Кіріспе

Француз опера және театр режиссері Патрис Шеро (Patrice Chéreau; 2 қараша 1944 – 7 қазан 2013) – француз опера және театр режиссері, кинорежиссер, актер және продюсер. Францияда ол театр саласындағы еңбектерімен, ал халықаралық аренада «La Reine Margot» және «Intimacy» фильмдерімен, сондай-ақ 1976 жылы Байройт фестивалінде сахналаған «Жархундерринг» жүз жылдық циклдық қойылымымен танымал. Шамамен жиырма кино жүлдесінің иегері, оның ішінде Канн жюриінің сыйлығы және Алтын Берлин аюы, Шеро 2003 жылғы Канн фестивалінде төрағалық етті. 1966 жылдан бастап ол Париждегі Сартрувиль маңындағы Мемлекеттік театрдың көркемдік директоры болды, оның командасында сахна суретшісі Ричард Педуцци, костюм суретшісі Жак Шмидт және жарық суретшісі Андре Диот болды, олармен ол көптеген келесі қойылымдарда да жұмыс істеді. 1982 жылдан бастап ол Нантердегі Théâtre Nanterre Amandiers театрында «өз сахнасының» директоры болды, онда ол Жан Расин, Мариво және Шекспирдің пьесаларын, сондай-ақ Жан Жене, Хайнер Мюллер және Бернард Мари Колтес шығармаларын қойды. Ол таңдалған опералық қойылымдарды қабылдады, мысалы: 1979 жылы Париж операсында Фридрих Серха аяқтаған Альбан Бергтің «Лулу» операсының үш актілік нұсқасының тұңғыш қойылымы; Бергтің «Воззек» операсы 1994 жылы Берлин штатт-операсында; Вагнердің «Тристан және Изольда» операсы 2007 жылы Ла Скалада; Яначектің «Өлілер үйінен» операсы бірнеше фестивальдарда және Метрополитен операсында көрсетілді; ал оның соңғы қойылымы ретінде Рихард Штраустың «Электра» операсы 2013 жылдың шілдесінде Экс-ан-Прованс фестивалінде алғаш рет қойылды. 2008 жылы ол Еуропа театр сыйлығымен марапатталды.

Ерте өмір

Шеро 1944 жылғы 2 қарашада Лезинье, Мэн-э-Луар қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Жан Батист Шеро суретші, ал анасы Маргарита Пелисье – графикалық дизайнер болған. Ол Парижде білім алды. Кішкентай кезінде Лувр мұражайына апарылып, өнерге, киноға, театрға және музыкаға қызығушылық танытты. 12 жасында ол пьесаларға декорациялар жасады. Лицей Луи Ле Грандтың (жоғары мектеп театры) режиссері, актері және сахналық менеджері ретінде ол париждік сыншылардың назарына ілікті. 15 жасында оны театр өнеріндегі дарынды бала ретінде құрметпен еске алды. 1964 жылы, 19 жасында ол кәсіби театрларда режиссерлік жұмысын бастады. Сорбоннада оқып жүргенде Виктор Гюгоның "L'Intervention" пьесасын кәсіби түрде қойып, кейін университеттен бас тартты.

1966 ж. Сартрувилл

1966 жылы Шеро Париждің Сартрувилл маңындағы Қоғамдық театрдың көркемдік директоры болып тағайындалды. "Идеализм мен өнертапқыштық" арқылы ол театрды "қалалық игілік" етіп, тек театр ғана емес, сонымен қатар "кино, концерттер, поэзия қойылымдары, саясаттан бастап қарапайым нәрселерге дейінгі барлық тақырыптар бойынша лекциялар мен пікірталастар" ұсынды. Ол Хоффманды Николай Гедданың орындауында "махаббатқа жете алмайтын, өмірі сәтсіздікке ұшыраған сезімтал ақын" ретінде көрсетті. Фестивальдің 100 жылдығын атап өту мақсатында бұл қойылым "Жархундерринг" деп аталды. Шеро композиция жазылған уақытта оқиғаны бейнеледі, сол кездегі капитализмге, индустриализмге және рухани құндылықтарға сын көзқараспен қарады. Бюнинг пен басқалар атап өткендей, бұл қойылым "Жүзік циклінің" сахналық қойылымдары үшін жаңа стандарт белгіледі. Герхард Р. Кохтің некрологында бағыт, декорация және жарық берудің үйлесімділігі Бейройт үшін жаңалық болғаны, сондай-ақ капитализмнің фашизмге қарай бет бұруына сынды көзқарас ұсынылғаны айтылды. Бастапқыда бұл қойылым дау тудырды, бірақ 1980 жылы соңғы көрсетілімінен кейін 45 минут бойы тұрғызып шапалақ салынды. Шеро ұлы операны жақтырмады, бірақ: "Байройттен кейін мен ауқымды театрлық жобада жұмыс істеуге мұқтаж екенімді сезіндім. Мен ешқашан шағын қойылымдарды қоймадым. Мен тек өзінен биіктейтін көрермендерге қызығамын" деді. Алдымен ол Гётенің "Фауст" туындысын қарастырды, бірақ 1981 жылы Виллербен мен Париж үшін Генрик Ибсеннің "Пир Гинт" пьесасын "театрлық тәжірибенің жарқырауы, жаһандық тамаша" мақсатымен қойды. Оқиға композиция жазылған шаққа, шамамен 1930 жылға дейін барады. Кох аң аулау және өлімнен суық махаббат (Verfolger und Verfolgte, und Liebe kälter als der Tod) тақырыптарының жиі кездесетінін байқады. Бұл қойылым 2015-16 жылғы МЕТ маусымына жоспарланған.

Жеке өмір және өлім

Шеро өзінің сүйіктісі және ең бағалы актері Паскаль Грегоримен ұзақ жылдар бойы қарым-қатынаста болды. Ол гомосексуалдық тақырыптарға қызығушылық танытпады, былай деп мәлімдеді: "Мен ешқашан гомосексуалдық оқиғаларға маманданғым келген жоқ, соның салдарынан гей газеттері мені сынады. Қай жерде болса да махаббат оқиғаларының мәні бірдей. Ықылас ойыны және ықыласпен қалай өмір сүру – бәрі де ортақ".

Еуропа театр сыйлығы

2008 жылы XII Еуропа театр сыйлығымен марапатталды. "Сыйлық беру себебі" мынадай деп көрсетілген: Патрис Шеро – табиғатынан туған, анық шақыруға ие суретші. Ол барлық көркем өнер салаларында сәттілікке жеткен сирек кездесетін тұлғалардың бірі. Патрис Шеро актер және өзімен бірге үлкен декоратор Ричард Педуцци, костюм дизайнері Жак Шмидт және жарық дизайнері Андре Диоттан тұратын шығармашылық серіктестер тобының қолдауына ие. Брехттің талдаулары арқылы нақты натурализмге ұмтылған Шеро көптеген белгісіз мәтіндерді ашып, қайта жаңғыртты, бұл оның меңгерген көптеген тілдерінің арқасында мүмкін болды. Оның Маривоның туындыларын терең сын тұрғысынан қарауы драматургтің жарқын сыртқы бейнесін бұзып, оны алға көзқарастас, қатал әлеуметтік сыншы ретінде көрсетті. Содан кейін Шеро театрдан операға ауысты, Вагнердің «Сақина» операсын Байройтте жанжалды түрде қайта интерпретациялады. Ол Нантердегі «Театр де Амандиерде» өткізген жылдарында мансабының шыңына жетті, онда ол жаңа өрнектерді жасады, біздің заманымыздың ұлы драматургі Бернард Мари Колтесті ашты және оның «Негрлер мен иттің шайқасы» және «Мақта далаларының жалғыздығы» сияқты маңызды туындыларын қойды, сондай-ақ Шекспир, «Peer Gynt», Хайнер Мюллер және Женеттің «Les paravents» операсын тарихи тұрғыдан жаңғыртты. Соңында Шеро киноға бұрылды, өйткені ол өмір шындығын көркем түрде бейнелеуге көбірек мүмкіндік береді деп санады.