Кіріспе
Томас Чабб (29 қыркүйек 1679 – 8 ақпан 1747) – Солсбери маңында туған ағылшын дeист жазушысы. Ол Мәсіхті құдайдан келген ұстаз деп есептеді, бірақ дінге қарағанда ақылдың үстемдігін жақтады. Ол діндердің моральдық жағына күмән келтіргенмен, христиан дінін рационалды негізде қорғады. Шамалы білім алғанмен, Чабб діни пікір таластарын жақсы білді. Оның "Иса Мәсіхтің нағыз жақсы хабары" атты еңбегінде Исаның үйретімін Інжіл жазушыларының үйретімінен ажыратуға тырысады. Чаббтың еркін ерік және тағдыр туралы пікірлері, "Әртүрлі тақырыптар бойынша трактаттар жинағы" (1730) еңбегінде баяндалған, Джонатан Эдвардстың "Еркінің бостандығы" (1754) еңбегінде кеңінен сыналып бағаланды.
Thomas Chubb (29 September 16798 February 1747) was a lay English Deist writer born near Salisbury. He saw Christ as a divine teacher, but held reason to be sovereign over religion. He questioned the morality of religions, while defending Christianity on rational grounds. Despite little schooling, Chubb was well up on the religious controversies. His The True Gospel of Jesus Christ, Asserted sets out to distinguish the teaching of Jesus from that of the Evangelists. Chubb's views on free will and determinism, expressed in A Collection of Tracts on Various Subjects (1730), were extensively criticised by Jonathan Edwards in Freedom of the Will (1754).
Өмір
Чабб, мал сорттаушының ұлы, Солсберидің жанындағы Шығыс Харнхемде дүниеге келді. 1688 жылы әкесінің қазасы білімін тоқтатты, ал 1694 жылы ол Солсберидегі қолғап жасаушыға шәкірт болды, бірақ кейін май шағушының жұмысына орналасты. Ол математика мен географияны жақсы меңгерді, бірақ теология оның сүйікті пәні болды. Оның ойларын жазуға дағдысы оған анық және еркін стиль берді. Чабб бірнеше жыл Лондонда Джозеф Джекиллдің үйінде тұрып, жұмыс істеді. Дегенмен, ол Солсбериге қайтып оралды, онда достарының көмегімен қалған өмірін оқуға арнауға мүмкіндік алды. Одан кейін "Исаның нағыз Інжілі" және "Діннің негізі мен алғы шарты туралы зерттеу" жарық көрді. Ол нағыз христиандық – адамгершілік қана Құдайға ұнамды ететініне, күнәсі үшін өкінген адам Құдайдың мейіріміне ие болатынына және болашақта жаза болатынына сенуден тұрады деп тұжырымдады. Оның "Діннің негізі мен алғы шарты туралы зерттеуі" (1740) Генри Степбингпен пікір таласына толы. Чабб кедейлерге барлық мүлкін беру туралы бұйрықты тура мағынасында түсіндіруге қарсы шығып, Степбингтің өзі екі шіркеуге ие екенін, уағыз айтушы және архидиакондық қызметін атқаратынын, сондай-ақ Солсбери епархиясының канцлері болуға дайын тұрғанын атап өтті, сондықтан ол өзі үшін бұл бұйрықты тура мағынасында түсіндіре алмас еді. Чаббтың 1741 жылғы "Ғажайыптар туралы хабарламасында" олар ең көп дегенде аянның "ықтимал дәлелін" ғана беруі мүмкін екені айтылған. 1743 жылы оның "Құтқарылу туралы зерттеуі" Уильям Уорбертонның әжуасынан өзін қорғау болып табылады. "Адамгершілік негізі" (1745) – Томас Раттерфорттың өзіне деген сүйіспеншілік теориясына жасалған шабуыл. Чаббтың өзі жариялаған соңғы еңбегі – "Төрт диссертация" (1746), ол Ескі Жасыл кітаптың кейбір аяттарына кеңінен наразылық тудырған еркіндікпен шабуыл жасады.
Дұға туралы пікірлер
Джозеф Уалигор 2012 жылы жариялаған "Англиялық деистердің діндарлығы" атты мақаласында Чаббтың басқа деистерге қарағанда дұға туралы көбірек айтқанын мәлімдейді. Чаббтың осы тақырыптағы ең ұзын жазбасы – 30 беттік "Дұға туралы сауал" атты кітапшасы болды. Онда ол дұғаның Құдаймен жақын қарым-қатынас орнату үшін Құдай талап ететін міндет екенін баса көрсетті. Дұғаның мақсаты – адамды "Құдайдың ерекше қамқорлығы мен сүйіспеншілігіне лайық және сәйкес нысанға келтіру. Себебі дұға – өзінің жоғары билеушісіне және бастапқы игілігіне тәуелді жаратылыстың тікелей сөйлеуі немесе өтініші. Ол біздің жанымызды балалық қорқынышпен, үміт пен сеніммен, сүйіспеншілікпен, қуаныш пен ләззатпен Құдайға тартады; бізде Оған ұнамды болуға, және Өзінің алдында өзімізді жақсы көрсетуге дұрыс ниет тудырады; соның салдарынан, шын мәсіхшіліктің рухы мен іс-қимылы болып табылатын тазалық пен тақуалық, қарапайымдық және қайырымдылықты қабылдауға итермелейді". Чабб, біз жиі дұға етуіміз керек деді және "Біз Құдайды ұмытқанда, Құдай барлық ойларымызда болмағанда, жаңылысамыз; сонда санамыз бен өміріміз бұзылып, ластанады". Ол кімге дұға ету керектігін де талқылады. Біріншіден, біз өлген адамдардың рухтарына дұға етуіміз керек емес, себебі олардың дұғаларымызды еститініне немесе бізге көмектесуге күші жететініне ешқандай себеп жоқ деді. Содан кейін ол періштелерге дұға ету мәселесін қарастырды. Морганнан айырмашылығы – Морган біз Құдайға да, періштелерге де дұға етуіміз керек деп ойласа, Чабб біздің періштелерге дұға етуіміздің қажеті жоқ деп есептеді. Ол, олар "қызмет ететін рухтар" болғанымен, біз олардың дұғаларымызды еститініне сенімді бола алмаймыз және Құдайдың тікелей басшылығы болмаса, олар бізге көмектесе алмайды деді. Ол соңғы он бетін Исаға дұға ету керек пе, әлде тек Құдай Әкеге ғана дұға ету керек пе деген сұрақтарды қарастырып, Құдай Әкеге "Біздің Господіміз Иса Мәсіхтің атымен" дұға ету керектігіне келіп, қорытынды жасады.
"a suitable and proper object of God's special care and love. For as prayer is an address or application of a dependent being to his supreme governour, and original benefactor It naturally draws forth our souls in filial fear, in hope and trust, in love, delight, and joy in God; and creates in us a just concern to please him, and to approve ourselves in his sight; and consequently to put on that purity and piety, humility and charity which is the spirit and practice of true Christianity." Chubb said we should pray often and "it is when we forget God, when God is not in all our thoughts, that we do amiss; then our minds and lives are corrupted and defiled." He also discussed whom we should pray to. First he said we should not pray to dead human souls, as we have no reason to think they hear our prayers or have any power to help us. Then he discussed whether we should pray to angels. Unlike Morgan – who thought we should pray to both God and angels – Chubb thought we probably should not pray to angels. He said even though they were "ministering spirits", we could not be sure they heard our prayers, and they might not be at liberty to help us without God's direct guidance. He spent a final ten pages wondering whether we should pray to Jesus or just to God the Father, concluding we should pray to God the Father "in the name of our Lord Jesus Christ".