Кіріспе

Қандық жақындық немесе туыстық дәрежесі бойынша жақындық – генеалогиялық принциптерге сүйенген мұрагерлік құқығын анықтаудың бір жолы. Бұл қағиданы қолдану, іс жүзінде, тұңғыш туғанның құқығының бір бөлігі болып табылатын өкілдік құқығын мойындамау болып табылады. Кейбір феодалдық құрылымдарда қандық жақындық қалыпты қабылданған принцип болған. Мысалы, Бургундия герцогтығындағы «ежелгі дәстүр» бойынша, немере ұл немесе қыз ұл немесе қыздан басымдыққа ие бола алмайтын, тіпті билеушінің немересі билеушінің бауырынан басымдыққа ие болатыны да нақты болмаған.

Мысалдар

Қандық байланыс пен ағалық құқық көптеген ортағасырлық мұрагерлік дауларында қақтығыс тудырды.

Жетісті өтініштер

1199 жылы Ричард Арыстанжүрек қайтыс болғанда, Англия тағына, сондай-ақ Нормандия мен Анжуға мұрагерлік оның төртінші, бірақ жалғыз тірі қалған ағасы Джон мен оның жүрегінің баласы Артур (екінші ағасы Джеффридің ұлы) арасында дау туды. Анжу заңы тұңғыштықты және Артурды қолдады, ал нормандық заңдар туыстықтың жақындығын мойындап, Джонға басымдық берді. Артурдың талабын Ричард 1191 жылы мойындаған, бірақ өлімі алдында Джонды қолдады, ол соңында жеңіске жетті. Кастилияның Альфонсо X 1270 жылдардың соңында Сьете Партидас арқылы тұңғыштықты күшпен енгізіп, тәжін қайтыс болған үлкен ұлы Фердинандтың ұлы Альфонсоға қалдыруды қалаған. Оның екінші, бірақ ең үлкен тірі қалған ұлы Санчо, ақсүйектердің қолдауымен бүлік көтеріп, туыстық байланысы бойынша таққа ие болды. 1307 жылы 1302 жылы әкесі Роберт II-ге мұрагерлік алған Мааут пен Маауттың жүрегінің баласы Роберт арасында Артуа графтығы үшін дау туды. Роберт II өзінің ұлы Филипптен ұзақ өмір сүрді, ал Мааут өзін «өлген кезде атамыздың ең жақын туысы ретінде» көрсетті, туыстықтың немесе жақындықтың себебі әдет-ғұрыпта жақсы белгілі болды. Оның жүрегінің баласы, Филипптің ұлы, «біздің атамыздың тұңғышы болған жоғарыда аталған әкесінің өкілі» болуды талап етті. Оның үндеуі 1309 жылы Артуаның орнаған әдет-ғұрыптары Мааутты қолдағандықтан қабылданбады, бірақ ол ешқашан талабынан бас тартпады. Бургундия герцогы Одо IV 1348 жылы өсиетімен, егер Одо тағы бір ұл тумаса, ұлы Филипптен кейін немересі Филипптің мұрагері болуын жарлық етті. Алайда Одоның немересі Одоның қыздарынан және әпкелерінен бұрын мұрагерлікке ие болуы керек еді. Егер Филипп ұрпақсыз қайтыс болса, герцогтық Одоның ең кіші, бірақ жалғыз тірі қалған қарындасы Жоаннаға, қайтыс болған үлкен әпкелерінің ұрпақтарына емес, берілуі керек еді. Одо IV-тің басқа ұлдары болмады және оның орнын немересі Филипп I басты. Филипп 1361 жылы баласыз қайтыс болды, атасының соңғы бауыры Жоаннадан ұзақ өмір сүрді. Герцогтық тұңғыштық бойынша Одоның үлкен әпкесі Маргареттің немересі Наварраның Карлына тиеді, бірақ қандық жақындық бойынша Францияның Иоанн II патшасы, кіші қарындасы Жоаннаның ұлы, сәтті иеленді. Карл Одоның әпкесі Жоаннаның немересі болғандықтан, Иоанн Бургундия герцогтарына Карлдан бір дәрежеге жақын болды. Швеция королі Карл XII билік құрған кезде оның мұрагері кіші қарындасы Ульрика Элеонора немесе жүрегінің баласы Карл Фредерик (қайтыс болған үлкен әпкесі Хедвиг Софияның ұлы) болуы керек пе, бұл мәселе шешілген жоқ. Апасы билеуші корольге жақын туыс болды, бірақ жүрегінің баласы тұңғыштық бойынша басымдыққа ие болды. 1718 жылы Карл XII қайтыс болғаннан кейін, Ульрика Элеонора сәтті тәжді иеленді.

Өтiнiштердiң қабылданбауы

1269 жылы Иерусалимнің Конрад III қайтыс болғаннан кейін Антиохияның Мариясы мен Кипрдің Юго III екеуі де таққа талас жасады. Ол Иерусалимнің Изабелла I-нің бесінші қызы Мелисенданың қызы болса, ол Изабелла I-нің екінші қызы Алисаның немересі еді. Мария Изабелла I-нің жалғыз тірі немересі және Конрад III-ке (екінші туыс) және Иерусалимнің басқа патшаларына жақын туыс болды, ал Юго тұңғыштық бойынша басымдыққа ие болды, бірақ Конрад III-ке (екінші туыс) және Изабелла I-ге (шөбере) қатысты алыс туыс еді. Жоғары сот Югоның пайдасына шешім шығарды, бірақ Мария талабынан бас тартқан жоқ. Шотландияның Александр III-і 1281 жылы келісімшарт жасады, онда оның ұрпақтары арасындағы мұрагерлік ережелерін белгіледі. Ережелер еркек мұрагерлер үшін тұңғыштыққа, ал әйел мұрагерлер үшін қандық жақындыққа басымдық берді; қайтыс болған үлкен ұлдың ұлы тірі қалған кіші ұлға қарағанда басым болар еді, бірақ кіші қыз қайтыс болған үлкен қыздың балаларынан артық болар еді. 1290 жылы оның немересі және мұрагері Маргарет қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік мәселесі белгісіз болды. Роберт де Брюс Шотландия патшаларына туыстық дәрежесі бойынша жақындығын дәлелдеп, таққа талас жасады, ал Джон Баллиол тұңғыштыққа негізделген талап қойды. Роберт пен Джон екеуі де Дэвид Ханттингдонның ұрпағы (Шотландияның Дэвид I-нің немересі) болды; Роберт немересі (Дэвид Ханттингдонның екінші қызы Изабелдің ұлы), ал Джон – шөбересі (Дэвид Ханттингдонның бірінші қызы Маргареттің немересі). Англия королі Эдуард I-нің төрелігімен Джон таққа отырды, бірақ Роберттің немересі кейін Шотландия королі Роберт I ретінде таққа ие болды.