Кіріспе

2000 жылы Дэвид Э. Джонстың "Аждаһаларға деген инстинкт" кітабы – Орталық Флорида университетінің антропологы Дэвид Э. Джонстың еңбегі. Кіріспе бөлімінде Джонс әлемдік мәдениеттердегі аждаһа мифтерін қарастырып, аждаһаның немесе аждаһа сияқты мифтік жандардың белгілі бір ерекшеліктері кеңінен таралғанын көрсетеді. Оның сөзінше, тіпті инуиттердің арасында да суық қанды жануарларға жарамсыз суық аймақта өмір сүрсе де, ешқашан нақты жыртқыш көрмегендіктен, жыртқыш сияқты аждаһаға ұқсас жаратылыс бар. Джонс динозавр қазбаларын тауып алғаннан кейін аждаһа мифтері пайда болды деген кең таралған пікірге қарсы тұрады (оның ойынша, фольклордағы аждаһаның қазбалардан көрінбейтін көптеген белгілері бар) және аждаһаның ортақ белгілері біздің ата-бабаларымыздың басты жыртқыштарының қосындысынан құралған деп санайды, олар – raptors, ірі мысықтар (әсіресе барыс) және питон. Джонс миллиондаған жылдар бойындағы эволюция нәтижесінде түрлердің мүшелері жыртқыштардан инстинктивті қорқынышқа ие болатынын айтады және осы қорқынышты бейнелерді көркемдік немесе мәдени тұрғыдан біріктіру арқылы аждаһа бейнесінің және, мүмкін, басқа да гибридтік жаратылыстардың қалай пайда болатынын ұсынады. Соңында ол мұндай бейнелердің мәдениеттің әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі қабылдану себептерін әлеуметтанулық тұрғыдан қарастырады. Осы арқылы қытай аждаһаларының жақсылықтың және үкіметтің символы саналатынын, ал еуропалық аждаһалардың көпшілігінің (барлығы емес) зұлымдық пен хаосты бейнелейтінін түсіндіруге тырысады.

Қабылдау

Джонстың теориясына Пауль Джордан Смит 2002 жылғы «Батыс фольклоры» журналының көктемгі санындағы мақаласында және басқа авторлар да қарсылық білдірді. Джордан Смит айдаһар мифтерінің мәдениеттен мәдениетке қалай таралуы мүмкін еместігін дәлелдеуге ұсынылған дәлелдердің жеткіліксіздігін сынады. Ол сондай-ақ, ата-бабалық гоминидтердің қорқынышы адам миына енгізілгенін көрсету мүмкін емес екенін айтады. Ол шолуын аяқтағанда: «Дороти Паркер айтқандай, бұл кітапты жеңіл-желпі тастамай, зор күшпен лақтыруға болатын еді. Бірақ, шын мәнінде, тіпті оған да энергия жұмсаудың қажеті жоқ», – деп жазады. Д. Огден Джонстың идеялары «драконды өлтіру туралы әңгімелердің барлық жерде кездесуін ескерсек, ойға ортақ болатын нәрсе» деп жазады. Ол сондай-ақ, Джонстың қиялға келген мысық, жылан және жыртқыш құстың қосындысының көбінесе орта ғасырлық бейнелерге негізделген батыс стереотипі екенін және Джонстың ұқсас бейнелерді жеткілікті зерттеусіз іздегенін қосады. Атап айтқанда, Огден грек-рим мифологиясындағы дракондар Джонстың прототипіне сай келмейтінін, әдетте гибридтік құрамдас бөліктерінің бірі немесе бірнешеуі болмайтынын (Тифонды қоспағанда, бірақ ол Джонстың үш жануарынан гөрі көптеген жануарларды біріктіреді) атап өтеді.