Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Роман (; 930-жылдар – 997) – 977 жылдан 991 жылға дейін Болгария императоры (цары) болды, содан кейін Византияда тұтқындыққа алынса да, атағын сақтап қалды.
Roman (; 930s–997) was emperor (tsar) of Bulgaria from 977 to 991, being in Byzantine captivity thereafter still claiming the title.
Билік
Роман – Болгария императоры Петр I мен Византия императоры Романос I Лекапеннің немересі Марияның (кейін Ейрене деп аталған) некесінен туған екінші тірі қалған ұлы. Оның Роман Симеон деген екі есіммен аталғаны мүмкін, бірақ бұл басқа адаммен шатасудың нәтижесі болуы да мүмкін. Ол шамамен 930 жылы дүниеге келген, және анасы мен үлкен ағаларымен бірге 931 жылдан кейін Константинопольге сапар шеккен болуы мүмкін. Романның 968 жылға дейінгі өмірі туралы ештеңе белгілі емес, сол жылы ол ағасы Бориспен бірге Болгария мен Византия арасындағы бейбіт келісімді келіссөз жүргізу үшін Константинопольге барды, олар Византия сарайында құрметті тұтқындар ретінде қызмет еткен көрінеді. Әкесі 969 жылы тақтан бас тарғаннан кейін Борис пен Роман Болгарияға оралды, онда Борис II император болды. Роман Византия дәстүріне сәйкес, бірлескен император деп жарияланған болуы мүмкін, бірақ бұл туралы дәлелдер нақты емес. Болгарияда Роман ағасының тағдырымен бірге болған, алдымен Киев князі Святослав I-нің, содан кейін Византия императоры Иоанн I Цимискестің құрбаны болды. 971 жылы соңғысының жеңісінен кейін Роман ағасының отбасымен бірге Константинопольге жеткізілді. Болгария әулетінің өмірден кетуін қамтамасыз ету үшін (Борис II-нің қыздары ғана болған көрінеді), Византия императоры Романды кемсіртті. Борис пен Роман император 976 жылы қайтыс болғанға дейін император сарайында құрметті тұтқындар ретінде қалды. Осы кезде Кометопулидің Македониядағы византиялық иеліктеріне жасаған шабуылдары, әлі жаулап алынбаған болгар жерлерінің басшылығын бөлу мақсатында византиялық стратегияға әкелді. Уақытша түрмеге қамалған Борис пен Романға 977 жылы қашуға рұқсат берілді. Болгария шекарасын кешіп өтуге тырысқанда Борис II жау деп қате түсініліп, күзетшілердің бірі тарапынан өлтірілді. Роман болгар патрульдеріне өзін таныстыра алды және болгарлар оны император деп мойындады. Роман ресми болгар билеушісі ретінде танылса да, әскери мәселелердің көп бөлігі Кометопули әулетінің ең кіші ағасы Самуилдің қолына берілді, ал Роман өмірінің соңына дейін әкесі Петр сияқты діни істерге берілді. 991 жылы Болгарияға жасаған шабуылдарының бірінде Византия императоры Василий II Романды тұтқынға алды. Роман 997 жылы қайтыс болғанға дейін византиялық тұтқындықта болды, содан кейін ғана Самуил болгар императорлық атағын алды. Дегенмен, Антиохиялық Яхья деген сенімді тарихшы осы оқиғалардың ретін былай баяндайды. Византиялық жылнамашы Иоанн Скилицтің кейінгі куәлігіне сәйкес, 1004 жылы Скопье губернаторы Роман Симеон Василий II-ге бағынды, ол мәтінде император Роман деп қате түсінілген болуы мүмкін. Роман Симеон патрикий титулын алды және Абидос тақырыбының әскери губернаторы немесе стратегі болып тағайындалды.
Roman was the second surviving son of Emperor Peter I of Bulgaria by his marriage with Maria (renamed Eirene) Lekapene, the granddaughter of the Byzantine Emperor Romanos I Lekapenos. It is possible that he had the double name Roman Simeon, but this may be due to confusion with another man in the sources. He was born around 930, and had probably visited Constantinople with his mother and older brothers soon after 931. We know nothing about Roman’s life until 968, when he joined his older brother Boris in Constantinople to negotiate a peace agreement between Bulgaria and Byzantium, during which they apparently served as honorary hostages at the Byzantine court. On their father’s abdication in 969, Boris and Roman returned to Bulgaria, where Boris II succeeded as emperor. Roman may have been proclaimed co emperor in accordance with Byzantine usage, but the evidence for that is vague. In Bulgaria Roman probably shared his brother’s destiny, becoming first a pawn in the hands of Prince Sviatoslav I of Kiev and then in those of the Byzantine Emperor John I Tzimiskes. After the latter’s victory in 971, Roman was taken to Constantinople together with his brother’s family. To ensure that the Bulgarian dynasty would die out (Boris II apparently had only daughters), the Byzantine emperor had Roman castrated. Boris and Roman remained in honorary captivity at the imperial palace until after the death of the emperor in 976. At this point the raids of the Cometopuli into Byzantine possessions in Macedonia led to a Byzantine stratagem intended to divide the leadership of the still unconquered Bulgarian lands in the west. Temporarily jailed, Boris and Roman were allowed to escape in 977. During their attempt to cross the Bulgarian border, Boris II was taken for an enemy and killed by a guard. Roman managed to identify himself to the Bulgarian patrols, and was duly recognized by the Bulgarians as emperor. Although Roman was acknowledged as the official Bulgarian ruler, most of the military matters were left in the hands of Samuil, who was the youngest brother of the Cometopuli dynasty, and Roman devoted the end of his life to church deeds, much as his father Peter had. During one of his invasions of Bulgaria, the Byzantine Emperor Basil II succeeded in capturing Roman in 991. Roman remained in Byzantine captivity until his death in 997, and it was only then that Samuel took the Bulgarian imperial title. Such, at least, is the sequence of events reported by the trustworthy historian Yahya of Antioch. According to the later testimony of the Byzantine chronicler John Skylitzes, in 1004 Skopje was surrendered to Basil II by its governor Roman Simeon, who may have been mistaken for Emperor Roman in the text. Roman Simeon received the title of patrikios and was named military governor or strategos of the theme of Abydos.