Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яку – Эфиопияның оңтүстігі және Кенияның орталығы аймақтарында, мүмкін 18 ғасырға дейін өмір сүрген халық. Олар қолданған тіл бүгінде Яакунте деп аталады. Якулар алғашқы қоныстанған жерлерінде Мукогоддо деп аталатын аңшы-жинақшы халықты ассимиляциялаған, ал Мукогоддо Яакунте тілін қабылдаған. Бірақ, кейін Якулар егіншілікпен айналысатын халыққа сіңіп кетіп, өмір салтын жоғалтты. Яакунте тілін Мукогоддо халықты аңшы-жинақшы өмір салтын сақтап, біраз уақыт бойы қолданыста ұстады, алайда олар кейін Масаи мәдениетіне еніп, Маа тілі мен өмір салтын қабылдады. Бүгінде Яакунте тілі жойылу қаупінде тұр, бірақ оны жаңғыртуға бағытталған қозғалыс жүріп жатыр. Қазіргі кезде Яку және Мукогоддо (кейде Мукогоддо Масаи) терминдері Кения тауының батысындағы Мукогоддо орман тұрғындарына қатысты қолданылады.
The Yaaku are a people who are said to have lived in regions of southern Ethiopia and central Kenya, possibly through to the 18th century. The language they spoke is today called Yaakunte. The Yaaku assimilated a hunter gathering population, whom they called Mukogodo, when they first settled in their place of origin and the Mukogodo adopted the Yaakunte language. However, the Yaaku were later assimilated by a food producing population and they lost their way of life. The Yaakunte language was kept alive for sometime by the Mukogodo who maintained their own hunter gathering way of life, but they were later immersed in Maasai culture and adopted the Maa language and way of life. The Yaakunte language is today facing extinction but is undergoing a revival movement. In the present time, the terms Yaaku and Mukogodo (sometimes Mukogodo Maasai), are used to refer to a population living in Mukogodo forest west of Mount Kenya.
Этимология
Яку есімі Оңтүстік Нилот тайпаларында аңшылықпен айналысатын халықты білдіретін термин екендігі айтылады, ал Мукогодо – Якунте тілінде тастарында тұратын халықты мағынасын білдіреді.
The name Yaaku is said to be a Southern Nilotic term for hunting people while Mukogodo is a Yaakunte word meaning people who live in rocks.
Шығу тегі
Мходо (2008) жазған Мукогодо дәстүрлеріне сәйкес, Яку тілінде сөйлейтін халық Кенияға Оңтүстік Эфиопиядан қоныс аударған. Осы кезеңде олар мал өсіруші және егіншілікпен айналысқан. Бұл тұрғыда, әңгімелер Яакунте тайпасының тарихының тілдік реконструкциясымен сәйкес келеді. Тіл білімі маманы Кристофер Эрреттің (1982) мәлімдемесіне қарағанда, Шығыс Кушиттердің болжамды қозғалысы Шығыс Африкаға Уганданың солтүстік-шығысындағы бір нүктеден басталады. Одан олар "Кенияның солтүстігі мен шығысына, тіпті Мунт Кенияға дейін" жылжуға түскен. Олардың қазіргі кездегі өкілдері – Мунт Кенияның солтүстік беткейлерінде өмір сүретін Яку аңшылары. Эррет атап көрсеткендей, Шығыс Кушиттердің басқа да қазіргі өкілдеріне "Туркана көлі / Чью Бахир (Стефани көлі) аймағындағы Арборе және Дасанех малшылары мен егіншілері; сондай-ақ Шығыс Туркананың Эльмоло балықшылары" жатады.
According to Mukogodo traditions recorded by Mhando (2008), the Yaaku speakers moved into Kenya from southern Ethiopia. At this time they were herders and cultivators In this regard, the narratives are congruent with linguistic reconstruction of the history of the Yaakunte speakers. According to linguist Christopher Ehret (1982), the presumed movements of the Eastern Cushities begin with an entry into East Africa at a point in northeast Uganda. From here they moved "into northern and eastern Kenya as far south as Mt. Kenya. Their modern representatives are the Yaaku hunters who live on the northern slopes of Mt. Kenya". Other present day representatives of the Eastern Cushities that Ehret notes include, "the Arbore and Dasanech herders and cultivators in the Lake Turkana/Chew Bahir (Lake Stephanie) region; and the Elmolo fishermen of east Turkana".
Өмір сүру салты
Якулар алғаш рет қоныстанатын аумақтарына кіргенде, көбінесе аң аулау және жинау арқылы күнкөрген халықты кездестірді. Бірақ олар осы халықтан тұратын жерлерімен ерекшеленді. Бұл қауым үңгірлерде тұрды, ал Якулар оларды Мукогодо деп атады, бұл Якунте тілінде тас арасында тұратын адамдар деген мағынаны білдіреді.
When the Yaaku community first entered the territory they would occupy, they met a people who mostly lived by hunting and gathering. However they distinguished themselves from this population by means of residence. This community lived in caves and the Yaaku came to call them Mukogodo, a name which means people who live in rocks in Yaakunte.
Тіршілік ету
Мхандо жазған дәстүрлер Яку тайпасы алғаш қоныстанғанда мал өсіруші және егінші болғандарын көрсетеді.
Traditions recorded by Mhando portray the Yaaku as having been herders and cultivators when they first settled.
Мукогоддоның ассимиляциясы
Якулар қоныстанған Мукогодо аймағының тұрғындары Якулар тілін қабылдады, ол Яакунте деп аталды.
The Mukogodo in whose localities the Yaaku settled, adopted the language of the Yaaku, referred to as Yaakunte.
Яку тілінің құлдырауы
Мукогодолар ХХ ғасырдың бірінші жартысында (1920-1930 жылдары) масаилардың мал өсіру мәдениетіне сіңіп кетті, бірақ кейбіреулері әлі де ара шаруашылығымен айналысады. Бұл ауысудың басты себебі – әлеуметтік мәртебеге ұмтылыс. Масаилар аңшы-жинаушы халықтарды кемсітеді, оларды "Доробо" ("мал жануарлары жоқтар") деп атайды, ал көптеген Мукогодо масаи мәдениетін өздерінікінен артық деп есептейді.
The Mukogodo assimilated to the pastoralist culture of the Maasai in the first half of the twentieth century (1920s and 1930s), although some still keep bees. The reason for this transition is mostly one of social prestige. The Maasai look down upon hunter gatherer peoples, calling them Dorobo ('the ones without cattle'), and many Mukogodo consider the Maasai culture superior to their own.
Масаи тілінің қолданылуы
Мал шаруашылығына көшу шешімінің нәтижесінде, Мукогодо халқы 1925-1936 жылдар аралығында Кушит тобына жататын Яаку тілін шығыс нилоттық масай тіліне алмастырды.
As a result of the decision to transition to pastoralism, the Mukogodo largely gave up their Cushitic language Yaaku for the Eastern Nilotic Maasai language between 1925 and 1936.
Яку бүгінде
Қазіргі кезде Яаку және Мукогодо терминдері, кейде Мукогодо масайлары Кения тауының батысындағы Мукогодо орман тұрғындарын атау үшін қолданылады.
In the present time, both the terms Yaaku and Mukogodo, sometimes Mukogodo Maasai are used to refer to a population living in Mukogodo forest west of Mount Kenya.