Кіріспе

Британдық армияға көмек көрсету тобы (B. А. А. A. G.) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Қытайдағы британдық және одақтас әскерлері үшін әскери ұйым. Британ армиясының құрамындағы бұл топ (B. А. А. A. G.) ресми түрде MI9 бөлімі ретінде тіркелді, оның міндеті – жапон императорлық армиясының лагерьлерінен соғыс тұтқындары мен интернирленгендердің қашуына көмектесу болды.

Өмірбаян

Гонконг шайқасынан кейін, сол кезде Гонконг университетінің физиология профессоры болған лейтенант-полковник сэр Линдсей Райд тұтқындалды. Шайқас аяқталуға дейін ол Гонконг ерікті қорғаныс корпусының (H. K. V. D. C.) далалық медициналық қызметінің командирі болды, ал жаулық әрекеттер басталғаннан кейін біріктірілген далалық медициналық қызметке басшылық етуі тапсырылды. Ұсталғаннан кейін көп ұзамай Райд үш сенімді серігімен бірге Шам Шуи По тұтқын лагерінен Қытайға қашып кетті. Ол жерде, соғыс күшін одан әрі дамыту, қытай халқын қолдау және аймақтағы британдық беделді нығайту мақсатында, ол Британ армиясының көмек тобы деп аталған ұйым құруды ұсынды. Бұл ұйым гуманитарлық көмек көрсету қызметімен айналысқандай болып, соғыс тұтқындары мен интернированныхтарға қашып кетуге көмектесетін және сонымен бірге аймақтағы соғыс күшін дамыту үшін барлау ақпаратын жинап беретін. Бұл идеяны Үндістанның Бас қолбасшысы генерал Арчибальд Уэвелл мақұлдады, ал Лондондағы Соғыс министрлігінің келісімімен жаңа бөлімше MI9 құрылымына енгізілді – бұл бөлімше қарсыласу қозғалыстарын қолдау және тұтқындардың қашуына көмектесуге жауапты әскери барлау департаменті. Райд Қытайдағы MI9 өкілі және жаңа топтың командирі болып тағайындалды. Гуандун провинциясындағы Цюцзян қаласында штаб-пәтер, ал Хуйчжоуда алдыңғы операциялық база құрылды. Топ 1942 жылғы 6 маусымда операциялық режимде жұмыс іле бастады.

Қызмет

Б. А. А. Г. офицерлері негізінен Гонконгпен байланысы бар еуропалықтар еді, ал жедел агенттер көбінесе Гонконгтың жергілікті ер және әйелдері болды, олар өз қызметтерін ұсынды, көбінесе үлкен тәуекелмен, оккупацияланған Гонконгта және одан тыс жерлерде, өз үйлерін және бостандығын қайтару үшін күресте. Соғыс бойында Б. А. А. Г. агенттерді Гонконг пен Оңтүстік Қытайдағы жағдай туралы – әскери, саяси және экономикалық – ақпарат жинауға жіберді. Маңызды рөлдердің бірі – АҚШ Әскери Әуе Күштерінің Қытай әуе жұмыс тобына ауа райы туралы есептер беру болды, олар рейдтер кезінде лагерьлерге медициналық жабдықтар тастау арқылы жауап қайтарды. Агенттердің басты міндеті – Гонконгтен тұтқындардың қашуына көмектесу болды; британдық, Ұлт Достастығы және үнді әскери қызметшілері кейін Б. А. А. Г. қызметкерлерімен сұраққа тартылып, көптегендері содан кейін соғысқа қайта қосылды. Гонконгтан қашқан көптеген қытайлар Рид құрған Гонконг еріктілер компаниясына қосылды, ол Бірма кампаниясында шайқасты. Б. А. А. Г. сондай-ақ Оңтүстік Қытайдағы азаматтар мен әскери қызметшілерге медициналық және гуманитарлық көмек көрсетті; топтың ауруханасы жылына шамамен 30 000 қытайлыққа медициналық көмек көрсетті, ал 1943 жылғы аштық кезінде күніне 6000 адамды тамақтандырды. Жыл соңында полковник Л.Т. Райд өзінің басшылығында жұмыс істеген ерлер мен әйелдерге қош айтысты, бұл Гонконгтың өлуге рұхсат етпеуі керек ұйымның ресми аяқталуын білдірді. Есіміздегі талған сәттер әлі де бізді басып алған қасіретті еске түсіреді. Содан кейін, қалпына келгенде, біраз уақыт бойы одақтастардың жақын арада қайтып келетініне сенімді болдық, содан кейін тағы да үмітсіздікке ұшырадық, үмітсіздікке құлдырадық. Біз өзімізді аздап ұмытылған халық ретінде қарастыра бастадық – Б. А. А. Г. және Макаодағы британдық консул туралы білгенге дейін. Сол жерде, керемет түрде, достар жиналып, бізді шақырып, сендіріп, кейде біздің жауабымыздың баяулығына наразылық білдіріп, қауіпті түрде жақындап, жоспарлап, қамтамасыз етіп, үлкен тәуекелмен еніп, қайта жандану және құтқару қызметін ұсынды – бұл теңдесі жоқ құтқару операциясы. Біз оларды сол кезде Б. А. А. Г. деп білмедік. Гонконгтықтар периметрінде екенін және бізді мүлдем тастап кетпегенін білу жеткілікті болды: және қашып кетуге мүмкіндігі болған мыңдаған адамдар Б. А. А. Г.-ге дайын, жомарт және тиімді көмегі үшін шын ризашылық білдірді. Б. А. А. Г.-нің атқарған жұмысы өте әртүрлі болды, шпиондық ұйымдастырудан бастап, басқа да байланыс жасау, босқындарға және жер аударылғандарға көмек көрсету, алаңдаулы туыстары мен достарына жаңалықтар жеткізу және тіпті жау ішкі базаларға шабуыл жасаған кезде "жанып кеткен жер" қызметін қоса алғанда. Б. А. А. Г. өте жақсы ұйымдастырылған және жақсы қызмет көрсеткендіктен, Гонконгтағы жағдай туралы шетелдегі білім өте дәл және уақтылы болды. Жауынгерлік бөлім болмаса да, оның жұмысы алдыңғы қатарлы бөлімдерде өте қауіпті болды. Қазір оның Гонконгтағы көптеген хабаршылары мен агенттері ұсталып, қатыгездікпен азаптап, өлтірілгені белгілі. Олардың есімдері біздің санамыз бен жүрегімізде мәңгі сақталады, ал Б. А. А. Г. туралы толық очерк жазылғанда, оның құрметті тізімі қазыналы тақта болады. Оның жетекшісі Гонконг бөлімі бақытты болды. Ол қабілетті, колониямен таныс және жеке тұлғасымен жарылқанған. Полковник Райд өте лайықты таңдау болды. Сонымен қатар, ол ресми тарихшы болуға лайық, ал оның кітабы үлкен қызығушылықпен күтіледі. Осы колония үшін Б. А. А. Г.-нің маңызды ерекшелігі – ол Гонконг болды. Интернированныйлар мен интернированный еместер арасында Гонконгтың рухани жәдігерлерін қай бөлім сақтағаны туралы бәсекелестік бар. Егер оккупация кезінде екі Гонконг мұнда қамалып қалған болса, онда үшінші Гонконг сыртта болды – тағы бір Гонконг уайымдап, қайғырып, күйінішпен. Соғыс аяқталғаннан кейін оның жұмысы бірден тоқтаған жоқ: төрт айдан бері персонал соғыстан кейінгі проблемаларды жоюға көмектесіп, көптеген ішкі қажеттіліктерді жанашырлықпен шешіп, қажетсіз азаптардың кек алуына қатысып келеді. Бұл бөлімнің қызмет көрсетуі Гонконгтың мақтанышы мен алғысына бөлейді. Ескеру қажет тағы бір жайт бар. Конг Конг Қытай емес және Қытай туралы аз біледі деген ескі мазақ. Гонконгтан қашып кеткендер және басқа жерден Б. А. А. Г.-мен жұмыс істеуге келгендер бұл кемшілікті едәуір жойды. Олар қазір Қытайды біледі. Олар нағыз қытайлармен тығыз байланыста жұмыс істеді, түсіністікке жетті. Олар елшілік ретінде оралады және қытайлық нәрселерге көбірек ынтымақтастық көзқарасын қалыптастыруға Гонконгты білім беруге одан әрі қызмет етуге міндетті. Егер Б. А. А. Г. толығымен таратылса, өте өкінішті болар еді: ол естелік қабіріне лайық және одан әлі жұмыс істеуге болады.