Құбыр және еврей заңдарында темекі шешу мәселелері
Smoking in Jewish law
Еврей заңдары (Галаха) темекіге, темекі шегуге қатысты мәселелерді қарастырады: денсаулық, мерекелерде шегу, және басқаларға зиян келтіру. Тарихы да бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Халаха" (иудей заңдары) темекі және темекі тартуға қатысты бірнеше мәселені қарастырады. Оларға темекі тартудың денсаулыққа тигізетін әсері, мерекелер мен ораза күндері темекі тартудың рұқсаттылығы және екінші қолдан түскен темекінің басқа адамдарға тигізетін әсері кіреді.
none
Halakha (Jewish law) addresses a number of topics applicable to tobacco and cigarette smoking. These include the health impacts of smoking; the permissibility of smoking on holidays and fast days, and the impacts of second hand smoke on other people.
Тарихи негіздер
ХХ ғасырдың соңына дейін яһудилер темекі шегуді және оны түйіндейтін түймедақ түрінде қолдануды қалыпты жағдай деп санады. 1492 жылы Христофор Колумбпен бірге экспедицияға қатысқан Луис де Торрес есімді яһуди Кубаға қоныстанған, темекі тартуды үйреніп, оны Еуропаға әкелген деген болжам бар. Осы кезден бастап яһудилер темекі саудасымен айналысты. Темекінің сыраға (хамецке) сіңгеніне сенген ол, Құрбан айт мерекесінде темекі шегуге тыйым салды. Бенвенист Тиша Беав күні темекі шегуге қарсы күшті наразылық білдіріп, сол қасиетті ораза күні темекі шеккен яһудиді қауымнан шеттетуге дейін барды. Бенвенист, демалыс күндері темекі шегуге рұқсат берушілердің, оны «қажеттілік», «өмірді сақтау құралы» деп, ал ораза күндері темекіге рұқсат берушілердің темекінің тамақ сияқты «заты» жоқ деп есептегенін сынады. Ислам мемлекеті Түркияда жазған Бенвенист, ораза күндері темекі шегудің «Хиллул Хашем» (Құдай есімін жоққа шығару) екенін айтты, себебі оразада темекі шекпеген мұсылмандар еврейлердің оразаларында темекі шегетінін көріп, қынжылуға тиеді. Мұндай алаңдаушылықтарға қарамастан, кейбір яһудилер Шаббат күні бұрын дайындалған қалаулармен темекі шегіп немесе түтінге тойып, мұсылман көршілеріне барып тұратын. Раввиндер бұл әрекетті тыйым салып, жұрттың яһуди дінін масқаралауына себеп болатынын айтты. Су арқылы өтетін түтіні бар түрік наргилесі ертеден танымал болды. Бенвенист «тұмбак» (наргиленің екінші жағына жалынды көмір қойылатын темекі торт) отты сөндіретінін, ал отты демалыс күндері мен Шаббат күндері жағуға тыйым салынғанын мәлімдеді. Гомбинер тұмбақтың Талмудта айтылған «мугмар» (жағатын дәмдеуіш) сияқты екенін, ол да тыйым салынған екенін айтып, оны қолдануға тыйым салды. Алайда, Р. מרדכי הלוי бұл пікірге қарсы шығып, демалыс күндері наргиле қолдануға рұқсат берді. Дау ақыры, демалыс күндері мен ораза күндері темекі шегуге рұқсат беруші раввиндердің жеңісімен аяқталды, бірақ кейбір яһудилер әлі де Тиша Беав күні темекі шегуден бас тартады. Темекі шегуден айырмашылығы, түйіндейтін түймедақ Шаббат, мереке, ораза және Йом Кипур күндеріне рұқсат етілді. Якоб Хагиз (1620-74) Исаия Пинтоның түйіндейтін түймедақты Шаббат күні қолдануға рұқсат беретін үкімін келтіреді, тіпті ол мұрынның қабынуын емдесе де, себебі оны барлығы, тіпті сау адамдар да қолданады, сондықтан оны есірткі деп санауға болмайды.
Until the late 20th century, the use of tobacco for smoking and in the form of snuff was common among Jews. It is speculated that a Jew named Luis de Torres, who accompanied Christopher Columbus on his expedition in 1492, settled in Cuba, learned the use of tobacco, and introduced it into Europe. From this time, Jews were connected with the trade in tobacco. Believing that tobacco was soaked in beer—a kind of chametz—he banned smoking during Passover. Benveniste expressed himself very forcibly against smoking tutun (tobacco) on Tisha BeAv, and reportedly excommunicated a Jew who smoked on that solemn fast day. Benveniste pointed out the inconsistency of those authorities who permit smoking on holidays because it is a 'necessity,' a 'means of sustaining life,' and who allow it on fast days because smoke has no 'substance' like food. Writing in Turkey, an Islamic country, Benveniste further argued that smoking on fast days is Chillul Hashem (a defamation of God's name), because Muslims refraining from smoking on fast days would see Jews smoking on theirs. Despite such concerns, some Jews did smoke on Shabbat using hookas prepared before Shabbat, or else visited Muslim neighbors to enjoy the smoke in their homes. Rabbinic authorities banned this practice on the grounds that Gentiles would consider Judaism as ridiculous. The Turkish narghile, in which the smoke passes through water, early became popular; Benveniste rules that the "tumbak" (cake of tobacco, over which a burning coal is placed at the other end of the narghile) extinguishes the fire, which is forbidden on holidays as well as Shabbat. Gombiner prohibits tumbak because it is like "mugmar" (spice for burning), mentioned in the Talmud, which likewise is prohibited. This, however, is disputed by R. מרדכי הלוי who permits the use of the narghile on holidays. The controversy finally ended in a victory for those rabbis who permitted the use of tobacco on holidays and fast days, except on Yom Kippur, which is like Sabbath; however, some Jews still abstain from smoking on Tisha BeAv. Unlike smoking, the use of snuff was allowed on the Sabbath, holidays, fast days, and Yom Kippur. Jacob Hagiz (1620 74) quotes a responsum of Isaiah Pinto permitting the use of snuff on the Sabbath, even though it cures catarrh; for everybody, even healthy people, use snuff, and it can not therefore be considered a drug.
Моральдық мәселелер
Шофетц Хайм (1838–1933 жж.) адамдарды темекі шегуден қайтармаққа тырысты. Ол мұны уақытты бекерге жұмсау деп есептеді және адамдардың бір-бірінен темекі сұрап алуын моральдық жағынан дұрыс емес деп қарады. Р. Моше Файнштейн басқа адамдар бар жерде темекі шегуге тыйым салды, себебі ол оларға ыңғайсыздық тудырады (тіпті денсаулыққа тигізетін зиянын ескермеген). Ертерек заманғы діни сұрақ-жауаптар әдебиетінде батей-мидраштар мен синагогтарда темекі шегу мәселесі талқыланды. Кейбір раввиндер ғибадат орындарында темекі шегуді және тамақтандыруды (snuff) тыйым салуға тырысты және оқу залдарына ескертулер іліп қойды. Көптеген ахаронимдер батей-мидраштар мен синагогтарда темекі шегуді тыйым салды, себебі темекі шегу – бұл осы орындардың қасиеттілігіне құрметсіздік жасайтын, маңызсыз әрекет.
The Chofetz Chaim (1838–1933) sought to dissuade practitioners from smoking. He considered it a waste of time, and saw the practice of people borrowing cigarettes from each other as morally questionable. R' Moshe Feinstein prohibited smoking in any place where other people are found, on the grounds that it causes them distress (even ignoring health impacts). The early modern responsa literature addresses the question of students smoking in their batei midrash and synagogues. Some rabbis sought to outlaw smoking and the use of snuff in places of worship and posted notices for study halls. Many leading acharonim prohibited smoking in batei midrash and synagogues on the grounds that smoking is a frivolous activity that does not show respect for the holiness of these places.
Денсаулыққа қатысты мәселелер
ХХ ғасыр медицинасы темекі тартудың денсаулыққа тигізетін зиянды әсерін анықтағаннан кейін, темекі тартудың барлық жағдайда тыйым салынбауы туралы мәселе туындады. Халаха бойынша темекі шегудің қабылдануы туралы пікірталас негізінен адамның өз денесіне зиян келтіруі немесе өліміне себеп болуына тыйым салуға байланысты. Темекі тартуға қарсылар, темекі тарту мен қатерлі ісік арасындағы анық байланысқа сүйене отырып, темекі тартуға тыйым салу керек деп санайды. Алайда, раввин Моше Файнштейн темекі тартуды бастаған адам үшін рұқсат етілгенін, бірақ оны ұсынылмағандығын айтқан шешім шығарды. Файнштейн темекі тартудың ауруға немесе өлімге әкелу қаупінің шағын саналатынын және оның кең таралған практика екенін түсіндірді. Сондықтан, «Құдай қарапайымдарды қорғайды» деген раввиндер принципі бойынша рұқсат етіледі. Дегенмен, темекі тартуды бастау – v'lo sasuru бұзушылығына байланысты тыйым салынған. Студенттердің айтуынша, темекі тартудың қауіптілігі туралы хабарланғаннан кейін раввин Аарон Котлер темекі тартуды діни заңға қайшы деп жариялаған. Көптеген хареди раввиндері адамдарды темекі тартпауға шақырып, темекі тартуды «жаман әдет» деп атады. Осы раввиндердің қатарында раввин Йосеф Шолом Елиашив, раввин Ахарон Лейб Штейнман, раввин Моше Шмуэль Шапиро, раввин Мишель Иегуда Лефковиц, раввин Ниссим Карелиц және раввин Шмуэль Ауербах болды. Раввин Шмуэль Халеви Воснер адамдарға темекі тартуды бастауға тыйым салып, темекі тартқандардың тоқтау үшін барлық мүмкіндіктерін пайдалануға міндетті екенін айтты. Сондай-ақ, бұл раввиндердің барлығы қоғамдық орында темекі тартуға тыйым салу керектігін, себебі ол басқаларды мазалауы мүмкін екенін айтты. Сефард хареди раввиндерінің арасында раввин Бен Цион Абба Шаул және раввин Моше Цадка жастарды темекі тартуды бастамауға шақырды. Темекі тартуға тыйым салған басқа да көрнекті ашкенази раввиндеріне раввин Елиезер Вальденберг, раввин Моше Стерн және раввин Хаим Пинхас Шейнберг кірді. Соломон Фрихоф, басқа реформа раввиндері, сондай-ақ АҚШ және Израильдегі консервативті қозғалыстағы раввиндер де темекі тартуға тыйым салады. Хасидтік және кейбір хареди күйеу жігіттері әлі күнге дейін өздерінің vort (құдалық) кезінде достарына тегін темекі таратады. Жақында ғана көрнекті раввиндердің темекі тартуға қарсы шешімдері осы дәстүрді тоқтатуға әкелген жоқ. Хасидтік қозғалыстың басында Баал Шем Тов темекі тартуды діни құлшылық ретінде пайдалануға болатынын және тіпті Мессиандық дәуірді жақындатуға көмектесетінін үйреткен. Бердичевтік раввин Леви Ицхок «жұмыс күндері яхудилер темекі шегеді, ал сенбі күні темекі иіскейді» деген сөзді айтқан. Леловтық раввин Довид сенбі күнінен кейінгі түнде темекі шегудің жақсы діни практика екенін үйреткен, және бұл практика Лелов және Скуленнің реббелері тарапынан қолданылады. Алайда, Скуленнің қазіргі реббесі қазіргі уақытта темекі тартуға қарсы көзқарасқа байланысты оның үлгісін ұстанудан адамдарды бас тартады және өзі Хавдаладан кейін тек бірнеше қысқа жұтым жасайды. Көптеген хасид яхудилері темекі шегеді, ал тұрақты түрде темекі тартпағандар Пурим мерекесінде темекі шегеді, тіпті олар жылдың басқа уақытында олай істемейді. Кейбіреулер оны ежелгі ғибадатханадағы құрбандық отының түтініне ұқсас рухани тәжірибе деп санайды. Алайда, көптеген хасид раввиндері темекі тартуға қарсы. 2006 жылы Америка Рабиндер Кеңесі демеушілік еткен Ваад Халаха (иудейлік заң комитеті) еврейлерге темекі тартуға тыйым салынғанын мәлімдеді және комитет бұрынғы рұқсаттарды нақты атап, кері қайтарды.
When 20th century medicine discovered the negative effects of smoking on health, the question arose whether smoking is forbidden in all circumstances. The debate about the acceptability of smoking according to halacha is centered primarily around the prohibition for a person to damage his body, or bring about his death. Opponents of smoking argue that since there is a clear link between smoking and cancer, smoking should be prohibited. However, Rabbi Moshe Feinstein wrote a responsum stating that while inadvisable, smoking was permitted for one who had already started. Feinstein explained that since the risk of illness or death due to smoking is considered small, and it is a widespread practice, it is therefore permitted under the rabbinical principle: "The Lord protects the simple." However, starting to smoke would be prohibited because of the transgression of v'lo sasuru. According to students, when informed of the dangers of smoking, Rabbi Aaron Kotler ruled that smoking was a biblical transgression. Many Haredi rabbis have called on people not to smoke and called smoking an 'evil habit'. These rabbis include Rabbi Yosef Sholom Eliashiv, Rabbi Aharon Leib Shteinman, Rabbi Moshe Shmuel Shapiro, Rabbi Michel Yehuda Lefkowitz, Rabbi Nissim Karelitz, and Rabbi Shmuel Auerbach. Rabbi Shmuel HaLevi Wosner forbade people from starting to smoke and said that those who smoke are obligated to do everything they can to stop. All of these rabbis also said that it is forbidden to smoke in a public place, where others might be bothered by it. Among important Sephardi Haredi rabbis, Rabbi Ben Tzion Abba Shaul and Rabbi Moshe Tzadka called on youth not to start smoking. Other major Ashkenazi rabbis who explicitly forbade smoking include Rabbi Eliezer Waldenberg, Rabbi Moshe Stern, and Rabbi Chaim Pinchas Sheinberg. Smoking is specifically prohibited by Solomon Freehof, other Reform rabbis, as well as rabbis in the Conservative movement in the U. S. and Israel. There is a custom still practiced today by Hasidic and some Haredi grooms who hand out free cigarettes to their friends at their vort (engagement). Recent rulings against smoking by great rabbis do not have seemed to have stopped the tradition. Early on in the Hasidic movement, the Baal Shem Tov taught that smoking tobacco can be used as a religious devotion, and can even help bring the Messianic Era. Rabbi Levi Yitzchok of Berditchev is quoted as saying that "a Jew smokes on the weekdays and sniffs tobacco on the Sabbath". Rabbi Dovid of Lelov taught that it is a good religious practice to smoke on Saturday nights after the Sabbath, and this practice is followed by the Rebbes of Lelov and Skulen, however the current Rebbe of Skulen discourages people from following his example, in light of current views opposing smoking, and he himself only takes a few brief puffs of a cigarette after Havdalah. Many Hasidic Jews smoke, and many who do not smoke regularly will smoke on the holiday of Purim, even if they do not do so any other time of the year, and some consider it to be a spiritual practice, similar to the smoke of the altar in the ancient Temple. However, many Hasidic rabbis oppose smoking. In 2006, the Vaad Halacha (Jewish law committee), sponsored by the Rabbinical Council of America, ruled that the use of tobacco is forbidden to Jews, and the committee specifically cited and reversed precedents that permitted smoking.