Растислав: Моравия князі және славян дінінің қаһарманы
Rastislav of Moravia
Растислав – морав князі (846-870), бірінші христиан дінін қабылдаған. Кирилл мен Мефодийдің славян тіліне аударма жасауына мұрындық болды. Әулие Растислав.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Растислав немесе Ростислав (лат. Rastiz; грек. Ῥασισθλάβος/Rhasisthlábos) – Моравияның 846–870 жылдар аралығындағы екінші танымал билеушісі. Ол билігін Шығыс Франк корольдігінің королі Людовик Немісқа бағынышты ретінде бастады, бірақ 855 жылдан кейін франктардың бірнеше шабуылына тойтарыс бере алды. Оның бастамасымен 863 жылы Византия императоры III Михаил жіберген Кирилл мен Мефодий ағайындылары христиан дінінің ең маңызды құлшыныс кітаптарын славян тіліне аударды. Растиславты оның туысы Моравияның I Сватоплюгі тақтан түсіріп, франктарға тапсырды. 1994 жылы Шығыс православие шіркеуі оны қасиетті деп жариялады және ол Әулие Растислав ретінде де белгілі.
Rastislav or Rostislav (Latin: Rastiz; Greek: Ῥασισθλάβος/Rhasisthlábos) was the second known ruler of Moravia (846–870). Although he started his reign as vassal to Louis the German, the king of East Francia, he consolidated his rule to the extent that after 855 he was able to repel a series of Frankish attacks. Upon his initiative, brothers Cyril and Methodius, sent by the Byzantine Emperor Michael III in 863, translated the most important Christian liturgical books into Slavonic. Rastislav was dethroned by his nephew Svatopluk I of Moravia, who handed him over to the Franks. He was canonized by the Eastern Orthodox Church in 1994 and is also known as Saint Rastislav.
Ерте өмір
Фулдалық жылнамаға сәйкес, Растислав Можмир I-нің немересі, Моравияның алғашқы танылған билеушісі болған. 846 жылға дейінгі өмірі белгісіз, бірақ оның Людовик Неміс патшасының сарайында ағасының кепілі ретінде болғаны мүмкін. Растислав герцог болғанда христиан болған сияқты, бірақ ол 846 жылы Шығыс франк патшасының қолдауын алу шартының бір бөлігі ретінде, соңғысы болған кезде суға батырылғаны сөзсіз.
According to the Annals of Fulda, Rastislav was a nephew of Mojmir I, the first known ruler of Moravia. His career before 846 is unknown, but it is conceivable that he served as a hostage for his uncle at Louis the German's court. Rastislav seems to have already been Christian when he became duke, but there is no doubt that he was baptized at the latest in 846 as part of the conditions for his support by the East Frankish king.
Тәуелсіздікке қарай
Растислав билігінің алғашқы сегіз жылында моравиялықтардың көтерілісі туралы ешқандай хабар жоқ, бұл оның Людовик Неміс патшасына адал болғанын көрсетеді. Бертин жылнамасына сәйкес, 853 жылы Батыс Францияның патшасы Карл Тоқал, болгарларды славяндармен (көрінетіндей, моравиялықтармен) одақтасып, Людовик Неміс патшалығына бірге шабуыл жасау үшін пара берді. Болгар-моравиялық шабуыл кезінде Людовик Неміс өзінің Шығыс префекті Радбодты қызметтен шеттетуге мәжбүр болды, ол көп ұзамай Растиславпен одақтасты. Бұл одақ Растиславтың франк үстемдігіне қарсы тұруға жеткілікті сенімді болғанын көрсетеді. 855 жылы Шығыс франк патшасы Моравияға басып кіру үшін үлкен әскер жинады. Бірақ оның әскері Растиславтың бекіністерінің бірінің қабырғалары алдында тоқтап қалды, мүмкін Микульчицеде (қазіргі Чехияда), ол бұрынғы жылдары қайта салынғандай көрінеді. Ұзақ қоршауға дайын болмаған патша аймақтан кетуге мәжбүр болды. Патша кері шегінетін кезінде, оның әскері оның лагеріне шабуыл жасаған үлкен моравиялық әскерді жеңді. 856 жылы Людовик Неміс өзінің патшалығының оңтүстік-шығыс марштарының басқаруын ұлы Карлманға тапсырды, оның міндеті моравиялықтарды бақылауда ұстау болды. Фулда жылнамасына сәйкес, 858 жылы Карлман Растиславқа қарсы жаңа жорыққа шықты, бірақ бұл жорық та сәтсіз аяқталды, себебі Растислав қарсылық көрсетуін тоқтатпады. 861 жылы төменгі Паннонияның славян дугы Прибина моравиялықтармен шайқаста қаза тапты, бұл Карлман да осы провинцияны Растиславқа бергенін көрсетеді. Ұлы мен Растиславтың жалғасқан көтерілісіне жауап ретінде Людовик Неміс Болгарияның Борис I-імен қарсы одақ құру туралы келіссөздер жүргізді. Патша Растиславқа қарсы жаңа жорыққа шығатынын мәлімдеді, бірақ соңғы сәтте Карлманға қарсы бұрылды, сондықтан оның бас ие беруден басқа амалы қалмады. Сәттілікке жете алмағаннан кейін, ол жергілікті моравиялықтарды діни қызметкерлер ретінде тәрбиелеу үшін Константинопольден «оқытушылар» сұрады. 863 жылы Константин мен Мефодий есімді екі бауырлас, Салоникада (Грекия) сөйленетін славян диалектін үйренген, Моравияға бірнеше шәкірттерімен бірге келді. Екі бауырлас өздеріне жүктелген міндетті славян тілінде оқыту және қасиетті мисса үшін пайдалану арқылы орындады, және Константин славяндар үшін жазу жүйесін жасады. Византиялық миссионерлер Растиславтың қорғауынан пайдаланып, Людовик Неміс Констанц епискобы Соломонды Римге жіберді, онда ол Пасау епархиясының моравиялықтардың бас тартуынан «бөлініп, қирағанын» сипаттады. Людовик Неміс Болгарияның Борис I-інің қолдауымен Растиславқа қарсы ірі жорық ұйымдастыруды жоспарлап отырды. Бірақ соңғы сәтте ол жорықтан бас тартты, Людовиктің Растиславқа қарсы жаңа экспедициясы сәтті аяқталды. 864 жылдың тамызында Людовик Неміс Моравияға шабуыл жасап, Дунайды кешіп, civitas Dowina (бір дауыстан емес, Словакиядағы Девин қамалымен сәйкестендірілген) қамалына шабуыл жасады. Патша Растиславты күтпеген жерден ұстап алып, оны қамал ішінде тұтқынға алды. 865 жылы Санкт-Бертин жылнамасына сәйкес, неміс Людовигі өзінің әскерін «вендтерге» (славяндарға) қарсы жіберді, ал Фулда жылнамасы сол жылы Жоғарғы Паннониядағы граф Вернер патшаның алдына шақырылып, Растиславпен сөз байласыпты деген айып тағылды. 866 жылдың соңында Константин мен Мефодий Моравиядан Венецияға кетті, онда папаның елшілері оларды Римге баруға көндірді. Римде папа Адриан II Киелі кітаптардың славян тіліне жасалған аудармаларын бекітті, олардың славян шәкірттерін діни қызметкерлер ретінде тағайындады және тіпті оларға Рим шіркеулерінде славян тілінде литургия өткізуге рұқсат берді.
In the first eight years of Rastislav's reign there is no report of Moravian rebellion, which suggests that he remained loyal to Louis the German. According to the Annals of St Bertin, in 853 Charles the Bald, king of West Francia, bribed the Bulgarians to ally with the Slavs (apparently the Moravians) and together attack Louis the German's kingdom. In the course of the Bulgarian–Moravian attack, Louis the German deposed his prefect of the Eastland, Radbod, who soon allied with Rastislav. The alliance suggests that, by this time, Rastislav felt secure enough to challenge Frankish overlordship. In 855 the East Frankish king gathered a large army to invade Moravia. His army, however, foundered before the walls of one of Rastislav's strongholds, perhaps at Mikulčice (now in the Czech Republic) that seems to have been rebuilt in the previous years. Unprepared for a prolonged siege, the king was forced to withdraw from the region. As the king was retreating, his army defeated a large Moravian force that attacked his camp. In 856 Louis the German turned over the command of the southeastern marches of his kingdom to his son, Carloman with the responsibility to hold the Moravians in check. According to the Annals of Fulda, Carloman led a new expedition against Rastislav in 858, but this campaign was also a failure, for Rastislav remained defiant. Pribina, the Slavic dux of Lower Pannonia, died fighting the Moravians in 861, which suggests that Carloman also had conceded this province to Rastislav. In response to the ongoing rebellion of his son and Rastislav, Louis the German negotiated a counteralliance with Boris I of Bulgaria. The king made it seem that he was leading a new campaign against Rastislav, but at the last moment he moved against Carloman, who thus had no choice but to surrender. Having met with no success, he then asked for "teachers" in Constantinople, in order to educate local Moravians as priests. Rastislav's request was granted when Constantine and Methodius, two brothers who had learned the Slavic dialect spoken in Thessaloniki (Greece), arrived with a few disciples in Moravia in 863. The two brothers undertook the task assigned to them by using the Slavonic language for teaching and for divine mass, and Constantine even created a script for the Slavs. As the Byzantine missionaries enjoyed Rastislav's protection, Louis the German dispatched Bishop Solomon of Constance to Rome where he described how the diocese of Passau had been "fragmented and brought to ruin" by the defection of the Moravians. Louis the German was also planning to launch a major campaign against Rastislav with the support of Boris I of Bulgaria. Although at the last minute the latter pulled out of the campaign, Louis' new expedition against Rastislav was a success. In August 864 Louis the German invaded Moravia, crossing the Danube to besiege the civitas Dowina (identified, although not unanimously, with Devín Castle in Slovakia). The king apparently took Rastislav by surprise, and trapped him within the fortress. In 865, according to the Annals of St Bertin, Louis the German sent his hosts against the "Wends" (Slavs), and the Annals of Fulda reports for the same year that Werner, a count in Upper Pannonia, was summoned before the king, accused of conspiring with Rastislav. In late 866 Constantine and Methodius departed from Moravia for Venice where the pope's envoys persuaded them to come to Rome. Here Pope Hadrian II approved their Slavic translations of the Scriptures, consecrated their Slavic disciples as priests, and even allowed them to sing the Slavic liturgy in Rome's churches.
Соңғы жылдар
868 жылдың басында Людовик Германның ұлы Карлман Растиславқа қарсы екі сәтті шайқас жүргізіп, олжамен оралды. Тамыз айында патша өзі Моравияға қайтадан шабуыл жасауды жоспарлап отырды, бірақ кенеттен ауырып қалды. Сол кезде, Фулда жылнамасына сәйкес, Растислав, ол бұрын өзінің "ескі қаласын" өзінің немере інісі Сватоплюкке берген болатын, Микульчице (Чехия Республикасы) деп аталатын "сипаттауға келмейтін бекінісінен" билік жүргізді. Сватоплюк бұл арада Растиславтың білмеуімен Карлманмен келіссөздерге кірісіп, Карлманның өзіне және оның мемлекетіне билігін қабылдады. Растислав өзінің немере інісінің сатқындығын білгенде "өте қатты ашуланды" және Сватопликті тойда өлтіруді ұйымдастырды. Бірақ, соңғысы жоспар туралы ескертіліп, бүркіт салдырғанын айтып, өлімнен құтылды. Растислав Регенсбургке (Людовиктің астанасы) күзетпен жіберілді, ал Карлман Растиславтың мемлекетіне басып кіріп, оның барлық бекіністерін бағындырды. Неміс патшасы Людовик Растиславты ауыр тізбекпен байлап, өзіне ұсынды. Франктар, бавариялықтар және славяндар Растиславты опасыздық жасады деп айыптағанмен, патша оның жазасын соқыр етуге және түрмеге қамауға алмастырды. Растислав түрмеде қайтыс болды. 1994 жылы Прешовте Чехия және Словакия православие шіркеуі Растиславты қасиетті деп жариялады.
Early in 868 Louis the German's son Carloman fought two successful engagements against Rastislav and returned with plunder. In August the king himself was planning to invade Moravia again, but he suddenly fell ill. By that time, according to the Annals of Fulda, Rastislav, who had earlier granted his "old city" to his nephew Svatopluk, ruled from his "indescribable fortress" that might be identified with Mikulčice (Czech Republic). Svatopluk, in the meantime, entered into negotiations with Carloman without Rastislav's knowledge, and accepted Carloman's lordship over his person and his realm. Rastislav was "beside himself with rage" when he learned of his nephew's betrayal, and arranged for assassins to strangle Svatopluk at a banquet. The latter, however, was warned of the plan and evaded death by pretending to go hawking. Rastislav was dispatched under guard to Regensburg (Louis' capital city) while Carloman invaded Rastislav's realm and subdued all of his fortresses. Louis the German had Rastislav presented to him bound with a heavy chain. While the assembled Franks, Bavarians, and Slavs condemned Rastislav to death for treason, the king commuted his punishment to blinding and imprisonment. Rastislav died in prison. Rastislav was canonised in 1994 by the Czech and Slovak Orthodox Church in Prešov.