Кіріспе

Шекаралық контекстте қоршаған ортаға тигізетін әсерді бағалау туралы конвенция (бейресми түрде Эспоо конвенциясы деп аталады) – БҰҰ Еуропа экономикалық комиссиясының (БҰҰЕЕ) 1991 жылы Финляндияның Эспоо қаласында қол қойылған және 1997 жылы күшіне енген конвенциясы. Конвенция қатысушы мемлекеттердің, яғни конвенцияның шарттарымен байланысуға келіскен мемлекеттердің, белгілі бір шаралардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін жоспарлаудың басында бағалау жүргізу міндеттемелерін белгілейді. Сондай-ақ, ол мемлекеттердің шекара арқылы маңызды зиянды экологиялық салдарлары болуы мүмкін барлық ірі жобалар туралы бір-бірін хабардар ету және консультациялар жүргізу жөніндегі жалпы міндеттемелерін де белгілейді. 2014 жылдың сәуір айына дейін бұл келісім 44 мемлекет және Еуропалық Одақ тарапынан ратификацияланды.

Түзетулер

Конвенцияға екі рет түзетулер енгізілді. Бірінші түзету 2001 жылы Софияда қабылданды; ол 2014 жылдың 26 тамызында күшіне енді. Ол, БҰҰ-ның ЕЭК мүшесі емес, Біріккен Ұлттар Ұйымының мүше мемлекеттерінің мақұлдауынан кейін конвенцияға қосылуға мүмкіндік береді. Екінші түзету 2004 жылы Хорватияның Кавтат қаласында қабылданды; 2016 жылдың қыркүйегіне дейін ол әлі күшіне енген жоқ. Күшіне енгеннен кейін, қажет болған жағдайларда, зардап шеккен тараптарға мәселені зерделеуге қатысуға рұқсат береді; сәйкестікті тексеруді міндеттейді; конвенцияның I қосымшасын (іс-әрекеттер тізімі) жаңартады; сондай-ақ, өзге де шағын өзгерістер енгізеді.

Процедура

Конвенцияға бастау беруші Тарап (немесе Тараптар) (қызмет жоспарланған мемлекеттер) және әсер еткен Тарап (немесе Тараптар) (аумағы қызметтің салдарынан елеулі түрде зардап шегуі мүмкін мемлекеттер) қатысады. Конвенцияның негізгі рәсімдік қадамдары:

бастау беруші Тараптың конвенцияны қолдануы (м. 2.2, 2.5/Қосымша I+III)
бастау беруші Тараптың әсер еткен Тарапқа хабарлама жіберуі (м. 3.1)
әсер еткен Тараптың қатысуын растауы (м. 3.3)
әсер еткен Тараптан бастау беруші Тарапқа ақпарат беруі (м. 3.6)
әсер еткен Тараптағы халықтың қатысуы (м. 3.8)
ЭҚБ құжаттамасын дайындау (м. 4/Қосымша II)
әсер еткен Тараптың билік органдары мен халықтың қатысуы үшін ЭҚБ құжаттамасын тарату (м. 4.2)
мүдделі Тараптар арасында кеңесу (м. 5)
бастау беруші Тараптың соңғы шешімі (м. 6.1)
соңғы шешім құжаттамасын әсер еткен Тарапқа жіберу (м. 6.2)
жобадан кейінгі талдау (м. 7.1/Қосымша V)

Тергеу комиссиялары

Конвенцияның 3-бабының 7-тармағы тараптарға ғылыми, соттық емес тәсілдермен дауларды шешуге мүмкіндік беретін процедураны ұсынады. 3(7)-бап бойынша тергеу комиссиясы алғаш рет 2004 жылы Румынияның өтінішімен Бистрое каналы мәселесі бойынша құрылды. Микронезия жер шарында қашықтықта орналасқан елдерді қатыстырған мәселе көтерді, ол Прунеровтағы Чехияның көмірмен жұмыс істейтін электр станциясының жаһандық жылыну салдарынан климатына елеулі әсер ететінін мәлімдеді.

Қатысушы мәселелер

Конвенция стратегиялық экологиялық бағалаудың құрылуына да зор үлес қосты және стратегиялық экологиялық бағалау жөніндегі хаттамамен толықтырылды.