Кіріспе

Швед логигі, философы және математикалық статистигі Пер Эрик Рутгер Мартин Лёф (; 8 мамыр 1942 жылы туған) – швед логигі, философы және математикалық статистигі. Ол ықтималдық, статистика, математикалық логика және компьютер ғылымы негіздері бойынша жасаған еңбегімен халықаралық деңгейде танымал. 1970-жылдардың соңынан бастап Мартин Лёфтың жарияланымдары негізінен логикаға қатысты болды. Философиялық логикада Мартин Лёф Брентано, Фреге және Гуссерлдің еңбектерінен шабыттанған логикалық салдар мен үкім философиясымен айналысты. Математикалық логикада Мартин Лёф математиканың конструктивті негізі ретінде интуиционисттік типтер теориясын дамытуда белсенді болды; Мартин Лёфтың типтер теориясы бойынша жұмысы компьютер ғылымына әсер етті. 2009 жылы зейнетке шыққанға дейін Пер Мартин Лёф Стокгольм университетінде математика және философия кафедрасын бірлесіп басқарды. Оның інісі Андерс Мартин Лёф қазір Стокгольм университетінде математикалық статистиканың зейнеткер профессор; екі бауыр ықтималдық және статистика саласындағы зерттеулерде бірлесіп жұмыс істеді. Андерс пен Пер Мартин Лёфтың зерттеулері статистикалық теорияға, әсіресе экспоненциалдық отбасыларға, жоғалған деректер үшін күтуді максимизациялау әдісіне және модельді таңдауға әсер етті. Пер Мартин Лёф 1970 жылы Стокгольм университетінен Андрей Колмогоровтың жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Мартин Лёф құстарды бақылауды ұнатады; оның алғашқы ғылыми жарияланымдары сақиналы құстардың өлім көрсеткіштеріне арналған.

Кездейсоқтық және Колмогоровтың күрделілігі

1964 және 1965 жылдары Мартин Лёф Андрей Н. Колмогоровтың жетекшілігімен Мәскеуде оқыды. Ол 1966 жылы «Кездейсоқ тізбектердің анықтамасы» атты мақала жазды, онда кездейсоқ тізбектің алғашқы дұрыс анықтамасы берілді. Бұрынғы зерттеушілер, мысалы Ричард фон Мизес, кездейсоқтыққа қатысты барлық сынақтардан өтетін кездейсоқ тізбекті анықтау үшін кездейсоқтық сынағының ұғымын ресмилендіруге тырысты; алайда, кездейсоқтық сынағының нақты ұғымы нақтыланбады. Мартин Лёфтың маңызды ойы – есептеу теориясын қолданып, кездейсоқтыққа қатысты сынақ ұғымын ресми түрде анықтау. Бұл ықтималдық теориясындағы кездейсоқтық түсінігімен қарама-қайшы келеді; онда үлгі кеңістігінің ешбір элементі кездейсоқ деп айтуға болмайды. Мартин Лёф кездейсоқтығы кейіннен көптеген баламалы сипаттамаларды қабылдады – сығымдалу, кездейсоқтық сынақтары және құмар ойындар тұрғысынан қарағанда, бастапқы анықтамамен сырттай ұқсастығы шамалы, бірақ олардың әрқайсысы кездейсоқ тізбектердің болуы керек қасиеттері туралы біздің интуитивті түсінігімізге сәйкес келеді: кездейсоқ тізбектер сығылмайтын болуы керек, олар кездейсоқтыққа қатысты статистикалық сынақтардан өтуі керек, және оларға ставка жасап табыс табу мүмкін болмауы керек. Мартин Лёф кездейсоқтығының осы көптеген анықтамаларының болуы және есептеудің әртүрлі модельдерінде осы анықтамалардың тұрақтылығы, Мартин Лёф кездейсоқтығы математиканың негізгі қасиеті екенін және Мартин Лёфтың нақты моделіне байланысты емес екенін көрсетеді. Мартин Лёф кездейсоқтығының анықтамасы «дұрыс» түрде кездейсоқтық туралы интуитивті түсінікті бейнелейді деген пікір «Мартин Лёф – Чайтин тезисі» деп аталады; ол Чёрч – Тьюринг тезисіне ұқсас. Мартин Лёфтың жұмысынан кейін алгоритмдік ақпарат теориясы кездейсоқ тізбекті, оны осы тізбектен қысқарақ компьютерлік бағдарлама арқылы жасау мүмкін болмайтын тізбек деп анықтайды (Чайтин – Колмогоров кездейсоқтығы); яғни, Колмогоров күрделілігі тізбектің ұзындығынан кем емес тізбек. Бұл терминнің статистикада қолданылуынан өзгеше мағынаға ие. Статистикалық кездейсоқтық – тізбекті жасайтын процеске қатысты (мысалы, әр битті алу үшін монетаны лақтыру кездейсоқ тізбек жасайды), ал алгоритмдік кездейсоқтық – тізбектің өзіне қатысты. Алгоритмдік ақпарат теориясы кездейсоқ және кездейсоқ емес тізбектерді қолданылған есептеу моделіне салыстырмалы түрде өзгермейтін етіп бөліп көрсетеді. Алгоритмдік түрде кездейсоқ тізбек – бұл мінездемелердің барлық префикстері (шекті сандағы ерекшеліктерден басқа) алгоритмдік түрде кездейсоққа «жақын» тізбектер (олардың ұзындығы олардың Колмогоров күрделілігінен тұрақты шамамен кем емес).

Математикалық статистика

Пер Мартин Лёф математикалық статистика саласында маңызды зерттеулер жасады, бұл сала (шведтік дәстүр бойынша) ықтималдықтар теориясы мен статистиканы қамтиды.

Құстарды бақылау және жынысын анықтау

Пер Мартин Лёф жастық шағында құстарды бақылаумен айналыса бастады және әлі де құс бақылауға құштар. Оқушы кезінде ол шведтік зоологиялық журналда құстарды сыңғырлау арқылы алынған деректерді пайдаланып, құстардың өлім деңгейін бағалау туралы мақала жариялады. Бұл мақала көп ұзамай алдыңғы қатардағы халықаралық журналдарда сілтемеленді және осы мақалаға сілтеме жасау әлі де жалғасуда. Құстардың биологиясы мен статистикасында деректердің жетіспеуіне байланысты бірнеше мәселе бар. Мартин Лёфтың алғашқы мақаласы Данлин түрінің өлім деңгейін бағалау мәселесін, ұстап-босату әдістерін қолдана отырып талқылады. Құстың биологиялық жынысын анықтау мәселесі, адам үшін өте қиын нәрсе, Мартин Лёфтың статистикалық модельдер туралы лекцияларындағы алғашқы мысалдардың бірі болып табылады.

Алгебралық құрылымдардағы ықтималдық

Мартин Лёф Стокгольм университетінде Ульф Гренандердің студенті болып оқығанда, алгебралық құрылымдар, әсіресе жартылай топтар бойынша ықтималдық туралы лиценциаттық диссертация жазды.

Статистикалық модельдер

Мартин Лёф статистикалық теорияға инновациялық көзқарастар дамытты. "Кездейсоқ сандар кестелері туралы" мақаласында Колмогоров шексіз тізбектердің лимиттеу қасиеттерінің жиіліктік ықтималдық тұжырымы, тек шекті сынамаларды қарастыратын статистиканың негізін беруге жеткіліксіз екенін атап өтті. Мартин Лёфтың статистика саласындағы көптеген жұмыстарының мақсаты – статистика үшін шекті сынамалық негізді қалыптастыру болды.

Модельді таңдау және гипотезаларды тексеру

1970 жылдары Пер Мартин Лёф статистикалық теорияға маңызды үлес қосты және одан әрі зерттеулерге, әсіресе Рольф Сандберг, Томас Хоглунд және Стеффан Лорицен сияқты скандинавиялық статистиктерге ықпал етті. Бұл жұмысында Мартин Лёфтың жартылай топтардағы ықтималдық өлшемдері жөніндегі бұрынғы зерттеулері «қайталанатын құрылым» ұғымына және жеткілікті статистиканы қарастырудың жаңа тәсіліне әкелді, онда бір параметрлі экспоненциалдық отбасылар сипатталды. Ол шекті үлгілік принциптерді қолдана отырып, ішкі статистикалық модельдерге категориялық теориялық тәсіл ұсынды. Мартин Лёфқа дейін (және кейін) мұндай ішкі модельдер көбінесе χ² гипотезалық сынақтарымен тексерілетін, олардың негіздемелері тек асимптотикалық болатын (сондықтан әрқашан шекті үлгілері бар нақты проблемаларға қатысы жоқ). Осы нәтижелердің көп бөлігі 1976 жылғы Артур П. Демпстер, Нан Лэрд және Дональд Рубиннің «Күтуді максимизациялау (EM) әдісі» туралы мақаласы арқылы халықаралық ғылыми қауымдастыққа жетті, бұл мақала Royal Statistical Society қолдауымен жетекші халықаралық журналда жарияланды.

Философиялық логика

Философиялық логикада Пер Мартин Лёф логикалық салдар теориясы, пікірлер және басқа да мәселелер бойынша мақалалар жариялаған. Ол Орталық Еуропа философиялық дәстүрлеріне, әсіресе Франц Брентано, Готлоб Фреге және Эдмунд Гуссерлдің неміс тіліндегі еңбектеріне қызығушылық танытқан.

Тип теориясы

Мартин Лёф математикалық логика саласында ондаған жылдар бойы еңбек етті. 1968 жылдан 1969 жылға дейін Чикаго университетінде ассистент-профессор болып жұмыс істеді, онда ол Уильям Алвин Говардпен танысты, олармен бірге Карри-Говард сәйкестігіне қатысты мәселелерді талқылады. Мартин Лёфтың тип теориясы бойынша алғашқы мақаласының жобасы 1971 жылға дейін созылады. Бұл импредикативтік теория Жирардтың F жүйесін кеңейтті. Дегенмен, бұл жүйе Жирардтың парадоксы салдарынан сәйкессіз болып шықты, бұл парадокс Жирард F жүйесінің сәйкессіз кеңейтілуі – U жүйесін зерттеген кезде ашылды. Бұл тәжірибе Пер Мартин Лёфты тип теориясының философиялық негіздерін, оның мағыналық түсіндірмесін, дәлелдеу теориялық семантиканың бір түрін жасауға итермеледі, ол 1984 жылғы Bibliopolis кітабында ұсынылған предикативтік тип теориясын негіздейді және оның ықпалды «Логикалық тұрақтылардың мағыналары және логикалық заңдардың негіздемелері» сияқты көптеген философиялық мәтіндерде кеңейтілді. 1984 жылғы тип теориясы экстенсивті болды, ал Нордстрём және авторлардың 1990 жылғы кітабында ұсынылған тип теориясы, оның кейінгі идеяларының күшті ықпалымен, интенсивті және компьютерде іске асыруға ыңғайлы. Мартин Лёфтың интуиционистік тип теориясы тәуелді типтер ұғымын дамытты және конструкциялар есебінің және логикалық LF тілінің дамуына тікелей әсер етті. Көптеген танымал компьютерлік дәлелдеу жүйелері тип теориясына негізделген, мысалы, NuPRL, LEGO, Coq, ALF, Agda, Twelf, Epigram және Idris.

Марапаттар

Мартин Лёф – 1990 жылы сайланған Швеция Корольдік Ғылым академиясының және 1989 жылы сайланған Academia Europaea мүшесі.

Құстарды бақылау және жетіспейтін деректер

Джордж А. Барнард, "Құстарды қарауға шықты", "Жаңа ғалым", 1999 жылғы 4 желтоқсан, 2215-ші нөмір.

Ықтималдық негіздері

Мартин Лёф. "Кездейсоқ тізбектердің анықтамасы". Ақпарат және басқару, 9(6): 602–619, 1966. Ли, Минг және Витани, Пол, Колмогоров күрделілігіне және оның қолданысына кіріспе, Спрингер, 1997. Кіріспе тараудың толық мәтіні.

Ульф Гренандердің алгебралық құрылымдардағы ықтималдықтары

Гренендер, Ульф. Алгебралық құрылымдардағы ықтималдық. (Dover қайта басылымы)
Мартин Лёф, П. Жергілікті жиынды топтағы үздіксіздік теоремасы. Теор. Вероятности и Примен. 10 1965 367–371. Мартин Лёф, Пер. Дискретті жартылай топтардағы ықтималдық теориясы. Z. Wahrscheinlichkeitstheorie und Verw. Gebiete 4 1965 78—102
Нитиш Мухопаджай. "Ульф Гренендермен сұхбат". Statist. Sci. 21-том, 3-сан (2006), 404–426.

Статистика негіздері

Андерс Мартин Лёф. 1963 жыл. "Utvärdering av livslängder i subnanosekundsområdet" ("Бір наносекундтан төмен уақыт ұзындығындағы өмір сүру мерзімін бағалау"). ("Сундберг формуласы", Сундбергтің 1971 жылғы пікірі бойынша) Пер Мартин Лёф. 1966 жыл. Статистикалық механика тұрғысынан статистика. Лекция жазбалары, Математикалық институт, Орхус университеті. ("Сундберг формуласы" Андерс Мартин Лёфқа тиесілі, Сундберг 1971 бойынша) Пер Мартин Лёф. 1970 жыл. Statistika Modeller (Статистикалық модельдер): Anteckningar fran seminarier läsåret 1969–1970 (Академиялық жылдағы семинарлардан алынған жазбалар 1969–1970), Ролф Сандбергтің көмегімен. Стокгольм университеті. Мартин Лёф, П. "Дәл сынақтар, сенімділік аймақтары және бағалаулар", А. В. Ф. Эдвардстың, Г. А. Барнардтың, Д. А. Спротттың, О. Барндорф Нильсеннің, Д. Басу мен Г. Раштың талқылауымен. Статистикалық қорытындылаудың негізгі мәселелері жөніндегі конференция хаттамасы (Аархус, 1973), 121–138-беттер. "Естеліктер", № 1, Теориялық статистика бөлімі, Математика институты, Орхус университеті, Орхус, 1974 жыл. Мартин Лёф, П. Қайталанатын құрылымдар және статистикалық және статистикалық механикадағы каноникалық және микроканоникалық үлестірулер арасындағы байланыс. Д. Р. Кокс пен Г. Раш талқылаған және автор жауап берген. Статистикалық қорытындылаудың негізгі мәселелері жөніндегі конференция хаттамасы (Аархус, 1973), 271–294-беттер. "Естеліктер", № 1, Теориялық статистика бөлімі, Математика институты, Орхус университеті, Орхус, 1974 жыл. Мартин Лёф, П. Артықшылық ұғымы және оны статистикалық гипотеза мен байқау деректерінің жиынтығы арасындағы ауытқудың сандық өлшемі ретінде пайдалану. Ф. Абильдгард, А. П. Демпстер, Д. Басу, Д. Р. Кокс, А. В. Ф. Эдвардс, Д. А. Спротт, Г. А. Барнард, О. Барндорф Нильсен, Дж. Д. Калбфлайш және Г. Раш талқылауымен және автордың жауабымен. Статистикалық қорытындылаудың негізгі мәселелері жөніндегі конференция хаттамасы (Аархус, 1973), 1–42-беттер. "Естеліктер", № 1, Теориялық статистика бөлімі, Математика институты, Орхус университеті, Орхус, 1974 жыл. Мартин Лёф, Пер. Артықшылық ұғымы және оны статистикалық гипотеза мен байқау деректерінің жиынтығы арасындағы сәйкессіздіктің сандық өлшемі ретінде пайдалану. Scand. J. Statist. 1 (1974), № 1, 3–18. Свердруп, Эрлинг. "Қуатсыз сынақтар". Scand. J. Statist. 2 (1975), № 3, 158–160. Мартин Лёф, Пер. Эрлинг Свердруптың "Қуатсыз сынақтар" мақаласына жауап ретінде (Scand. J. Statist. 2 (1975), № 3, 158–160). Scand. J. Statist. 2 (1975), № 3, 161–165. Свердруп, Эрлинг. "Қуатсыз сынақтар" (Scand. J. Statist. 2 (1975), 161–165) мақаласына жауап. Scand. J. Statist. 4 (1977), № 3, 136–138. Мартин Лёф, П. Дәл сынақтар, сенімділік аймақтары және бағалаулар. Ықтималдық пен статистика негіздері. II. Synthese 36 (1977), № 2, 195–206. Рольф Сандберг. 1971 жыл. Экспоненциалдық отбасылық айнымалының функцияларын байқағанда пайда болатын таралымдар үшін максималды ықтималдық теориясы мен қолданбалар. Диссертация, Математикалық статистика институты, Стокгольм университеті. Сандберг, Рольф. Экспоненциалдық отбасынан алынған толық емес деректер үшін максималды ықтималдық теориясы. Scand. J. Statist. 1 (1974), № 2, 49–58. Сандберг, Рольф. Экспоненциалдық отбасылардан алынған толық емес деректер үшін ықтималдық теңдеулерін шешудің итеративтік әдісі. Comm. Statist.—Simulation Comput. B5 (1976), № 1, 55–64. Сандберг, Рольф. Көп өлшемді ықтималдық кестелері үшін ыдырайтын (немесе Марков типі) модельдер туралы кейбір нәтижелер: маржинальдардың таралуы және сынақтардың бөлінуі. Scand. J. Statist. 2 (1975), № 2, 71–79. Хёглунд, Томас. Дәл бағалау – статистикалық бағалау әдісі. Z. Wahrscheinlichkeitstheorie und Verw. Gebiete 29 (1974), 257–271. Лауритцен, Стеффен Л. Экстремалды отбасылар және жеткілікті статистика жүйелері. Lecture Notes in Statistics, 49. Springer Verlag, Нью-Йорк, 1988. xvi+268 бет.

Математика, логика және компьютерлік ғылым негіздері

Мартин Лёф үшін. Типтер теориясы. Алдын ала басылым, Стокгольм университеті, 1971. Мартин Лёф үшін. Типтер туралы интуициялық теория. Г. Самбин және Дж. Смит, редакторлар, «Конструктивті типтер теориясының жиырма бес жылы». Оксфорд университетінің баспасы, 1998. 1972 жылғы жарияланбаған есептің қайта басылған нұсқасы. Мартин Лёф үшін. Типтердің интуиционисттік теориясы: болжамалық бөлігі. Х. Э. Роуз және Дж. С. Шепардсон, редакторлар, «Логикалық коллоквиум ‘73», 73–118 беттер. Солтүстік Голландия, 1975. Мартин Лёф үшін. Конструктивті математика және компьютерлік бағдарламалау. «Логика, әдіснама және ғылым философиясы» VI, 1979. Коэн және т.б., редакторлар. Солтүстік Голландия, Амстердам. 153–175 беттер, 1982. Мартин Лёф үшін. Интуициялық типтік теория. (Джованни Самбиннің Падуада өткен лекциялар сериясының жазбалары, 1980 жылғы маусым). Неаполь, Библиополис, 1984. Мартин Лёф үшін. Тип теориясының философиялық салдары, жарияланбаған жазбалар, 1987? Мартин Лёф үшін. Орналастыру есебі, 1992. Гетеборгта өткен лекциядан жазбалар. Бенгт Нордстрём, Кент Петерссон және Ян М. Смит. «Мартин Лёфтың тип теориясында бағдарламалау». Оксфорд университетінің баспасы, 1990. (Кітап қазір басылмайды, бірақ тегін нұсқасы қолжетімді.) Мартин Лёф үшін. Логикалық тұрақтылардың мағынасы және логикалық заңдардың негіздемесі туралы. «Солтүстік философиялық логика журналы», 1(1): 11–60, 1996. Мартин Лёф үшін. Логика және этика. Т. Пиеха және П. Шредер-Хейстер, редакторлар, «Дәлелдік теориялық семантика: бағалау және болашақ перспективалар». Дәлелдік теориялық семантика бойынша үшінші Тюбинген конференциясының материалдары, 2019 жылғы 27–30 наурыз, 227–235 беттер. URI: http://dx.doi.org/10.15496/publikation35319. Тюбинген университеті, 2019.