Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рептилиялардың түрлері
Species of reptile
Көк игуана (Cyclura lewisi), сондай-ақ Гранд-Кайман жер игуаны, Гранд-Кайман көк игуаны немесе Кайман аралы тас игуаны деп те аталады, Гранд-Кайман аралына ендемик болып табылатын және құрып кету қаупі төнген кесіртке түрі. Бұрын ол Куба игуанының – Cyclura nubila түрінің бір түрі деп есептелген, бірақ 2004 жылғы мақалада Фредерик Дж. Бертон оны жеке түр ретінде қайта жіктеді, себебі оның сөзіне сәйкес, төрт жыл бұрын аталған C. nubila популяциялары арасындағы генетикалық айырмашылықтар осы тұжырымға негіз болды. Көк игуана – ең ұзақ өмір сүретін кесірткелердің бірі (демек, 69 жылға дейін). Көк игуананың табиғатындағы сүйікті ортасы – құрғақ ормандардағы немесе жағалауға жақын, жартасты, күнге толы, ашық кеңістіктер, себебі аналықтары маусым және шілде айларында жұмыртқаларын салу үшін құмға қазбалар салады. Қыркүйек айында екінші жұмыртқалау мүмкін. Көк игуананың шөппен қоректену диетасына өсімдіктер, жемістер және гүлдер кіреді. Оның түсі қоңырдан сұрға дейін, көкшіл реңмен, көбею маусымында және еркектерде одан да айқын байқалады. Ол денесі ауыр, үлкен және мойнынан құйрығына дейін қысқа тікендері бар арқалық қырлы болып келеді. Игуана еуропалық отарлаудан бұрын көптеп кездескен болуы мүмкін; бірақ 2003 жылға қарай жабайы табиғатта 15-тен аз жануар қалды, және осы жабайы популяция 21-ші ғасырдың басында жойылуы күтілді. Түрдің азаюына басты себеп мысықтар мен иттердің жыртқыштығы және жеміс-жидек шаруашылықтары мал жайылымдарына айналуының нәтижесінде қолайлы ортаның азаюы болып табылады. 2004 жылдан бері жүздеген шаруашылықта өсірілген жануарлар түрді сақтау мақсатында Дюррелл жабайы табиғатты қорғау қоры басқаратын Гранд-Кайман аралындағы қорыққа жіберілді. Көк игуананың тіршілігін қамтамасыз ету үшін кемінде бес коммерциялық емес ұйым Кайман аралдары үкіметімен бірлесіп жұмыс істеп жатыр.
The blue iguana (Cyclura lewisi), also known as the Grand Cayman ground iguana, Grand Cayman blue iguana or Cayman Island rock iguana, is an endangered species of lizard which is endemic to the island of Grand Cayman. It was previously considered to be a subspecies of the Cuban iguana, Cyclura nubila, but in a 2004 article Frederic J. Burton reclassified it as a separate species because according to him the genetic differences discovered four years earlier between the different C. nubila populations warranted this interpretation. The blue iguana is one of the longest living species of lizard (possibly up to 69 years). The preferred habitat for the blue iguana is rocky, sunlit, open areas in dry forests or near the shore, as the females must dig holes in the sand to lay eggs in June and July. A possible second clutch is laid in September. The blue iguana's herbivorous diet includes plants, fruits, and flowers. Its color is tan to gray with a bluish cast that is more pronounced during the breeding season and more so in males. It is large and heavy bodied with a dorsal crest of short spines running from the base of the neck to the end of the tail. The iguana was possibly abundant before European colonization; but fewer than 15 animals remained in the wild by 2003, and this wild population was predicted to become extinct within the first decade of the 21st century. The species' decline is mainly being driven by predation by cats and dogs, and indirectly by reduction in suitable habitat as fruit farms are converted to pasture for cattle grazing. Since 2004, hundreds of captive bred animals have been released into a preserve on Grand Cayman run by a partnership headed by the Durrell Wildlife Conservation Trust, in an attempt to save the species. At least five non profit organizations are working with the government of the Cayman Islands to ensure the survival of the blue iguana.
Таксономия
Оның нақты атауы lewisi осы түрдің голотипін жинаған ғалым Чарльз Бернард Льюис есімін еске түсіреді. Ең жақын туыстары – Куба игуаны (Cyclura nubila) және Солтүстік Багам тас игуаны (C. cychlura). Оны генетикалық тұрғыдан Кіші Кайман және Кайман Брак аралдарында кездесетін C. nubila caymanensis деген түрден ажыратуға болады, бірақ олар араласып, өнімді ұрпақ бере алады. Альберт Шварц және Ричард Томас 1975 жылы оны C. nubila lewisi деп қайта жіктеді, осылайша оны Куба игуанасының кіші түрі етті. Бірақ олар жаңылысты. Немесе Гранд Кайман көк тас игуаны. Бұл популяцияны басқа Кайман аралдарының тас игуаналарынан таксономиялық тұрғыдан бөліп қарағаннан кейін, Бёртон 2004 жылы осы популяция үшін жаңа халықтық атауларды ұсынды: Grand Cayman blue iguana, Cayman blue iguana, ал жергілікті тілде қолдану үшін жай ғана «көк игуана» деген қысқартылған атауды ұсынды.
Its specific name lewisi commemorates the name of the scientist who collected the holotype of this species, Charles Bernard Lewis. The closest relatives are the Cuban iguana (Cyclura nubila) and the Northern Bahamian rock iguana (C. cychlura). It can be genetically distinguished from the subspecies found on Little Cayman and Cayman Brac known as C. nubila caymanensis, although it can interbreed with this subspecies and produce fertile offspring. Albert Schwartz and Richard Thomas reclassified it as C. nubila lewisi in 1975, making it a subspecies of the Cuban iguana. but he is mistaken. or Grand Cayman blue rock iguana. After separating this population taxonomically from the other Cayman Islands rock iguanas, Burton proposed a set of new vernacular names for the population in 2004: Grand Cayman blue iguana, Cayman blue iguana or for local colloquial use he proposed the simple abbreviated blue iguana.
Сипаттама
Арал гигантизмінің мысалы, көк игуана – Гранд-Каймандағы ең үлкен тума жердік жануар, оның мұрнынан құйрығына дейінгі ұзындығы 1,52 метрге жетеді және салмағы шамамен 400 кг. Бұл Батыс Жартышардағы ең ірі кесірткелердің бірі. Ересек еркектердің тері түсі қою сұрдан көк түске дейін, ал әйелдердің терісі зәйтүн жасылынан ақшыл көкке дейін өзгереді. Жастар біркелкі қою қоңыр немесе жасыл түсті болып келеді, әлсіз қара жолақтарымен. Олардың ерекше қара аяқтары денесінің жалпы ашық түсіне қарсы келеді. Көк игуананың көзі алтын ирис және қызыл склерамен ерекшеленеді. Еркектері аналықтарынан ірілеу болады, сондай-ақ олардың арқасындағы тік қыртыстары және жамбас тесіктері үлкенірек, олар феромондарды бөлу үшін қолданылады. Кейде Кіші Кайман игуанасы, C. nubila caymanensis, Гранд-Кайманда кездеседі. Гранд-Каймандағы Королева Елизавета II ботаникалық паркіне босатылған көк игуаналардың әрбір жануардың қозғалысын анықтау үшін 2004 жылы радиожадбамен бақыланды. Әйелдердің аумақтары ортақ аумақтарда 4-5 жануардан тұратыны, ал еркектердің аумақтары орта есеппен 5 жануардан тұратыны анықталды, бұл олардың гектарына 4-5 жануардан тұратын тығыздықты сақтауға ұмтылатынын көрсетеді. Олар ағашқа шығар емес, бірақ 5 метрден жоғары ағаштарға көтерілгендері байқалды. Олардың рационы сирек жәндіктермен, қабылдақтармен, шырыштармен және саңырауқұлақтармен толықтырылады.
An example of island gigantism, the blue iguana is the largest native land animal on Grand Cayman with a total nose to tail length of 1.52 m and weighing as much as This is among the largest species of lizards in the Western Hemisphere. The mature male's skin color ranges from dark grey to turquoise blue, whereas the female is more olive green to pale blue. Young animals tend to be uniformly dark brown or green with faint darker banding. Their distinctive black feet stand in contrast to their lighter overall body color. The blue iguana's eyes have a golden iris and red sclera. males are larger and have more prominent dorsal crests as well as larger femoral pores on their thighs, which are used to release pheromones. Sometimes the Lesser Caymans iguana, C. nubila caymanensis, has been found on Grand Cayman. Blue iguanas released into the Queen Elizabeth II Botanic Park on Grand Cayman were radiotracked in 2004 to determine ranges for each animal. Females were found to occupy territories of and males an average of with overlap in common territories, indicating that they choose to maintain a population density of four to five animals per hectare. Although not known to be arboreal, it has been observed climbing trees 15 feet (5 m) and higher. The diet is very rarely supplemented with insects, crabs, slugs and fungi.
Жыртқыш жануарлар
Жас шабалдарды жергілікті жылан – Alsophis cantherigerus жейді. Ересектердің табиғи жаулары жоқ. 1997 жылы Кратчфилд Годзилланы Техас штатындағы Браунсвилл қаласындағы Гладис Портер зообағына тапсырды, және кесіртке 2004 жылы өлгенше сол жерде қалды. Томпсон Годзилланың қолға түскен кезде шамамен 15 жаста болғанын есептеді.
Hatchlings are preyed upon by the native snake Alsophis cantherigerus. The adults have no natural predators. Crutchfield donated Godzilla to the Gladys Porter Zoo in Brownsville, Texas in 1997 and the lizard remained there until its death in 2004. Thompson estimated Godzilla to be 15 years of age at the time of his capture.
Көбею
Жұптасу мамыр мен маусым айлары аралығында жүзеге асады. Әдетте, 1-ден 21-ге дейінгі жұмыртқадан тұратын ұя, маусым-шілде айларында, аналықтың дене мөлшеріне және жасына байланысты, күнге қарайтын жерге қазылған ұяларда салынады. Бір ұяны аяқтамас бұрын бірнеше зерттеу ұялары басталады. 2003 жылғы мәліметтер бойынша, жалпы саны 5-15 жеке дананы құрады. 2007 жылдың сәуір айында, тағы бір үлкен шығарылымнан кейін, 299 көк игуана жабайы табиғатта тіршілік ететін болды, ал жүздеген басқалары Гранд-Кайман аралында тұтқындықта өсірілді. Түрдің халықаралық саудасы, оның Жойылу қаупі бар түрлердің халықаралық саудасы жөніндегі конвенцияның I қосымшасына енгізілуіне байланысты реттеледі. Бұл жағдайдың көк игуанаға тікелей теріс әсері белгілі емес, бірақ жасыл игуананың болуы халықтың көзқарасын және түсінігін шатастырады. 2008 жылы Гранд-Каймандағы Елизавета II ботаникалық паркіндегі қорықтан алты көк игуана өлген күйде табылған. Игуаналар пышақпен қаруланған адамдар вандализм жасаған, ал өлтірілген жануарлардың екеуі жұмыртқа салуға дайын жүкті аналықтар еді. Көк игуананың жабайы популяциясы, аралдың көп бөлігінде таралғаннан, тіршілікке жарамсыз, фрагменттелген қалдыққа дейін азайды. Олардың алғашқы жобасы көк игуананы орнында өсіру бағдарламасы болды. 2006 жылдың қазан айында, жас балапандар алғаш рет жабайы табиғатқа босатылды, бұл түрді қалпына келтіруге және жойылудың алдынан қайтаруға көмектесу үшін жасалды. Босатылған әр көк игуананың мойын жағасына түрлі түсті моншақтар тігілген, оларды қашықтықтан анықтауға мүмкіндік береді, сонымен қатар имплантталған микрочип және оның бас қабықтарының жоғары сапалы суреті қойылған. Популяциялық тартылыстан туындаған генетикалық әртүрліліктің жоғалуын азайту үшін, неғұрлым көп сандық өсімге ұмтылуда. 2019 жылдың сәуір айында бір игуана 18 жұмыртқа салған, олардың шайқалуы мүмкін. Егер аман қалған болса, бұл 2015 жылдан бергі алғашқы сәтті көбейту болады.
Mating occurs from May through June. A clutch of anywhere from 1 to 21 eggs are usually laid in June or July depending on the size and age of the female, in nests excavated in pockets of earth exposed to the sun. Several exploratory nests are begun before one is completed. Surveys in 2003 indicated a total population in the range of 5–15 individuals. In April 2007, after another large scale release, there were 299 blue iguanas living in the wild, with hundreds more being raised in captivity on Grand Cayman. International trade in the species is regulated due to its listing on Appendix I of the Convention on International Trade in Endangered Species. No direct negative consequences on the blue iguana due to this introduction are known, but the mere presence of the green iguana confuses public attitudes and understanding. In 2008 six blue iguanas were found dead in the preserve within Queen Elizabeth II Botanic Park on Grand Cayman. The iguanas were apparently killed by human vandals armed with knives and two of the slaughtered animals were gravid females about to lay eggs. The wild population of blue iguanas had been reduced from a near island wide distribution to a non viable, fragmented remnant. Their first project was an in situ captive breeding program for the blue iguana. In October 2006, hatchlings were released into the wild for the first time to boost the species and help bring them back from the brink of extinction. Each released blue iguana wears a string of colored beads through its nuchal crest for visual identification at a distance, backed up by an implanted microchip and a high resolution photograph of its head scales. A rapid numerical increase from a maximum possible number of founding stock is sought to minimize loss of genetic diversity caused by a population bottleneck. In April 2019, one iguana laid 18 eggs for possible hatching. Any survivals will be the first successful breeding since 2015.