Кіріспе
Швейцарлық рулет, желе рулет (АҚШ), рулет торт, кремді рулет, рулада немесе швейцарлық бұршақ – бұл қосылған крем, джем, глазурь немесе кез келген толтырумен оралған шпон торттың бір түрі. Бұл терминнің шығу тегі белгісіз; "Швейцария рулеті" деген атқа қарамастан, торт Орталық Еуропаның басқа жерлерінде, мүмкін Австрияда немесе Словенияда пайда болған деп саналады. Ол 19 ғасырда Баттенберг торттары, пончиктер және Виктория бисквитімен бірге ойлап табылды деген болжам бар. АҚШ-та торттың шағын өлшемді коммерциялық нұсқалары "Хо Хос", "Йодельс", "Швейцария рулеттері" және басқа да брендтермен сатылады. Рождествода әдетте "Жұлдызды рулет" деп аталатын рулет торттары ұсынылады. Швейцария рулетінің спиральді қабатты пішіні басқа салаларда сипаттамалық термин ретінде қолданылуына әсер етті, мысалы, желе рулетінің бүктелуі, белоктың бүктелуі, оптикадағы "Швейцария рулеті" метаматериалы, сондай-ақ ғылымда, тігісте және басқа салалардағы "желе рулеті" термині.
the generic cake
A Swiss roll, jelly roll (United States), roll cake, cream roll, roulade or Swiss log is a type of rolled sponge cake filled with whipped cream, jam, icing, or any type of filling. The origins of the term are unclear; in spite of the name "Swiss roll", the cake is believed to have originated elsewhere in Central Europe, possibly Austria or Slovenia. It appears to have been invented in the nineteenth century, along with Battenberg cake, doughnuts, and Victoria sponge. In the U. S., commercial snack sized versions of the cake are sold with the brand names Ho Hos, Yodels, Swiss Cake Rolls, and others. A type of roll cake called Yule log is traditionally served at Christmas. The spiral layered shape of the Swiss roll has inspired usage as a descriptive term in other fields, such as the jelly roll fold, a protein fold, the "Swiss roll" metamaterial in optics, and the term jelly roll in science, quilting and other fields.
Тарих
Желімен қапталған торт туралы ең алғашқы жарияланған мәлімет 1852 жылдың желтоқсанында Нью-Йорктің Утика қаласында шыққан «Northern Farmer» журналында келтірілген. «Желі торт жасау» деп аталған рецепт заманауи «желі тортты» сипаттайды және былай делінген: «Жылдам пісіріңіз және ыстық күйінде желімен жағыңыз. Сақтықпен ораңыз және матаға орап қойыңыз. Суығаннан кейін үстелге кесуге дайын». Атаулар Америкада көп жылдар бойы өзгеріске ұшырады. 1852 жылдан 1877 жылға дейін осы десерт мынадай атаулармен белгілі болды: Желі торт (1852), Ролл Желі торт (1860), Швейцария ролі (1872), Желі ролі (1873) және Ролл Желі торт (1876). Соңында «Желі ролі» атауы қабылданды. Ролл сэндвич немесе швейцарлық пудинг 1854 жылы «Толық бисквит және имбирлі нан пісірушінің көмекшісі» кітабының екінші басылымында айтылған. «Швейцария ролі» терминінің шығу тегі белгісіз. Бұл атаумен пісірілген тағам туралы британдықтардағы ең алғашқы мәлімет 1856 жылғы 10 мамырда, сенбі күні «Бирмингем журналының» 8-бетінде, 71 Нью-стрит, Бирмингемдегі Томас Ричардстың жарнамасында кездеседі. Онда ол «Соңғы он төрт жылдан бері маған атақты шошқа пісіру, швейцария ролі, француз пирогы, неміс және генуэздік торттар, Грантхэм және басқа да имбирлі нан жасаушы ретінде көрсетілген қамқорлыққа ризамын, мен бәсекеге төтеп бере аламын» деп жазған. Осыдан Швейцария ролі Англияда 1842 жылға дейін дамыған болуы мүмкін деген қорытынды жасауға болады. 1871 жылғы 18 маусымдағы тамақ тізімі, «Сирия» (Лондон) почталық кемесінде 1872 жылы жарық көрген «Саутгемптоннан Кейптаунға саяхат» кітабында жарияланған. Сол жылы, 1872 жылы, Мичиган штатының Детройт қаласында жарық көрген «Американдық үй шаруашылығы кітабында» «Швейцария ролі» рецепті де жарияланған. 1880-1890 жылдардағы бірнеше лондондық (Англия) аспаздық кітаптарда «Швейцария ролі» атауы ғана қолданылған. 1894 жылы Чикагода басылған «The American Pastry Cook» кітабында негізгі «Желі ролі қоспасы» ұсынылған, содан кейін одан жасалған түрлері: швейцария ролі, Венеция ролі, Париж ролі, шоколад ролі, желе ролі котлеттері және әсемделген желе ролі тізімі келтірілген.
Франция
Bûche de Noël – француздық дәстүрлі Рождество торты. Ол әдетте шоколадты торттан жасалған, шоколадты қайнатылған қаймақпен толтырылып, қар басқан ағаш кесігін еске түсіретіндей қант ұнтағымен безендіріледі. Бұл торттың көптеген нұсқалары бар, оның ішінде торт емес, сорбе, мұзжұмсақ немесе күрделі өнімдерден жасалғандары да бар, түрлі-түрлі дәмді үйлесімдерді ұсынады.
Германия
Германияда оны Biskuitrolle деп атайды, бұл "бисквиттік рулет" дегенді білдіреді. Оны ішкі толтырылымына қарай да атауға болады (мысалы, Zitronenrolle – лимонды рулет, Erdbeerrolle – құлпынай рулеті).
Гонконг
Бұл торттың шыққан елі Ұлыбритания болуы мүмкін, өйткені Гонконг 19-ғасырдан 1997 жылға дейін Ұлыбританияның ажырамас бөлігі болды. Жалпы алғанда, бұл торт Maxim сияқты батыс үлгісіндегі азиялық кондитерлік дүкендер пайда болғанға дейін, басқа қытайлық тәттілермен бірге сатылып келген. Оның бірнеше танымал түрі бар. Швейцариялық рулет (немесе 瑞士卷蛋糕). Торт қабаттары стандартты рецепт бойынша жасалады, ал ішкі толтыру үшін әдетте қайнатылған май қолданылады. Шоколадты швейцариялық рулеттің қабаттары жұмыртқа мен шоколад хош иістендіргішінің қосылысынан жасалады. Оның іші де қайнатылған маймен толтырылады. Кейбір кондитерлік дүкендер жұмыртқа мен шоколад араластырылған сияқты өздерінің ерекше нұсқаларын ұсынады. Басқа түрлеріне клубника, кофе немесе апельсинмен толтырылғандары жатады.
Шетелдегі қытай аудандары
АҚШ-тың Қытай аудандарындағы көптеген кондитерлік дүкендер негізгі Гонконг швейцарлық рулетін сатады. Ол Гонконгта сатылатын рулеттен көрінісі мен дәмі жағынан дерлік ешқандай айырмасы жоқ. АҚШ-тағы қытай кондитерлік дүкендерінде танымал швейцарлық рулет түрі – жолбарыс рулеті, оның алтын түсті, жолақты сыртқы түрі сыртқы қабатынан (жұмыртқа сарысынан) пайда болады. Ішінде дәстүрлі ақ крем болады және сыртқы түрі жолбарыс нанына ұқсайды.
Үндістан
Үндістанда швейцарлық рулеттерді "жем рулет" деп атайды. Олар аймақтық нан пісіру орындарында қаймақты рулеттер және басқа да жергілікті дәмді тағамдармен бірге сатылады.
Индонезия
Индонезияда швейцарлық рулет bolu gulung деп аталады. Көптеген кондитерлік дүкендер швейцарлық рулеттерді күнделікті сатады, және олар майлы крем, ірімшік немесе жеміс джемімен толтырылады. Швейцарлық рулеттер кесімімен сатылуы да өте көп кездеседі, бірақ кейбір дүкендер кесімімен де, рулет түрінде де сатады.
Италия
Сицилияда Кальтаниссетта (Италия) аймағында шоколадты бисквит, рикотта және марципаннан жасалған ролло (француз тілінен руле) деп аталатын торт кездеседі.
Жапония
Жапонияда швейцар рулеттері "ролл торт" деп аталады. Олар қамыр қаймағымен және кейде құлпынай сияқты жемістермен толтырылады.
Латын Америкасы
Колумбияда швейцарлық рулет пиононо немесе бразо де рейина ("патшайымның қолы") деп аталады және ол гуава джемі (dulce de guayaba) немесе арекипемен толтырылады. Аргентинада, Уругвайда және Перуде де пиононо деп аталады, ал ішіне dulce de leche немесе manjar blanco (қандталған және қоюрақ конденсацияланған сүт) салынады. Чилиде бразо де рейина деп аталып, тек dulce de leche-мен толтырылады және ұнтақ қантпен себіледі. Коста-Рикада арролладо деп аталады. Пуэрто-Рико мен Венесуэлада бразо де житано деп белгілі, бірақ крем, шоколад трюфелі, гуава джемі (dulce de guayaba), dulce de leche manjar blanco сияқты көптеген түрлі толтырғыштар қолданылады, олар көбінесе жемістермен қоса жасалады. Бразилияда рокамболь деп атайды. Мексикада niño envuelto ("оралған бала") деп атайды. Эквадорда, Гватемалада және Уругвайда бразо житано ("цыганның қолы") деп танылады.
Оңтүстік-шығыс Азия
Оңтүстік-Шығыс Азияда өндірілетін сорттарға кая, пандан, мүкжидек, құлпынай, тәтті картоп, таро, ваниль, апельсин, шоколад, раушан, тіпті дуриан, кэмпедак және манго сияқты жергілікті жемістер кіреді.
Филиппин
Филиппинде ең ұқсас дәстүрлі нан – пиононо. Ол испан отарлау дәуірінен бері аудандық нан пісіретін орындарда тұрақты түрде ұсынылып келеді. Бұл филиппиннің дәстүрлі бисквит торттарының (мамон) оралған түрі және бастапқыда қант пен майдан (немесе маргариннен) жасалған өте қарапайым толтырылысқа ие. Дегенмен, қазіргі нұсқалары көбінесе глазурьмен жабылады және әртүрлі толтырылыстармен дайындалады. Көп танымал нұсқасы – "убе ролл" деп белгілі убе торттың пиононо нұсқасы. Оған убе (күлгін түйін) және макапуно қосылады, соның арқасында оның түсі жарқын күлгінге боялады. Манго пианоно немесе "манго ролл" – манго торттарының тағы бір танымал түрі, ол піскен Карабао мангосымен және қаймақпен жасалады. Тағы бір ерекше дәстүрлі пианоно – "Біздің мейірімді анамыздың қолы" деп аударылатын Бразо де Мерседес, ол жұмсақ безеден және құймақтан жасалған. Америкалық әсерге байланысты, қазіргі заманда пиононо көбінесе "торт ролл" деп аталады.
Португалия
Португалияда торта деп аталатын десерттер мейрамханалардың мәзірлерінде жиі кездеседі. Бұл десерттер пирог емес, сондай-ақ неміс тортына да ұқсамайды. Олар жай ғана джеммен толтырылған швейцар рулеттері.
Солтүстік елдер
Дания, Норвегия және Швецияда швейцарлық рулет руладе, рулладе немесе рулл-тарта деп аталады. Норвегиядағы тағы бір атауы – rullekake, ал елдің кейбір аймақтарында swissrull деп те атайды. Швеция мен Финляндияда швейцарлық рулет rulltårta, тиісінше kääretorttu деп аталады (екеуі де «рулет торт» деген мағынаны білдіреді) және көбінесе кофемен бірге беріледі. Ішкі толтылмасы көбінесе майлы крем мен құлпынай жемінен жасалған джемнен тұрады. Шоколадты нұсқасы, «drömrulltårta» («арман рулеті») деп аталады, оның негізі әдеттегі бидай ұнының орнына картоп ұнынан жасалады және майлы креммен толтырылады. Нан пісіретін орындарда швейцарлық рулеттің әртүрлі нұсқаларын табуға болады, мысалы, ортасына қамырға оралған қосылған қаймақ пен ұнтақталған банан, немесе қайың ағашының түйініне ұқсайтын жұқа марципан қабықшасы бар.
Испания
Испанияда бұл десерт "бразо де житано" деп аталады (сөзбе-сөз аударғанда "цыган қолы") және көбінесе қаймақ, джем (мысалы, шабдалы немесе құрма), какао ұнтағы және жаңғақтармен толтырылады.
Швейцария
Атауына қарамастан, швейцар рулеты Швейцарияда тумаған көрінеді. Швейцар рулетін швейцариялық стандартты неміс тілінде Biskuitroulade немесе Roulade, француз тілінде gâteau roulé немесе roulade, итальян тілінде rotolo немесе biscotto arrotolato, ал руманш тілінде rullada деп атайды.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда швейцарлық рулеттер шай ішу кезінде немесе десерт ретінде танымал. Ұлыбританиядағы супермаркеттерде швейцарлық рулеттердің әртүрлі түрлері сатылады, мысалы шоколад, лимон немесе джем (соңғысы ең танымал). Джемді швейцарлық рулеттер джеммен және кейде қаймақпен толтырылады, ал сырты қант немесе шоколадпен жабылады. Jam roly poly – ұқсас десерт, бірақ торт емес, майлы қамырдан жасалған пудинг ретінде дайындалады, джеммен толтырылады және құймақпен ыстық күйінде беріледі. "Көбелек торттары" – бұл швейцарлық рулеттер, олар көбелектерге ұқсатып безендірілген, олардың бір танымал коммерциялық мысалы – Marks and Spencer-дің Колин көбелегі.
Америка Құрама Штаттары
Америкалық кондитерлер мен жоғары деңгейлі мейрамханалардың мәзірлерінде көбінесе француз тіліндегі "рулад" термині қолданылады. Шоколадты швейцар рулеты, кейде "шоколад тігізбе" деп те аталады, бұл танымал торт немесе десерт. Көптеген коммерциялық нан пісіру фабрикаларында өндіріледі, олардың ішінде Ho Hos және Yodels сияқты жеке пайдалануға арналған кішкентай рулеттер бар. Ішінде балмұздақ болса, оны "балмұздақты торт рулеты" деп атайды, және олар әртүрлі болғанымен, көбінесе ванильді балмұздақпен шоколадты торттан тұрады.