Кіріспе
Англиядағы әскери науқан, 1069–1070
Солтүстіктің қырылуы – 1069–1070 жылдардың қысында Жеңімпаз Уильям жүргізген әскери науқандардың сериясы. Бұл науқандар Солтүстік Англияны бағындыру мақсатымен жүзеге асырылды, онда соңғы Уэссекс талапкері Эдгар Этелингтің болуы ағылшын-саксондық Нортумбриялықтардың, ағылшын-скандинавиялықтардың және даниялықтардың көтерілісін қозғады. Уильям даниялықтарға үйлеріне қайту үшін ақы төледі, бірақ қалған көтерілісшілер онымен шайқасқа түсуден бас тартты. Ол оларды аштықтан құртуға шешім қабылдады, Солтүстік графтықтарды, әсіресе Йоркшир тарихи округі мен Йорк қаласын күйдірілген жер тактикасын қолданып, тонау, өртеу және қырғын арқылы қиратып, ағылшын аристократиясын қызметтерінен шеттету және бүкіл аймаққа норман аристократиясын орнату арқылы толыққанды жойды. Заманагөй жылнамалары науқанның қатыгездігін, өте кең ауқымды қирауларды және тонау, өртеу мен қырғын салдарынан туындаған кең таралған ашаршылықты айқын көрсетеді. Көптеген қазіргі заманғы ғалымдар бұл науқанды геноцид деп сипаттайды, бірақ басқалары Уильямның осыншалықты көп зиян келтіретін әскер жинауға қабілеттілігіне күмән келтіріп, деректердің асыра сілтеулі немесе дұрыс түсіндірілмеген болуы мүмкін екенін ұсынады. 1086 жылғы «Домсдей кітабынан» алынған мәліметтер көрсеткендей, халықтың 75% -ы қаза болуы мүмкін немесе ешқашан оралмауы мүмкін.
Өмірбаян
Нормандықтар басып алған кезде Солтүстік, шығыста Йоркшир, Дарем және Нортумберленд, батыста Ланкашир және Камберленд пен Вестморлендтің оңтүстік бөліктерінен тұрды. Жаулап алуға дейінгі Солтүстік халқын «Англо-Скандинавиялық» деп сипаттауға болады, олар викинг және англосаксон дәстүрлерінің қосылуынан мәдени байланысты сақтап келді. Йоркширде сөйленетін ағылшын тілінің диалектісі Англияның оңтүстігіндегілерден өзгеше болуы мүмкін, ал Тиздің оңтүстігіндегі аристократия (қазіргі Йоркширге ұқсас аймақ) ішінара даттық текті болды. Сонымен қатар, Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы байланыс қиын болды, себебі жер бедері және жолдардың нашарлығы да себеп болды. Йорк пен Оңтүстік арасындағы ең танымал маршрут кемемен жүзу болатын. 962 жылы Эдгар Бейбітшіл Данелаудың Солтүстік графтарына адалдығы үшін заңдық тәуелсіздік берді, бұл одан кейін келген англосаксон патшаларының Хамбердің солтүстігіндегі билігін шектеді. Данелаумен шектесетін Нортумбрияның англосаксондық графтығы Тизден Твидке дейін созылды. Гастингс шайқасында ағылшын әскерінің жеңілісі мен Гарольд Годвинсонның қазасынан кейін, жаулап алуға қарсы ағылшын қарсылығы Эдмунд Айронсайдтың немересі Эдгар Этелингке бағытталды. Айронсайд Эдуард Исповедниктің жартылай бауыры болды. Ағылшындардың жеңіліске ұшырағанын Гастингсте емес, екі айдан кейін, 1066 жылдың желтоқсанында Беркхемстедте, Эдгар мен оның жақтастары Вильямға мойынсұнғанда мойындады деп айтылады. Алайда, Беркхемстедте Вильямға мойынсұнғандардың ішінде Йорк архиепископы Элдред ғана норман патшасына адал болды. Вильям Довер, Эксетер, Херефорд, Ноттингем, Дурхам, Йорк және Питерборо қалаларында бірқатар көтерілістер мен шекаралық қақтығыстарға тап болды. Тостигтің (Эдуард Исповедник оны қуған Нортумбрияның бұрынғы англосаксондық графы) қолдаушысы Копси Нортумбрияның тумасы болды және оның отбасы Берниция және кейде Нортумбрияның билеушілері болды. Копси 1066 жылы Стэмфорд Көпірі шайқасында Харольд Годвинсонға қарсы Тостигпен бірге Харальд Хардрада әскерінде шайқасқан. Ол Харальд жеңілгеннен кейін қашып құтылуға үлкерді. Копси 1067 жылы Баркингте Вильямға құрмет көрсеткенде, Вильям оны Нортумбрия графы етіп тағайындады. Пять апта граф болғаннан кейін Копсиді Берниция графы Эадульф III-тің ұлы Озульф өлтірді. Өз кезегінде, узурпатор Озульф та өлтірілгенде, оның туысы Коспатрик графтықты Вильямнан сатып алды. Ол билікте ұзақ тұрмады, содан кейін 1068 жылы Вильямға қарсы көтеріліске Эдгар Этелингке қосылды. Екі граф өлтіріліп, біреуі жағын өзгерткен Вильям Нортумбрияға жеке араласуға шешім қабылдады. Ол солтүстікке қарай жүріп, 1068 жылдың жазында Йоркке жетті. Қарсылықтар тарап, олардың кейбіреулері, соның ішінде Эдгар, шотланд королі Малкольм III сарайына паналады. Нортумбрияға оралған Вильям тактикасын өзгертіп, англосаксондық емес, нормандық Роберт де Коминді граф етіп тағайындады. Епископ Этельвин оған қарсы көтерілісші әскер жиналды деп ескерткеніне қарамастан, Роберт 1069 жылдың 28 қаңтарында Дурхамға адамдарымен бірге аттанды, онда ол және оның адамдары қоршалып, өлтірілді. Көтерілісшілер содан кейін назарын Йоркке аударды, онда олар қамалдың күзетшісін және көптеген адамдарын өлтірді. Солтүстіктегі шайқастардан жігер алғандықтан, елдің басқа жерлерінде де көтерілістер болды. Вильям Дорсеттегі, Шрусбери мен Девондағы проблемалармен айналысу үшін графтарды жіберді, ал Мидлендс пен Стаффордтағы көтерілісшілермен өзі айналысты. Эдгар Этелинг Дания патшасы Кнуттың немере інісі Швейн II-ден көмек сұрады. Швейн ұлдарының басқаруымен кемелер флотын жинады. Флот Англияның шығыс жағалауымен жорықтап, ағылшын одақтастарымен бірге Йорк қаласын қайта басып алды. 1069 жылдың қысында Вильям әскерін Ноттингемнен Йоркке көтерілісшілердің әскерімен шайқасу үшін аттандырды. Алайда Вильямның әскері Йоркке жеткенде, көтерілісшілердің әскері қашып кетіп, Эдгар Шотландияға қайта оралды. Даниялықтартың қыстауға қолайлы жері болмағандықтан, олар Хамбер сағасындағы кемелеріне қайтуға шешім қабылдады. Вильяммен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, егер ол оларға төлем жасаса, онда олар Данияға соғыспай-ақ қайтып кетеді деп келісті. Даниялықтар үйлеріне оралғаннан кейін, Вильям көтерілісшілерге бет бұрды. Олар оның әскерімен тікелей шайқасқа дайын болмағандықтан, ол көтерілісшілердің қолдау көздеріне және азық-түліктеріне шабуыл жасайтын стратегияны қолданды.
After the defeat of the English army and death of Harold Godwinson at the Battle of Hastings, English resistance to the conquest was centred on Edgar Ætheling, the grandson of Edmund Ironside. Ironside was half brother to Edward the Confessor. It is said the English conceded defeat, not at Hastings, but at Berkhamsted two months later when Edgar and his supporters submitted to William in December 1066. However, of all the men who submitted to William at Berkhamsted it was only Ealdred, Archbishop of York, who would remain loyal to the Norman king. William faced a series of rebellions and border skirmishes in Dover, Exeter, Hereford, Nottingham, Durham, York and Peterborough. Copsi, a supporter of Tostig (a previous Anglo Saxon earl of Northumbria who had been banished by Edward the Confessor), was a native of Northumbria and his family had a history of being rulers of Bernicia, and at times Northumbria. Copsi had fought in Harald Hardrada's army with Tostig, against Harold Godwinson at the Battle of Stamford Bridge in 1066. He had managed to escape after Harald's defeat. When Copsi offered homage to William at Barking in 1067, William rewarded him by making him earl of Northumbria. After just five weeks as earl, Copsi was murdered by Osulf, son of Earl Eadulf III of Bernicia. When, in turn, the usurping Osulf was also killed, his cousin, Cospatrick, bought the earldom from William. He was not long in power before he joined Edgar Ætheling in rebellion against William in 1068. With two earls murdered and one changing sides, William decided to intervene personally in Northumbria. He marched north and arrived in York during the summer of 1068. The opposition melted away, with some of them – including Edgar – taking refuge at the court of the Scottish king Malcolm III. Back in Northumbria, William changed tactics and appointed a Norman, Robert de Comines, as earl, rather than an Anglo Saxon. Despite warnings from the bishop, Ethelwin, that a rebel army was mobilised against him, Robert rode into Durham with a party of men on 28 January 1069, where he and his men were surrounded and slaughtered The rebels then turned their attention to York where they killed the guardian of the castle there plus a large number of his men William's response was swift and brutal: he returned to York, where he fell on the besiegers, killing or putting them to flight. Possibly emboldened by the fighting in the north, rebellions broke out in other parts of the country. William sent earls to deal with problems in Dorset, Shrewsbury and Devon, while he dealt with rebels in the Midlands and Stafford. Edgar Ætheling had sought assistance from the king of Denmark, Sweyn II, a nephew of King Canute. Sweyn assembled a fleet of ships under the command of his sons. The fleet sailed up the east coast of England raiding as they went. The Danes with their English allies retook the city of York. Then, in the winter of 1069, William marched his army from Nottingham to York with the intention of engaging the rebel army. However, by the time William's army had reached York, the rebel army had fled, with Edgar returning to Scotland. As they had nowhere suitable on land to stay for the winter, the Danes decided to go back to their ships in the Humber Estuary. After negotiation with William, it was agreed that, if he made payment to them, then they would go home to Denmark without a fight. With the Danes having returned home, William then turned to the rebels. As they were not prepared to meet his army in pitched battle, he employed a strategy that would attack the rebel army's sources of support and their food supply.
Мұра
1076 жылы Уильям Нортумбрияның тағы бір графына тағайындама берді. Бұл жолы ол 1071 жылы Даремнің алғашқы ағылшын емес епископы болып тағайындалған лотарингиялық Уолчер болды. Халықты тиімді бағындырғаннан кейін, Уильям солтүстіктегі англосаксондық басшыларды нормандықтармен толық ауыстырды. Англиядағы жаңа аристократия көбінесе нормандық тектен шыққан, алайда бір ерекшелік – 1069–1071 жылдары Солтүстік Йоркширде кең аумақ алған, кейін Ричмондшир деп аталған, сенімді бретондық лорд Алан Руфус болды. Алан бұл жерде, дерлік өз княздығын басқарды: осы аймақта корольге тиесілі жалғыз жер – оның шығыс шетіндегі Эйндерби шпилі, ал Мортеннің Роберті оңтүстік шетінде бір ауылға ие болды; басқа нормандық лордтар алынып тасталды, ал Алан аман қалған англо-дандық лордтарды немесе олардың мұрагерлерін сақтап қалды. Алан 1088 жылы Сент-Мэри аббаттығын құрған Йорк қаласында да қамқорлық жасады. 1086 жылы Алан Англиядағы ең бай және ең ықпалды адамдардың бірі болды. Шотландияда Малкольм 1071 жылы Этелингтің қарындасы Маргаретқа үйленді. Эдгар Уильямға қарсы күресте Малкольмнан көмек сұрады. Малкольмның Эдгардың әпкесіне үйленуі Англия мен Шотландия тарихына зор әсер етті. Маргарет пен оның ұлдарының ықпалы төменгі жерлердің ағылшыншалануына әкелді және шотланд патшасына Англияға шабуыл жасауға мүмкіндік берді, ол бұл шабуылдарды күйеуінің ағасына жасалған зұлымдықтарды жою үшін жасалған деп мәлімдей алды. Шотландия мен Уэссекс патшалық үйлері арасындағы ресми байланыс 1072 жылы Шотландияға аттанған Уильям үшін қауіп тудырды. Екі патша 1072 жылғы Абернети шартын жасасты, онда англосаксондық жылнамасына сәйкес, Малкольм Уильямның вассалы болды; басқа шаралардың ішінде Эдгар Этелингтің шотландтық сарайынан қуылғандығы да болды. 1074 жылы Эдгар Вильгельмге бағынды. Уильямның тәжге таласуы енді теориялық тұрғыдан даусыз болды. 1080 жылы Дарем епискобы Уолчерді жергілікті нортумбриандар өлтірді. Жауап ретінде Уильям өзінің жартылай бауыры Одо Кент графымен армияны Солтүстік Умбрияның ауылдарын тонау үшін жіберді. Одо Тистің солтүстігінде Йорктан Даремге дейінгі көптеген жерді қиратты және Дарем монастырынан, соның ішінде сирек кездесетін сапфирмен әшекейленген крозиерді ұрлады. Нортумбрияның көптеген ақсүйектері елден қуылды. 1066 жылғы жаулап алудан кейін нормандықтар шіркеуді отарлау құралы ретінде пайдаланды, Англиядағы бай шіркеулердің көпшілігі солтүстік-батыс Франциядан келген дін қызметкерлерінің қолына өтті. 1066 жылы Бертон-апон-Тренттен солтүстікке қарай ешқандай монастырь болған жоқ, бірақ бірнеше монастырьлар салынды, соның ішінде Фонтанс аббаттығы ең ірі және байлардың бірі болды. Йоркширге шотландтар немесе викингтер шабуыл жасауы немесе басып алуы мүмкін деген алаңдаушылықпен, сондай-ақ одан әрі көтерілістердің қаупімен нормандықтар аймақтағы қорғанысты қайта ұйымдастырды және өздерінің қабілеттеріне қарай адамдарды таңдады. Олар мотта және бейли қамалдарының санын көбейтіп, 1071 жылы Суэйл өзенінің үстінде қамал салу жұмыстарын бастады, ол қазір "Ричмонд" деп аталады. "Ричмонд" атауы нормандық француз тілінен шыққан, ол "күшті төбе" дегенді білдіреді. Алан Руфустың басқаруындағы Ричмондтың құрметі Шотландиядан Йорк аңғарына дейінгі жолдарды қорғауға қызмет етті. Орталық Йорк аңғары Понтефракт, Уэйкфилд, Конисбро және Тикхилл қамалдарымен қорғалған. Холдернесс иелігі Солтүстік теңізінен келген басқыншылардан қорғау үшін қайта ұйымдастырылды. Халықтың азаюына байланысты нормандық жер иелері егістік жерлерде жұмыс істеуге қоныс аударушыларды іздеді. Деректерге сәйкес, мұндай барондар адал емес емес адамдарға жерді жалға беруге дайын болды. Викингтерден айырмашылығы, нормандықтар графтықта тұрақтанбады, тек қоғамның жоғарғы қабатын ғана басып алды. Бұл нормандық билік астындағы ағылшын-скандинавиялық мәдениеттің сақталуына мүмкіндік берді. Сабақтастықтың дәлелін көптеген мәдени ерекшеліктердің сақталуынан көруге болады. 11-13 ғасырлар аралығындағы келісімдерде жаулап алудан бұрынғы кейіпкерлердің көптеген жеке есімдері кездеседі. Орта ағылшын тіліндегі Солтүстік әдебиет дәстүрі және оның ерекше диалектісі ағылшын-скандинавиялық халықтың тіршілігін көрсетеді. Нормандық жер аттарының салыстырмалы түрде аз болуы жаңа қоныстанушылардың тек жоғарғы қатарда келгенін білдіреді. Алайда, Domesday Book бұл деңгейде нормандықтардың Йоркширді толық басып алғанын көрсетеді. Нормандықтардың көзқарасынан, Солтүстіктің тонауы сәтті стратегия болды, өйткені Чешир, Шропшир, Дербишир және Стаффордшир сияқты кең аумақтар қиратылды, және Domesday Book оны растайды, бірақ бұл округтерде Йоркширдегідей толық болған жоқ. Тонаудың мақсаты Мерсия мен Нортумбрияда одан әрі көтерілістерді болдырмау болды; алайда, ол басқа жерлерде де көтерілістерді болдырмады.
held one village on its southern fringe; the other Norman lords were excluded, whereas Alan retained the surviving Anglo Danish lords or their heirs. Alan also exercised patronage in York, where he founded St Mary's Abbey in 1088. By 1086 Alan was one of the richest and most powerful men in England. In Scotland, Malcolm married the Ætheling's sister, Margaret, in 1071. Edgar sought Malcolm's assistance in his struggle against William. The marriage of Malcolm to Edgar's sister profoundly affected the history of both England and Scotland. The influence of Margaret and her sons brought about the Anglicisation of the Lowlands and provided the Scottish king with an excuse for forays into England, which he could claim were to redress the wrongs against his brother in law. The formal link between the royal house of Scotland and Wessex was a threat to William, who marched up to Scotland in 1072 to confront the Scottish king. The two kings negotiated the Treaty of Abernethy (1072), through which, according to the Anglo Saxon Chronicle, Malcolm became William's vassal; among the other provisions was the expulsion of Edgar Ætheling from the Scottish court. Edgar finally submitted to William in 1074. William's hold on the crown was then theoretically uncontested. In 1080 Walcher, the Bishop of Durham, was murdered by the local Northumbrians. In response, William sent his half brother Odo, Earl of Kent north with an army to harry the Northumbrian countryside. Odo destroyed much land north of the Tees, from York to Durham, and stole valuable items from Durham monastery, including a rare sapphire encrusted crozier. Many of the Northumbrian nobility were driven into exile. After the conquest of 1066 the Normans used the church as an agent of colonisation with most of the wealthy churches in England passing into the hands of clerics from north west France. There had been no monasteries north of Burton upon Trent in 1066 but post harrying several monasteries were built including Fountains Abbey which became one of the largest and richest. With concern that Yorkshire could be attacked or invaded by the Scots or Vikings coupled with the threat of further revolts, the Normans reorganised the defences in the area and installed men chosen for their abilities to hold on to whatever they got. They increased the number of motte and bailey castles they built and in 1071 work commenced above the River Swale, to build a castle at a site now known as 'Richmond'. The name 'Richmond' is derived from the Norman French meaning 'strong hill'. The Honour of Richmond, controlled by Alan Rufus, served to defend the routes out of Scotland into the Vale of York. The central Vale of York was protected by the castles of Pontefract, Wakefield, Conisbrough and Tickhill. While the Lordship of Holderness was reorganised to protect against invaders from the North sea. As a result of the depopulation, Norman landowners sought settlers to work in the fields. Evidence suggests that such barons were willing to rent lands to any men not obviously disloyal. Unlike the Vikings in the centuries before, Normans did not settle wholesale in the shire, but only occupied the upper ranks of society. This allowed an Anglo Scandinavian culture to survive beneath Norman rule. Evidence for continuity can be seen in the retention of many cultural traits. Many personal names of a pre conquest character appear in charters that date from the 11th to the 13th century. The vigorous Northern literary tradition in the Middle English period and its distinctive dialect also suggest the survival of an Anglo Scandinavian population. The relative scarcity of Norman place names implies that the new settlers came in only at the top rank. Domesday Book shows that at this level, however, Norman takeover in Yorkshire was virtually complete. From the Norman point of view, the Harrying of the North was a successful strategy, as large areas, including Cheshire, Shropshire, Derbyshire and Staffordshire were devastated, and the Domesday Book confirms this, although in those counties it was not as complete as in Yorkshire. The object of the harrying was to prevent further revolts in Mercia and Northumbria; however, it did not prevent rebellions elsewhere.