Кіріспе

Даму экономикасы
Харрод-Домар моделі – экономикалық өсудің кейнсиандық моделі. Ол даму экономикасында экономиканың өсу қарқынын жинақтау және капитал деңгейі тұрғысынан түсіндіру үшін қолданылады. Модель экономиканың табиғи түрде теңгерімді өсуге ие болуының қажеттілігін жоққа шығарады. Бұл модельді 1939 жылы Рой Ф. Харрод, ал 1946 жылы Евсей Домар тәуелсіз түрде әзірледі, бірақ осыған ұқсас модельді 1924 жылы Густав Кассель ұсынған болатын. Харрод-Домар моделі экзогенді өсу моделіне бастау берді. Неоклассикалық экономистер Харрод-Домар моделінің кемшіліктерін, әсіресе оның шешімінің тұрақсыздығын айтты және 1950 жылдардың соңында Солоу-Сван моделінің дамуына әкелген академиялық пікірталас бастады. Харрод-Домар моделі бойынша өсімнің үш түрі бар: кепілді өсім, нақты өсім және табиғи өсім. Кепілді өсім қарқыны – экономиканың шексіз кеңеймейтін немесе рецессияға түспейтін өсу қарқыны. Нақты өсім – елдің ЖІӨ-сінің жылдық нақты өсу көрсеткіші. (Қараңыз: Жалпы ішкі өнім және Табиғи жалпы ішкі өнім). Табиғи өсім – экономиканың толық жұмыспен қамтылуын сақтау үшін қажетті өсім. Мысалы, егер еңбек күші жылына 3 пайызға өссе, онда толық жұмыспен қамтуды сақтау үшін экономиканың жылдық өсу қарқыны 3 пайыз болуы керек.

Анықтамалар

Y - шығыс, яғни табыс, ал K - капитал қорына тең болсын. S - жалпы жинақ, s - жинақ деңгейі, ал I - инвестиция. δ - капитал қорының тозу деңгейін көрсетеді. Харрод-Домар моделі келесі априорлық шарттарға негізделген: 1: Шығыс тек капитал қорының функциясы (еңбек маңызсыз). 2: Капиталдың шекті өнімі тұрақты; өндіріс функциясы тұрақты масштабта табыс береді. Бұл капиталдың шекті және орташа өнімдерінің тең екенін білдіреді. 3: Шығысқа капитал қажет. 4: Жинақ деңгейі мен шығыстың көбейтіндісі жинаққа тең, ол инвестицияға тең. 5: Капитал қорындағы өзгеріс, капитал қорының тозуынан азайтылған инвестицияға тең.

Маңыздылығы

Домар бұл модельді Ұлы депрессиядан кейін ұсынды, экономиканы қысқа мерзімде модельдеу мақсатымен, жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуына байланысты кез келген қосымша машинаны еңбек күші толыққанды пайдалана алатын кезеңде. Осылайша, өндіріс тек капиталдың функциясы ретінде модельделуі мүмкін. Гаррод-Домар моделі бастапқыда бизнес айналымын талдау үшін жасалған болса да, кейіннен экономикалық өсуді түсіндіру үшін бейімделді. Оның салдары еңбек және капиталдың көлеміне өсудің байланысты екендігін көрсетті; инвестицияның артуы капиталдың жинақталуына алып келеді, бұл экономикалық өсуді қамтамасыз етеді. Бұл модель экономикалық жағынан аз дамыған елдер үшін маңызды, себебі оларда еңбек күші жеткілікті мөлшерде бар, бірақ физикалық капитал жетіспейді, бұл экономикалық прогресті тежейді. Аз дамыған елдердің табысы жеткілікті үнемдеу деңгейін қамтамасыз етуге жете бермейді, сондықтан инвестиция арқылы физикалық капитал қорын жинақтау төмен болады. Модель экономикалық өсудің инвестицияны арттыру саясатына байланысты екенін көрсетеді, бұл үнемдеуді ұлғайту және технологиялық жетістіктер арқылы осы инвестицияны тиімді пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Модель экономиканың толық жұмыспен қамтылуы мен тұрақты өсу қарқынына "табиғи түрде" қол жеткізе алмайтыны туралы қорытынды жасайды.

Сындар

Модельдің негізгі сын-тегесі – болжамдардың жоғары деңгейі, оның бірі – толық жұмыспен қамтуды сақтау үшін экономикалық өсімнің жеткілікті болуына ешқандай себеп жоқ деген пікір. Бұл еңбек және капиталдың салыстырмалы бағасы тұрақты және олар тең пропорцияда қолданылады деген сенімге негізделген. Модель сонымен қатар жинақтардың деңгейі тұрақты деп есептейді, бұл шындыққа сай келмеуі мүмкін, және капиталға шекті кірістің тұрақты екенін қабылдайды. Бұдан өзге, модель өндірістік қуаттылықтың капитал қорына пропорционалды екендігі туралы болжамы үшін де сынға ұшырады, ал Domar кейінірек бұл нақты болжам емес екенін айтты.