Кіріспе
Оңтүстік Америкадағы күміс кенінің мифтік көзі "Сьерра-де-ла-Плата" ("Күміс тауы") – Оңтүстік Американың ішкі аймағындағы күміс кенінің мифтік көзі. Бұл аңыз 16 ғасырдың басында Хуан Диас де Солис экспедициясынан құлағандар жергілікті халықтан "Ақ патша" билеген ішкі аймақтағы күміс тау туралы әңгімелер естіген кезде басталды. Оны іздеу үшін алғашқы экспедицияны басқарған еуропалық – құлаған Алексио Гарсия болды, ол континенттің дендеуімен өтіп, Анд тауларының жотасына жетті. Жағалауға қайтып келе жатқанда, Гарсия Парагвайда жергілікті халықтың шабуылында қаза тапты, бірақ аман қалғандар өздерінің айтқандарын растау үшін құнды металдар әкелді. Аңыз басқа экспедицияларды шабыттандырды, бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталды. Дегенмен, көптеген экспедициялар испан конкистадорларына Бразилиядан оңтүстікке қарай Оңтүстік Американың бөлігін терең зерттеуге мүмкіндік берді. Экспедициялар барысында құрылған бекіністер біртіндеп Буэнос-Айрес пен Асунсьон қалаларына айналды, ал испандықтар отарлаған жерлер Рио-де-ла-Плата вице-корольдігіне айналды. Соңында, 1545 жылы Перудан келген испан экспедициясы Боливиядағы Серро-Рико-де-Потоси тауын тапты, ол Анд тауларының тереңдігінде орналасқан зор күміс кеніші еді. "Сьерра-де-ла-Плата" аңызы Серро-Рико-де-Потоси күміс кеніне негізделген болуы мүмкін. Рио-де-ла-Плата (сөзбе-сөз "Күміс өзені") және Аргентина елі (лат. argentum – "күміс") өз аттарын осы аңыздан алды.
The Sierra de la Plata ("Mountain of Silver") was a mythical source of silver in the interior of South America. The legend began in the early 16th century when castaways from the Juan Díaz de Solís expedition heard indigenous stories of a mountain of silver in an inland region ruled by the so called White King. The first European to lead an expedition in search of it was the castaway Aleixo Garcia, who crossed nearly the entire continent to reach the Andean altiplano. On his way back to the coast, Garcia died in an ambush by indigenous people in Paraguay, but survivors brought precious metals back to corroborate their story. The legend inspired other expeditions, all of which ended in failure. However, numerous expeditions allowed Spanish Conquistadors to deeply explore the South America portion south of Brazil. The outposts founded during the expeditions gradually evolved into Buenos Aires and Asunción, the lands colonized by the Spanish became Viceroyalty of the Río de la Plata. Eventually, a Spanish expedition traveling from Peru in 1545 found the Cerro Rico de Potosí in Bolivia, a massive silver deposit deep in the Andes. It is possible that the legend of the Sierra de la Plata was based on the silver mines of Cerro Rico de Potosí. The river Río de la Plata (literally "Silver River") and the country of Argentina (from the Latin argentum, "silver") both take their names from the legend.
Хуан Диас де Солис
Ақ патша мен Сьерра-де-ла-Плата аңызы Оңтүстік Америка жағалауындағы Хуан Диас де Солис саяхаттарымен басталды. 1512 жылы алғашқы сапарында Солис Бразилия жағалауын бойлап жүрді, сонда ол үлкен сағаны – Рио-де-ла-Платаны кездестірді. Америго Веспуччи 1501-1502 жылдардағы экспедициясында оны Иордан өзені деп атаған, ал жергілікті тұрғындар Паранагуазу ("теңіздей өзен" немесе "үлкен су") деп атаған. 1536 жылы Педро де Мендоса Санта-Мария-де-лос-Буэнос-Айрес портын құрды, ол қазіргі Буэнос-Айрестегі Лесама саябағында орналасқан болуы мүмкін. Мұндай халықты азықпен қамтамасыз етуге жеткіліксіз ресурстар болды, және испандықтар жергілікті кверандистерді жаман қылық жасағаннан кейін, оларға азық-түлік жеткізуді тоқтатты. Мендоса азық-түлік табу үшін екі флот жіберуге шешім қабылдады: біріншісін, немере інісі Гонсало де Мендоса басқарды, ол Бразилияға бет алды, ал екіншісі Хуан де Айолас басқарды, ол үш кемемен және 270 адаммен Парана өзенімен жоғары қарай сапарлады. Сонымен қатар, Мендоса ағасы Диегоға 300 сарбаз бен 30 атты әскерді алып, кверандистермен шайқасуға бұйрық берді. Шайқас сәтсіз аяқталды. Диего де Мендоса қаза тапты, ал кверандистер Буэнос-Айреске ұзақ қоршау салды. Азықтан үзіліп қалған қоныс тұрғындары жылқыларын және өлгендерін жеуге мәжбүр болды. Ақырында, кверандистер шегінді, ал бірнеше күннен кейін Хуан де Айолас экспедициясы олар Корпус Кристи атты бекініс салғанын және қазіргі Габото қаласының жанындағы өзен бойында Сьерра-де-ла-Плата туралы әңгімелеген жергілікті тайпаларға кездескенін хабарлады. Педро де Мендоса Айоласпен және 400 шамасындағы адаммен бірге бекініске баруға шешім қабылдады. Сапар барысында 200-ге жуық адам ауру мен аштықтан қайтыс болды. Корпус Кристиге жеткен соң, Мендоса Каботтың картасын қарап, олар мақсаттарына әлі де шалқақтап кеткенін түсінді. Бұл үлкен кері кетулер мен оған жұққан сифилис, Мендосаны Буэнос-Айресте қысқа тоқтағаннан кейін Еуропаға оралуға итермеледі. Педро де Мендоса 1537 жылдың 23 маусымында теңізде қайтыс болды. 1536 жылдың 14 қазанында үш бригантинамен және 170 сарбазбен Корпус Кристиден аттанған Хуан де Айолас аделантадо лауазымын мұраға алды. Темірқазық, Буэнос-Айрес Гонсало де Мендоза Бразилиядан әкелген азық-түліктердің арқасында аштықтан құтылды және капитан Франсиско Руис Галанның уақытша басқаруында қалды, ол фортты өзін-өзі қамтамасыз ету мақсатымен жүгері егуді бұйырды.
Хуан де Айолас
Педро де Мендоса Буэнос-Айрестен кетер алдында, Айола экспедициясынан хабар алмағандықтан, оны іздеу үшін Хуан де Салазар Эспиносаны өзен ағысымен жоғары қарай жіберді. 1537 жылдың 15 тамызында Эспиноса Парагвай және Пилкомайо өзендерінің қосылған жерінде Нюэстра-Сеньора-де-ла-Асунсьон (қазіргі Асунсьон, Парагвай) бекінісін салды. Осы арада Хуан де Айолас Парагвай өзені бойымен, Пайагуа территориясында болды. Ол Алексио Гарсияның бұрынғы жолдастарының бірімен кездесті, ол саяхаттың қаншалықты қиын болғанын, өйткені алтын мен күміс оларды ауырлатқанын айтты. Бұл оқиғаны естіген Айолас сол жерде (қазіргі Корумбаға жақын) Канделария портын құруға шешім қабылдады және 130 әскерімен құрлықтағы экспедициядан оралғанша Доминго Мартинес де Ираланы уақытша вице-губернатор етіп тағайындады. Біраз уақыттан кейін Айоладан хабар келмегендіктен, Ирала лауазымын тастап, өзен ағысымен төмен қарай Асунсьон бекінісіне қайтуға шешім қабылдады. Алайда Хуан де Айола экспедициясы құнды металдар өндірілген таулы аймаққа сәтті жеткен еді. Қайтып келе жатқанда, олардың тобы жергілікті халықпен шайқаста шығынға ұшырады, ал Парагвай өзеніне жетпей тұрып, ол әскеріне көтеріп әкелген қазынаның көп бөлігін жерлеуді бұйырды. Оралғанда, Канделария порты тасталып кеткенін көріп, көңілі қалды, сондықтан ол Пайагуалардың шақыруын қабылдап, олардың ауылында демалды. Ол жерге бара жатқанда испандықтар мен жергілікті тұрғындар арасында қақтығыс болды, нәтижесінде экспедицияның көп бөлігі, Хуан де Айолас та қоса, қаза тапты. Осыдан кейін экспедицияның жаңа басшысы Доминго Мартинес де Ирала болды, ол Сьерра-де-ла-Платаны және Ақ патшаның жерлерін бағындыру мақсатын қойды. Ирала Асунсьонды бағындыру штаб-пәтеріне айналдыруға шешім қабылдады және Буэнос-Айрестегі отарлаушыларға ғимараттарын бұзып, Асунсьонға көшуді бұйырды. Алайда, жаңадан егілген жүгері жақсы өнім бергендіктен, олар көшуден бас тартты. Алты айдан кейін Ирала бұйрықты орындау үшін Буэнос-Айреске келді. Буэнос-Айрестегі алғашқы қоныс 1541 жылы қиратылып, тасталып кетті.
Альвар Нунез Кебеса де Вака
Ирала Сьерра-де-ла-Платаға экспедициясын дайындап жатқанда, Испания Педро де Мендозаның adelantado атағының ресми мұрагері ретінде Альвар Нунез Кабеса де Ваканы таңдады. Қазіргі Техас пен Солтүстік Мексикадағы индейлер арасында ұзақ тұрғаны үшін танымал болған Кабеса де Вака, Рио-де-ла-Платаға қайықпен саяхаттаудың орнына Парагвайды жаяу өтуге шешім қабылдады. 1541 жылдың қазан айында оның экспедициясы Санта-Каталинадан шығып, джунглилер, таулар мен өзендер арқылы Асунсьонға жетті. 1542 жылдың қаңтарында олар Игуасу шарлауынан өтіп, 1542 жылдың 11 наурызында Асунсьонға жетіп, Доминго Мартинес де Ираламен кездесті. Кабеса де Вака Асунсьондағы отарлаушылармен қақтығысты, ауылды "мавр жұмағы" деп атады, себебі әрбір отарлаушы бірнеше жергілікті әйелді әйел ретінде алыпты. Көп ұзамай Кабеса де Вака Ақ патшаның жерлеріне экспедиция дайындауға кірісті. Бірінші кезекте, ол Ираланы Парагвай өзенімен жоғары қарай, Сіерра-де-ла-Платаға жететінін анықтау үшін жіберді. Ол Пантанал аймағындағы Ла Гайба көліне жетіп, онда Пуэрто-де-лос-Рейес портын құрды. 1543 жылдың қыркүйегінде Кабеса де Вака өз экспедициясын орман арқылы бастады, бірақ ауру және, көбінесе Ираланың адамы болған офицерлерімен болған қақтығыстар оны іздеуді тоқтатып, Асунсьонға қайтуға мәжбүр етті. Өкіметі әлсіреп, отарлаушылар тарапынан жек көрініске ұшырағаннан кейін, Бас капитан көп ұзамай тақтан түсірілді. 1544 жылдың 25 сәуірінде Ираланың адамдары Кабеса де Ваканың үйіне кіріп, оны тұтқынға алды. Он бір айдан кейін ол Гонсало де Мендоза басқаратын кемемен Испанияға жіберілді. Сапар барысында қатты дауыл болды, ол туралы ырымшыл теңізшілер құдайдың жазасы деп түсіндіріп, барлық тұтқындарды босатуға шешім қабылдады. Испанияда Кабеса де Вака отарлаушылардың әрекеттерін сотқа шағымдады, бірақ іс шешілмеді және ол ешқашан Америкаға қайтып оралмады.
Доминго Мартинес де Ирала
Өзінің билігі бекітілген соң, Доминго Мартинес де Ирала 300 испан және 3000 жергілікті адамнан тұратын экспедиция ұйымдастырып, Сьерра-де-ла-Платаны іздеді. Жергілікті халықтармен бірнеше шайқастан кейін, Ираланың адамдары макаси тайпасына жетті, олар бірден испан тілінде сөйлесе бастады. Олар өздерінің биігі Педро Анзурес екенін және олардың құзырына кірмейтінін айтты. Ирала Перу губернаторы Педро де ла Гаскамен сөйлесу үшін елші жіберді, ол экспедицияны өлім жазасымен қорқытып, одан әрі бармауға бұйырды, сондықтан олар Асунсьонға қайтуға мәжбүр болды. Ирала "Байлықтар елі", "Эль-Дорадо көлі" және "Пайтити" сияқты аңыз жерлерге бірнеше экспедиция ұйымдастырды. Бұл экспедициялардың барлығы адам өмірі мен материалдық шығындарға байланысты сәтсіз аяқталды. Осы уақытта король Хуан де Санабрияны аймақтағы жаңа аделантадо етіп тағайындады, бірақ ол дайындық кезінде қайтыс болды, ал оның орнын ұлы Диего басты, ол бірнеше кемесі теңізге шыққаннан кейін де Еуропада қалды. Соңында, тәж Ираланың де-факто билігін ресмилеуге шешім қабылдады. Ирала келесі экспедициясын дайындап жатқанда, Асунсьонға патшалық елшісі келді және Иралаға оның Жаңа Андалусия губернаторы (Рио-де-ла-Плата және Парагвай губернаторы деп те аталады) болып тағайындалғанын хабарлады, сонымен қатар енді экспедицияларға қатыспау бұйрығы берілді. Буэнос-Айрес қиратылып, Сьерра-де-ла-Плата басқа билікке бағынғанда, Парагвай Ирала билігімен ұзақ уақыт оқшауланды. Ирала 1556 жылдың қазан айында 70 жасында қайтыс болды.
Рико де Потоси тауы
Сиерра-де-ла-Плата аңызы, көбінесе Боливиядағы Серро-Рико-де-Потосиге, ал Ақ патша – Инка Хуайна Капакқа сәйкес келеді. 16 ғасырдың басында Алексио Гарсия аймақты зерттеп, құнды металдарды тапқанда, Испания Панама мен Колумбия жағалауларын енді ғана отарлауды бастаған еді, ал Португалия Бразилия жағалауларын енді ғана мекендеуге кіріскен. Екі тәждің ешқайсысы да 1528 жылы Франсиско Писарро Тынық мұхитының жағалауынан келіп Инка империясын кездестіргенге дейін оның бар екенін білмеді. Король Карл I конкистадорлар арасындағы жанжалдарды шешу үшін Оңтүстік Американы бірнеше генерал-губернаторлықтарға бөлді: Франсиско Писарро басқаратын Жаңа Кастилия, Эквадордағы Сантьяго өзенінен Перудегі Пискоға дейін; Диего де Алмагро басқаратын Жаңа Толедо, Пискодан Чилидегі Талталға дейін; және Педро де Мендоза басқаратын Жаңа Андалусия, оңтүстікке қарай екі жүз лигаға дейін. Осы үш генерал-губернаторлықтың ішінде Алмагроның адамы болғандар бірінші болып Серро-Рико-де-Потоси тауына тапты.