі сын-тегесі – болжамдардың жоғары деңгейі, оның бірі – толық жұмыспен қамтуды сақтау үшін экономикалық өсімнің жеткілікті болуына ешқандай себеп жоқ деген пікір. Бұл еңбек және капиталдың салыстырмалы бағасы тұрақты және олар тең пропорцияда қолданылады деген сенімге негізделген. Модель сонымен қатар жинақтардың деңгейі тұрақты деп есептейді, бұл шындыққа сай келмеуі мүмкін, және капиталға шекті кірістің тұрақты екенін қабылдайды. Бұдан өзге, модель өндірістік қуаттылықтың капитал қорына пропорционалды екендігі туралы болжамы үшін де сынға ұшырады, ал Domar кейінірек бұл нақты болжам емес екенін айтты.