Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қияқ жұқтырған энцефалит (ҚЖЭ) – орталық нерв жүйесіне әсер ететін вирустық жұқпалы ауру. Ауру көбінесе қабынулы ми қабығы (менингит), ми қабынуы (энцефалит) немесе ми және қабық қабынуы (менингоэнцефалит) түрінде көрінеді. Сонымен қатар, ми қабынуы және омыршаның сал болуы да мүмкін. Жартыға жуық жағдайда, әсіресе ой-қыртыстың жұмысында бұзылулар сияқты салдарлар бір жыл немесе одан да ұзақ сақталады. Көптеген елдерде тіркелген жағдайлардың саны артып келеді. ҚЖЭ Еуропа үшін денсаулық сақтаудағы маңызды мәселе болып табылады, себебі соңғы үш онжылдықта Еуропаның эндемикалық барлық аймақтарында ҚЖЭ-ге шалдыққан адамдардың саны шамамен 400%-ға өсті. Қияқ жұқтырған энцефалит вирусы қайырмалы малдар, құстар, кеміргіштер, жыртқыштар, жылқылар және адамдар сияқты көптеген жануарларды жұқтырады. Ауру жануарлардан адамға да таралуы мүмкін, мұнда қайырмалы малдар мен иттің болуы адамдардың жұғу көзі болып табылады.
Tick borne encephalitis (TBE) is a viral infectious disease involving the central nervous system. The disease most often manifests as meningitis, encephalitis or meningoencephalitis. Myelitis and spinal paralysis also occurs. In about one third of cases sequelae, predominantly cognitive dysfunction, persist for a year or more. The number of reported cases has been increasing in most countries. TBE is posing a concerning health challenge to Europe, as the number of reported human cases of TBE in all endemic regions of Europe have increased by almost 400% within the last three decades. The tick borne encephalitis virus is known to infect a range of hosts including ruminants, birds, rodents, carnivores, horses, and humans. The disease can also be spread from animals to humans, with ruminants and dogs providing the principal source of infection for humans.
Белгілері мен симптомдары
Ауру көбінесе екі фазалы болып келеді. Шамамен бір апталық инкубациялық кезеңнен кейін (4-28 күн аралығында) (текше тістеуден) бастап, қалыпты емес белгілер пайда болады. Бұл белгілерге қызба, жалпы әлсіздік, бас ауруы, лоқсығу, құсу және бұлшық аурулары жатады, олар шамамен 5 күнге дейін сақталады. Неврологиялық ауруға шалдыққан адамдардың шамамен үштен бірінде салдары бір жыл немесе одан да ұзақ сақталады. Ең көп кездесетін ұзақ мерзімді белгілер – бас ауруы, назар шоғырландыру қиындығы, есте сақтау қабілетінің төмендеуі және басқа да когнитивтік бұзылыс белгілері. Бұрынғы Кеңес Одағы текшелер арқылы берілетін аурулар, соның ішінде ТБЭ вирустары бойынша зерттеулер жүргізген.
The disease is most often biphasic. After an incubation period of approximately one week (range: 4–28 days) from exposure (tick bite) non specific symptoms occurs. These symptoms are fever, malaise, headache, nausea, vomiting and myalgias that persist for about 5 days. Sequelae persist for a year or more in approximately one third of people who develop neurological disease. Most common long term symptoms are headache, concentration difficulties, memory impairment and other symptoms of cognitive dysfunction. The former Soviet Union conducted research on tick borne diseases, including the TBE viruses.
Беріліс
Ол жұқтырған бірнеше орман кенелерінің шағуы арқылы таратылады, оның ішінде Ixodes scapularis, I. ricinus және I. persulcatus түрлері, немесе (сирек жағдайларда) жұқтырған сиырлардың қайнатылмаған сүті арқылы беріледі.
It is transmitted by the bite of several species of infected woodland ticks, including Ixodes scapularis, I. ricinus and I. persulcatus, or (rarely) through the non pasteurized milk of infected cows.
Сүт
2016 және 2017 жылдары Германияның Баден-Вюртемберг штатында шикі сүт немесе жаңа піскен ірімшік (Frischkäse) түрінде ішілген ешкі сүті арқылы жұққан инфекциялар тіркелді. Жұққандардың ешқайсысында неврологиялық аурулар болған жоқ. ПТР (полимераза тізбекті реакция) әдісі көбінесе қолданылмайды, себебі неврологиялық белгілер пайда болған кезде TBE вирусының РНК пациент сарысуында немесе ми-жұлын сұйығында жиі кездеспейді. Құтырғандықпен таралатын энцефалитке қарсы вакциналар өте тиімді және көптеген эндемикалық аймақтарда, сондай-ақ саяхат медицинасы клиникаларында қолжетімді. Саудалық атаулары: Encepur N және FSME Immun CC.
Infection acquired through goat milk consumed as raw milk or fresh cheese (Frischkäse) has been documented in 2016 and 2017 in the German state of Baden Württemberg. None of the infected had neurological disease. PCR (polymerase chain reaction) method is rarely used, since TBE virus RNA is most often not present in patient sera or cerebrospinal fluid at the time of neurological symptoms. Tick borne encephalitis vaccines are very effective and available in many disease endemic areas and in travel clinics. Trade names are Encepur N and FSME Immun CC.
Емдеу
ТБЭ үшін ерекше вирусқа қарсы ем жоқ. Симптомдық ми зақымдануы жатаққа жатқызуды және синдромның ауырлығына қарай күтім көрсетуді талап етеді. Белгілі жағдайларда симптомдарды басу үшін қабынуға қарсы дәрілер, мысалы кортикостероидтар қарастырылуы мүмкін. Трахеялық интубация және тыныс алуға көмек қажет болуы мүмкін.
There is no specific antiviral treatment for TBE. Symptomatic brain damage requires hospitalization and supportive care based on syndrome severity. Anti inflammatory drugs, such as corticosteroids, may be considered under specific circumstances for symptomatic relief. Tracheal intubation and respiratory support may be necessary.
Эпидемиология
2011 жылы ауру Орталық және Шығыс Еуропа, сондай-ақ Солтүстік Азияда ең көп таралған. Өзгерістің көп бөлігі қонақ иесі популяциясының, әсіресе бұғылардың әртүрлілігімен байланысты. Австрияда 1970 жылдардан бері жүргізіліп келе жатқан вакцинация бағдарламасы 2013 жылы аурудың көрінісін шамамен 85%-ға төмендетті. Германияда 2010 жылдары ТБЭ (немесе неміс тілінде FSME деп белгілі) ауруының кемінде 95 (2012 ж.) және ең көп 584 (2018 ж.) жағдайы тіркелді. 2019 жылдан бері тіркелген жағдайлардың жартысынан астамы менингит, энцефалит немесе миелитпен қатар жүрді. Жұғу қаупі жасқа байланысты артатыны байқалды, әсіресе 40 жастан асқан адамдарда және еркектерде әйелдерге қарағанда жоғары болды. Көптеген жағдайлар Баварияда (46%) және Баден-Вюртембергте (37%) тіркелді, ал Саксония, Гессен, Төменгі Саксония және басқа штаттарда одан аз болды. Барлығы 164 аудан ТБЭ қаупі бар аймақтар деп белгіленді, оның ішінде Гейльбронн қаласынан басқа Баден-Вюртембергтің барлық аудандары кірді. Швецияда ТБЭ ауруының көп бөлігі Стокгольмнен батысқа қарай созылатын жолақта, әсіресе көлдер мен Балтық теңізінің жақын аймақтарында кездеседі. Бұл осы аймақтарда табиғатта белсенді болатын халықтың көптігін көрсетеді. Еуропа бойынша жалпы есепте, ормандық іс-әрекеттің әр 10 000 адам-айына шамамен 1 жағдай тіркеледі. Бірақ Ресей мен Словенияның кейбір аймақтарында аурудың таралуы жылына 100 000 адамға 70 жағдайға жетеді. Эндемикалық аймақтарға саяхат жасағандардың ауруға шалдығуы сирек, 2000 мен 2017 жылдар аралығында Еуразиядан оралған АҚШ саяхатшыларының арасында бар болғаны 8 жағдай тіркелді. Бұл көрсеткіш өте төмен болғандықтан, 2020 жылы АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы жоғары тәуекел аймақтарында кеңінен әсер ететін адамдарға ғана вакцинация жасауды ұсынды.
As of 2011, the disease was most common in Central and Eastern Europe, and Northern Asia.<! Most of the variation has been the result of variation in host population, particularly that of deer. In Austria, an extensive vaccination program since the 1970s reduced the incidence in 2013 by roughly 85%. In Germany, during the 2010s, there have been a minimum of 95 (2012) and a maximum of 584 cases (2018) of TBE (or FSME as it is known in German). More than half of the reported cases from 2019 had meningitis, encephalitis or myelitis. The risk of infection was noted to be increasing with age, especially in people older than 40 years and it was greater in men than women. Most cases were acquired in Bavaria (46%) and Baden Württemberg (37%), much less in Saxony, Hesse, Lower Saxony and other states. Altogether 164 Landkreise are designated TBE risk areas, including all of Baden Württemberg except for the city of Heilbronn. In Sweden, most cases of TBE occur in a band running from Stockholm to the west, especially around lakes and the nearby region of the Baltic sea. It reflects the greater population involved in outdoor activities in these areas. Overall, for Europe, the estimated risk is roughly 1 case per 10,000 human months of woodland activity. Although in some regions of Russia and Slovenia, the prevalence of cases can be as high as 70 cases per 100,000 people per year. Travelers to endemic regions do not often become cases, with only 8 cases reported among U. S. travelers returning from Eurasia between 2000 and 2017, a rate so low that as of 2020 the U. S. Centers for Disease Control and Prevention recommended vaccination only for those who will be extensively exposed in high risk areas.