Кіріспе

А-оқушылық, Англия және Уэльс, Солтүстік Ирландия, Кения, Малайзия, Пәкістан және Гонконгта, практикалық адвокат болуды көздейтіндердің кәсіби даярлығының соңғы, тәжірибелік кезеңі болып табылады. А-оқушылық – шәкірттікке ұқсас, оның барысында бар экзаменін бітірген түлектер адвокаттық кәсіби оқыту курсында немесе оған балама курста алған білімдерін адвокаттар кеңсесінде немесе а-оқушыларды даярлау ұйымындағы тәжірибелік жұмыспен үйлестіреді.

Англия мен Уэльс

Оқушылық – адвокат болуға дайындықтың соңғы кезеңі және әдетте бір жылға созылады; Англия мен Уэльсте бұл кезең екі алты айлық мерзімнен тұрады ("алтылықтар" деп аталады). Біріншісі – тәжірибелік емес алтылық, оның барысында оқушылар өздерінің оқушы жетекшісін бақылайды, ал екіншісі – тәжірибелік алтылық, онда оқушылар заңдық қызметтер көрсетуге және сотта сөйлеу құқығын жүзеге асыруға кірісе алады. Алғашқы алты айдың соңында оқушы оқушы жетекшісінен оқуын қанағаттанарлық деңгейде аяқтағанын растайтын сертификатқа қол қойып, оны Адвокаттық Стандарттар Кеңесіне жіберуі керек. Оқушыға Уақытша Біліктілік Сертификаты беріледі. Екінші алты айдың соңында оқушының жетекшісі тағы бір құжатты қанағаттанарлық аяқталу туралы растап, оны Адвокаттық Стандарттар Кеңесінің оқушылық тізіміне жіберуі керек. Оқушыға Толық Біліктілік Сертификаты беріледі.

Шәкіртшалардың құрылысы

Шәкірттер екі кезеңге бөлінеді. "Алғашқы алты" шәкірттің жетекшісін сотта және кеңес отырыстарында бақылауды, сондай-ақ қағаз жұмысына көмектесуді қамтиды. Көптеген кеңселерде бұл шәкірт үшін жайлырақ кезең, себебі шәкірттің жауапкершілігі шектеулі. Шәкірттіктің екінші жарты жылында әр шәкірт жеке істер жинағына жауапты болады. Бұл аудандық немесе әкімшілік соттағы алғашқы отырыстан бастап, Жоғары соттағы немесе Қылмыстық соттағы толық сот процесіне дейін болуы мүмкін. Кейбір шәкірттер екінші жарты жылдықта қазылар алқасымен сот отырысына қатысып тәжірибе жинауы мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек. Көбінесе екінші жарты жылдық шәкірттер іс басқару конференциялары, өтініштер мен нұсқаулар тыңдаулары, шағын келісімдер немесе иелік құқығын растау, қарызды өндіріп алу және жол-көлік талаптары сияқты қарапайым істермен айналысады. Шәкірттің екінші жарты жылдықта сотта өткізетін уақыты кеңсеге байланысты. Қылмыстық істермен айналысатын кеңселердегі шәкірттер әдетте аптасына бірнеше рет сотқа барады, ал азаматтық істермен айналысатындар аптасына екі-үш рет ғана барады. Ал коммерциялық кеңселердегі шәкірттер шәкірттік мерзімі бойында ешқашан сотқа қатыспауы мүмкін. Көптеген жетекші қылмыстық және азаматтық кеңселерде шәкірттер үнемі жұмыспен қамтылады. Дегенмен, кеңсе қызметкерлері шәкірттерге басымдық бермейтіндіктен, оларға еңбекақы төлеуге біраз уақыт кетеді. Кейде шәкірттер сотта атқарған жұмысы үшін ақы алмайды. Бұл шәкірттердің, әсіресе қылмыстық кеңселерде, күнкөріспен күресуіне себеп болады.

Оқушылардың қаржылық жағдайы

Оқушылардың қаржылық жағдайы өте әртүрлі. 2022 жылдың 1 қаңтарына қарай, кейбір оқушы-адвокаттар 12 айлық оқу кезеңінде кем дегенде 17 152 фунт стерлинг (Bar Council ең төменгі шегі) немесе Лондон кеңселерінде 19 144 фунт стерлинг (Лондондағы Bar Council ең төменгі шегі) табады. Ал жоғары деңгейдегі коммерциялық кеңседегі оқушы 75 000 фунт стерлинг көлемінде жалақы ала алады. Көптеген оқу бағдарламалары екі бөлікке бөлінеді: алғашқы алты айда ай сайын жалақы түрінде төленетін «грант» және екінші алты айда «кепілденген табыс». Егер оқушының табысы кепілденген сомадан кем болса, кеңсе оның жалақысын арттырады. Оқушы кепілденгеннен артық табыс тапса, кеңсе оған артық соманы қалдыруға рұқсат береді, бірақ одан кеңсе шығындары, кеңсеге қызмет көрсету ақысы және басқа да төлемдер шегерілуі мүмкін. Сот төрешілерінің жұмысы үшін адвокаттар оқушыларға ақы төлеуге бірнеше ай уақыт жұмсауы мүмкін, бұл кейбіреулерге қаржылық қиындықтар туғызуы мүмкін. Оқушылар оқу кезеңінен тыс уақытта, оқушы шеберінің (бағыттаушысының) немесе кеңсе басшысының рұқсатымен қосымша жұмыс істеу арқылы табыстарын арттыруға құқылы, бірақ Bar Council оқушылардан оқуға толық уақыт арнауын талап етеді. Оқудан тыс табыс табу мүмкіндігі уақыт шектеулерімен байланысты. Оқу кезеңі қиын және талапты кезең екені белгілі. Оқушылар өз кеңселерінің мүмкіндігінше көп мүшелеріне жақсы әсер қалдыруға тырысуы керек. Сондай-ақ, олар көптеген істерді аяқтау және адвокаттарды қанағаттандыру арқылы кеңсе қызметкерлеріне де жақсы әсер қалдыруы керек. Жұмыс уақыты туралы директива көптеген оқу бағдарламаларына қолданылмайды, өйткені көптеген адвокаттар өздігінен жұмыс істейді және адвокаттар кеңселері компаниялар немесе жұмыс берушілер емес, бірақ корпорацияланбаған бірлестік нысаны болып табылады. Алайда, директива жұмыс істейтін адвокаттар кеңесіндегі оқу бағдарламаларына қолданылады, онда оқушылар мемлекеттік орган, заң фирмасы немесе басқа жеке компания сияқты жұмыс беруші үшін штаттан тыс жұмыс істейді. Мысалы, оқушылар Корольдік сот прокуратурасында немесе Ұлыбританияның салық және кеден қызметінде адвокат болу үшін оқуға баруы мүмкін. Формальды түрде, директиваға сәйкес, оқушылар аптасына 48 сағаттан артық жұмыс істей алмайды, егер олар бас тарту туралы келісімге қол қоймаса.

Көзқарасты арттыру

Болашақ шәкірттер шәкірттікке алу порталы (интернет-басқарылатын өтініш беру орталығы) арқылы ұсынылатын шәкірттікке алдын ала өтініш бере алады, әдетте жоспарланған басталу күнінен шамамен бір жыл бұрын. Gateway-ге кірмейтін кеңселердің өз өтініш қабылдау процедуралары бар, ал шәкірттік ұсынатын барлық кеңселермен байланысу туралы мәліметтер Pupillage Gateway веб-сайтында жарияланады. Шәкірттікке қол жеткізу оңай емес. Жыл сайын өтініш берушілердің шамамен 5-10% ғана қанағаттандыратынын көрсететін деректер бар. Үміткерлер жоғары академиялық нәтижелерді көрсетуі керек (көшбасшы университеттің бірінші дәрежелі дипломды алуы тиіс, бірақ кемінде жоғары екінші дәрежелі диплом алуы керек) және өте жақсы қосымша іс-шаралармен айналысуы керек. Сұхбат кезінде үміткерлерден адвокаттық жаттығулар орындау сұралуы мүмкін (мысалы, соттағы іс-шараларды имитациялау), сондай-ақ олардың пікір таластыру, ойлау және сұрақтарға жылдам жауап беру қабілеттері тексеріледі.

Гонконг

Гонконгтағы тәжірибелік кезең әдетте 12 айға созылады. Басқа юрисдикцияларда немесе адвокат ретінде тәжірибесі барлар үшін бұл мерзім қысқартылуы мүмкін. 6 айлық тәжірибеден кейін шәкірт адвокаттар қабылдануы мүмкін және оларға шәкірт шебердің бақылауымен практика жүргізуге рұқсат беретін шектеулі практика куәлігі беріледі. Гонконгта шәкірт пен шебер арасында ешқандай шарттық қатынас болмайды және шәкірттерге, жалпы ереже бойынша, жалақы төленбейді. Дегенмен, Гонконг адвокаттар қауымдастығы шәкірттеріне олардың тәжірибесінің кез келген кезеңінде құнды жұмыс жасаған жағдайда шәкірт шеберлердің шәкірттеріне сыйақы төлеуін ұсынады. 2019 жылдың 1 қыркүйегінен бастап шәкірт шеберлер шәкірттеріне ай сайын 6000 гонконг доллары мөлшерінде сыйақы төлеуге міндетті. Шәкірттерді алудың орталықтандырылған жүйесі жоқ, болашақ шәкірттер тікелей кеңселерге немесе адвокаттарға өтініш беруі керек.