Кіріспе

Меркурийдегі Чао Менг Фу кратері – қытай суретшісі және каллиграфы Чжао Менгфудың (1254–1322) құрметіне аталған, диаметрі бар Меркурийдегі кратер. Меркурийдің оңтүстік полюсіне жақын орналасқандығы (132,4° батыс, 87,3° оңтүстік) және планетаның аз осдық бұрылысының нәтижесінде, кратердің шамамен 40% тұрақты көлеңкеде жатыр. Бұл, кратер орналасқан жерден алынған жарқын радарлық сигналдармен қосылып, ғалымдарды оның мұздың көп мөлшерін сақтай алатынына, ал тұрақты температура жақын вакуумда сублимациядан қорғайтынына алып келеді.

Мұздың радиолокациялық белгілері

Аресибо (Пуэрто-Рико), Голдстоун (Калифорния, АҚШ) және Өте үлкен массив (Нью-Мексико, АҚШ) қолданған радарлық зерттеулер Меркурийде радар сәулесін күшті шағылыстыратын, деполяризацияланған көптеген аймақтарды анықтады, оның ішінде планетаның полюстеріндегі бірнеше орналасқан жерлерді. Осы шағылыстыратын нысандардың көпшілігі Маринер-10 түсірген кратерлермен сәйкес келеді, ал оңтүстік полюстегі ең ірі нысан Чао Менг Фу кратерімен сәйкес келеді. Радарлық шағылыстардың жарықтығы және деполяризациясы Меркурийдің қабығын құрайтын силикатты тастарға қарағанда мұзға көбірек тән. Бірақ, бұл шағылыстар таза мұз үшін тым әлсіз; болжам бойынша, бұл мұздың үстіндегі жұқа немесе толық емес ұнтақ қабатынан болуы мүмкін. Дегенмен, тікелей растама болмағандықтан, Чао Менг Фу және осыған ұқсас кратерлерден байқалған радарлық шағылысу металға бай минералдар мен қосылыстардың шөгінділерінен туындауы да мүмкін. NASA-ның MESSENGER миссиясы оң жақтағы картада көрсетілгендей, радарлық шағылысудың тұрақты көлеңкеде қалған кратерлермен тығыз байланысын растады.

Мұздың шығу тегі

Чао Менг Фу мұздары суға бай метеориттер мен кометалардың соқтығысынан немесе ішкі газ шығарудан пайда болған болуы мүмкін. Күннің жел соққысы мен қарқынды жарығының әсерінен Меркурийдің көп бөлігіндегі мұз тез арада ғарышқа ұшып кетер еді; алайда Чао Менг Фуның тұрақты көлеңкелі аймақтарында температура тым төмен болғандықтан, айқын булану мүмкін емес және мұз миллиардтаған жылдар бойы жинақталуы мүмкін.

Чао Менг-Фу кратері көркем әдебиетте

Шао Менг Фу кратері астындағы геотермиялық жылытылған мұхит Стивен Бакстердің "Алтын кірпіктері" әңгімесінде бір шетелдік түрдің мекені болып табылады. Бұл әңгіме алғаш рет 1994 жылдың тамыз айында "Азимов" журналында жарияланып, кейіннен оның "Вакуумдық диаграммалар" жинағына енген. Джеральд Нордлидің "Шао Менг Фуды кесіп өту" повесі алғаш рет 1997 жылғы желтоқсан айындағы "Analog" журналында жарық көрді, онда кратерді басып өтуге тырысатын таушылар бейнеленген. Марк Ансонның "Меркурийдің астында" романы Чао Менг Фу кратерінің астындағы тасталған мұз кенішінде өрбиді.