Кіріспе

Гвидо Адлер (1 қараша 1855 – 15 ақпан 1941) – богемдік австриялық музыка зерттеушісі және жазушы.

Ерте өмір және білім

Адлер 1855 жылы Моравиядағы Эйбенщюц қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Тоғыз жылдан кейін отбасымен Венаға көшіп келді. Оның әкесі Жоахим дәрігер болған, 1857 жылы ішек қызбасынан қайтыс болды. Жоахим науқастан жұқтырған, сондықтан әйелі Франсискаға "ешқандай балаңызды дәрігер болуға жібермеңіз" деді. Адлер Вена университетінде және бір уақытта (1868-1874) Вена музыка консерваториясында (онда Антон Брукнер мен Отто Десоффтан фортепиано (негізгі пән), музыка теориясы және композицияны оқыды) білім алды. Музыка тарихына деген қызығушылығын дамыту үшін шешім қабылдамас бұрын ол қысқа мерзімге Венаның Handelsgericht-інде жұмыс істеді. 1874 жылы консерваториядан өнер дипломын алды. 1878 жылы Вена университетін заң ғылымдарының докторы, ал 1880 жылы философия докторы болып бітірді. Оның "Die Grundklassen der Christlich Abendländischen Musik bis 1600" (Батыс христиан музыкасының 1600 жылға дейінгі негізгі түрлері) атты диссертациясы Allgemeine Musikzeitung журналында жарияланды. Екі жылдан кейін ол университет лекторының ғылыми дәрежесін, яғни Habilitation-ды, үйлесім тарихы бойынша диссертация қорғап алды.

Музыкатанудың ізашарсы

1883 жылы Адлер Вена университетінде музыка ғылымының лекторы болды, осыған орай ол 1881 жылы "Sitzungsberichte der Philosophisch Historischen Klasse der Wiener Academie der Wissenschaften" журналында жарияланған Eine Studie zur Geschichte der Harmonie (Гармония тарихы туралы зерттеме) еңбегін жазды. 1884 жылы ол Фридрих Крайсандер және Филипп Спиттамен бірлесіп "Vierteljahresschrift für Musikwissenschaft" (Музыка ғылымының тоқсандық журналы) журналын құрды. Адлер журналдың алғашқы санында "Umfang, Methode und Ziel der Musikwissenschaft" ("Музыка ғылымының ауқымы, әдісі және мақсаты", 1885) атты мақаласын ұсынды, бұл музыканы зерттеудің толыққанды сипаттамасын жасауға жасалған алғашқы әрекетті ғана емес, сонымен қатар ғылымды екі салаға – тарихи музыка ғылымы және жүйелі музыка ғылымына ("жүйелі музыка ғылымы") бөлді. Адлердің мақаласында жүйелі музыка ғылымы Musikologie немесе vergleichende Musikwissenschaft (салыстырмалы музыка ғылымы) кірді, ол кейіннен жеке ғылым саласына айналды (қ. этномузыкалық ғылым). Бұл салалар қазіргі талдамға толық сәйкес келмесе де, олар қазіргі еуропалық музыка ғылымында сақталады және Солтүстік Америкадағы музыка ғылымын музыка тарихына (көбінесе "музыка ғылымы" деп аталады), музыка теориясына және этномузыкалық ғылымға бөлуге ұқсас. 1886 жылы ол Die Wiederholung und Nachahmung in der Mehrstimmigkeit; 1888 жылы беймәлім Бетховендік фортепиано концертінің бір бөлігін жариялады. 1892-93 жылдары императорлар Фердинанд III, Леопольд I және Иосиф I-нің музыкалық шығармаларының таңдаулы жинағын редакциялады (екі томдық). 1894-1938 жылдары ол Австриядағы Denkmäler der Tonkunst журналының редакторы болды, бұл музыка тарихындағы маңызды жариялым. Адлер стильдік талдауды зерттеуде баса назар аударған алғашқы музыка тарихшысы болды. Оның көзқарастары мен әдістері 1924 жылы редактор болған "Handbuch der Musikgeschichte" ("Музыка тарихының нұсқаулығы") еңбегінде айқын көрінеді.

Ұлттық-социалистік кезең

1938 жылы Аншлюс болғаннан кейін Адлер Австриядағы «Denkmäler der Tonkunst» журналының редакторы қызметінен кетуге мәжбүр болды. 1941 жылы Венада қайтыс болғаннан соң, оның кітапханасы қызы Мелани Каролина Адлерден тартып алынып, Вена университетінің кітап қорына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Адлердің кітапханасының басым бөлігі оның ұлына қайтарылды. Оның кітапханасының көп бөлігі қазір Джорджия университетінде сақталады, ал қалған маңызды туындылары Гарвард университетінің Хоутон кітапханасында орналасқан.

Беделі

Адлер музыктану ғылымын (Musikwissenschaft) дербес пән ретінде қалыптастырушылардың бірі болды. Ол музыкадағы әлеуметтік-мәдени факторлардың (Musiksoziologie) маңыздылығын мойындаған тұңғыш ғалымдардың қатарында болды, соның арқасында эстетикалық талдауға кең көрініс берді, ал бұл 19 ғасырдағы музыка зерттеулерінде біографиямен бірге басты назарда болған мәселе еді. Оған эмпириялық зерттеулер осы ғылымның ең маңызды бөлігі болып көрінді. Оның еңбегі негізінен Австрия музыкасына, әсіресе Бірінші Вена мектебінің – Гайдн, Моцарт және олардың құрбыларының шығармаларына арналған.

Мәтіндер

1911 жыл. «Музыкадағы стиль». Лейпциг: Breitkopf & Härtel.