Кіріспе

Жапон суретшісі (1883–1957)

Хасуи Кавасе (川瀬 巴水) – 20 ғасырдағы Жапонияның ең маңызды және өнімді гравюрашыларының бірі. Ол "син-ханга" ("жаңа гравюра") қозғалысының көрнекті суретшісі болды, оның өкілдері дәстүрлі сюжеттерді батыс өнерінің ықпалымен бейнеледі. Көптеген ерте "укиё-э" гравюралары сияқты, Хасуидің туындылары көбінесе пейзаждардан тұратын, бірақ атмосфералық эффекттер мен табиғи жарықпен ерекшеленетін. Хасуи өмірінің соңғы қырық жылында ағаштан жасалған мыңға жуық гравюра жасады. Өмірінің соңында үкімет оны жапон мәдениетіне қосқан үлесі үшін "Тірі ұлттық қазына" деп мойындады.

Өмір

Кавасе 1883 жылы дүниеге келген. Жастық шағында ол суретші болу арманымен өмір сүрген. Оның әкесінің інісі – Канагаки Робун (1829–94), жапондық автор және журналист, алғашқы манга журналын жариялаған адам. Кавасе жас кезінде Аояги Бокусеннің сурет мектебінде оқыған. Ол табиғаттан суреттер салып, шеберлердің ағаштан ойылған суреттерін көшіріп, Араки Каньюден қылқаламмен сурет салуды үйренген. Әке-шесі оны отбасының арқан-жіп сату бизнесін басқаруға мәжбүрлеген, бірақ 26 жасында банкротқа ұшырағаннан кейін ол өнерге бет бұрған. Ол Кийоката Кабурагиден оны оқытуын сұраған, бірақ Кабураги оны екі жыл бойы Окада Сабуросукемен бірге батыс стилінде сурет салуды оқытуға ынталандырған. Екі жылдан кейін ол қайтадан Кабурагиге студент болып түсуге өтініш берді, осы жолы Кабураги оны қабылдады. Кийоката оған Хасуи есімін берді, оны «көзден ағып жатқан су» деп аударуға болады, бұл оның бастауыш мектебінің атынан және әулеттік тегінің бір белгісінен туындаған. Шинсуи Итоның Бива көлінің сегіз көрінісі көрмесін көргеннен кейін Кавасе Шинсуидің баспагері Шозабуро Ватанабеге жүгінді, ол 1918 жылдың тамызында Ватанабе жариялаған үш тәжірибелік гравюраны жасады. 1919 жылы «Токионың он екі көрінісі», «Оңтүстік-шығыстың сегіз көрінісі» және 16 гравюрадан тұратын «Саяхат естеліктері» сериясы бірден екі гравюрадан шығарылды. Кавасенің 1922 жылы басталған «Жапония көріністерінің жинағы» атты он екі гравюралық сериясы 1923 жылы Ұлы Канто жер сілкінісі Ватанабе шеберханасын, соның ішінде әлі таратылмаған гравюралар мен Кавасенің эскиздерін жойғанда аяқталмады. 1923 жылы Хокурику, Саньин және Саньё аймандарына саяхаттап, 1924 жылдың ақпанында оралғаннан кейін ол өзінің эскиздерін үшінші «Саяхат естеліктері» сериясына енгізді. Кавасе Кийоката Кабураги студиясында укиё-э және жапон стиліндегі сурет салуды оқыды. Ол актерлердің суреттерін, күнделікті өмір мен пейзаждарды салуға көбінесе ден қойды, олардың көптегені Мейдзи дәуірінің соңғы жылдары мен Тайшо дәуірінің басында кітаптар мен журналдарда иллюстрация ретінде жарияланды. Өзінің қырық жылдық шығармашылық жолында Кавасе Шин-Ханга қозғалысының баспагері және жақтаушысы Шозабуро Ватанабемен тығыз жұмыс істеді. Оның туындылары американдық сарапшы Роберт О. Мюллер (1911–2003) арқылы Батыста кеңінен танымал болды. 1956 жылы ол Жапонияның тірі ұлттық қазынасы атанды. 1953 жылы үкіметтік Мәдени ескерткіштерді сақтау комитеті Кавасе мен Ито Шинсуиге сыйлықтар арқылы дәстүрлі гравюра өнерін құрметтеуді жоспарлаған. Бірақ суретшілердің жұмысы дизайнер, ойып жазушы және баспагер арасындағы ынтымақтастықты талап еткендіктен, жеке қатысушыларды бөліп көрсетуге қарсылықтар туды. Сондықтан олар суретшілерге жаңа гравюралар жасауға тапсырыс берді, олардың өндірісі мұқият тіркелді. Кавасенің өмірбаяуын жазған Наразаки Мунисиге осы процесті жазғандардың бірі болды. Кавасе 1957 жылдың 27 қарашасында қайтыс болды. Ол өмірі бойында 620-ға жуық гравюра жасаған. 1979 жылы Наразаки оның өмірбаянын жариялап, алғашқы каталогты құрастырды. 1982 жылы Токиода оның 180 гравюрасынан тұратын көрме ұйымдастырылды. Каталогтың тақырыбы: «Кавасе Хасуи: Укиё-э жолының соңы».

Стиль

Кавасе негізінен Токиода және Жапония бойынша саяхаттарында салған эскиздері мен акварельдеріне негізделген пейзаждар мен қала көріністерін басумен айналысты. Дегенмен, оның гравюралары бұрынғы укиё-э шеберлері, мысалы Хиросиге және Кацусика Хокусайдың (1760-1849) еңбектеріне тән меишо (танымал орындар) гравюралары ғана емес. Кавасенің гравюраларында қалалық Жапонияда тыныш және беймәлім жерлер бейнеленген. 1920 жылы Кавасе алғашқы қар жаудырған гравюрасын жасады. Оның қар көріністері – ең өзгеше және үздік туындыларының бірі. Кейін ол: «Менің ертерек жұмыстарымда сызықтар мен формалардың жаңашыл бейнелеулері болды: шеберлер наразылық білдірді» деп еске алды. Дизайнер мен баспагер арақатынасы туралы ол былай деді:

Басу ісінде біз тығыз байланыста болуымыз керек. Тәжірибесіз баспагер жеті-сегіз сынақ басылымды қабылдап, сосын ғана сәттісін шығара алады. Егер баспагер тәжірибелі болса, екі-үш сынақтан кейін соңғы нұсқаны анықтауға болады. Кейде, барлық күш-жігерге қарамастан, сәтті басылым жасалмайды. Бұл – композициялық өнердің қиын тұсы. Ол үшін телепатиялық байланыс қажет. Егер барлық тараптар толық үйлесімде болмаса, процесс сәтті болмайды. Менің ойым мен шеберлердің ойы толық келіскенде ғана жақсы жұмыс жасау мүмкін. Кавасе өзін реалист санады және композицияларында батыс суретшілігінде алған білімін пайдаланды. Хиросиге сияқты ол саяхат және пейзаж гравюраларын жасады, бірақ оның тақырыптары нашар танымал жерлер болды, олар нақты жарық, көлеңке және текстурамен бейнеленді, Хиросиге дәуіріндегі гравюралардағы стандартты жазулар мен атауларсыз. Кавасе көптеген ағаштан жасалған гравюралар мен акварельдер қалдырды: акварельдердің көпшілігі ағаштан жасалған гравюралармен байланысты. Ол сонымен қатар майлы бояулар, дәстүрлі аспалы шымыршықтар және бірнеше бёобу (жұмбақ экрандар) жасады.

Музейлердегі шығармалары

Хасуи Кавасенің туындылары қазіргі уақытта әлемнің бірнеше мұражайларында сақталады, оның ішінде Британ мұражайы, Толедо өнер мұражайы, Бруклин мұражайы, Индианаполис өнер мұражайы, Бостонның Көркем өнер мұражайы, Метрополитен өнер мұражайы, Портленд өнер мұражайы, Лос-Анджелес округінің өнер мұражайы, Мичиган университетінің өнер мұражайы, Миннеаполис өнер институты, Стэнли өнер мұражайы, Уолтерс өнер мұражайы, Кларк өнер институты, Смарт өнер мұражайы, Нельсон Аткинс өнер мұражайы және Вирджинияның Көркем өнер мұражайы бар.