1770 жылғы Эфиопия императоры Сусеньос II

Кіріспе

1770 жылы Эфиопия императоры II Сусеньос (; 1771 жылы қайтыс болды) – 1770 жылдың тамызынан 1770 жылдың желтоқсанына дейін Эфиопия императоры болды. Оның туғандағы аты Вольде Гийоргис еді; ол байлығын жоғалтқан және су құмыраларын тасып көрінетін асыл әйелдің ұлы еді, сонымен қатар ол қайтыс болған Иясу II билеушісінің заңсыз ұлы деген қауесет тарады. Сол кезде Гондар қаласында тұратын шотланд саяхатшысы Джеймс Брюс оны "мастыққа берілген, бұзақы, әдепсіз" деп сипаттады.

Билік

1770 жылғы 5 маусымда Рас Микаэль Сехул император Текле Хайманотпен бірге қаланы эвакуациялауға мәжбүр болды; олар Тигрэйге аттанып, ондағы бірнеше көтерілістерді басуға кірісті. Рас Гошу мен Ванд Бевоссен 10 маусымда Гондарға кірді, онда император әйелі Ментевабты өз жақтарына көндіруге тырысты, бірақ нәтижесіз аяқталды. Фасилдің Гөжамдағы Буредегі штабынан келуге берген уәдесін орындауын бірнеше күн күткен соң, 27-сі Гондардан кетіп қалды. Тамыз айының басында Гондар тұрғындары жаңа императорды таңдау үшін кеңес өткізді, және Рас Сануда ұсынған Сусеньостың (туған аты – Вольде Георгис), 24 жастағы кандидатурасы қабылданды. Ол байлығынан айырылған және су құмыраларын тасып жүріп күнкөріс қамдаған асыл әйелдің ұлы еді, ал оның марқұм Иясу II-нің заңды емес ұлы екендігі жөнінде де әңгіме тарады. Сол кезде Гондар қаласында тұратын шотланд саяхатшысы Джеймс Брюс оны «мастыққа берілген, қарақшы, адалсыз» деп сипаттады. Брюс осы уақытша билеушімен бір рет қана кездесті. 5 желтоқсан күні түнде, мас күйінде Сусеньос бірнеше одақтастарымен бірге император сарайын тастап, Брюс сол кезде тұрған үйінің ішіндегі бірнеше жеке үйлерді тонады. «Алып кетуге болатын барлық нәрсе ұрланып немесе қиратылды; олардың ішінде рефлектор телескоп, барометр және термометр болды; көптеген қағаздар мен суреттердің эскиздері алдымен жыртылып, содан кейін өртелді». Ертесі күні Брюс сарайға шақырылды, ол Сусеньос алдында пайда болды, ол көздерін жартылай ғана ашып, кешкі құмарлықтан қызылданған күйде отырды; ол сол сәтте мас екені байқалды; аузы темекіге толы, сілекейін аузынан шалқалап, алысқа түсіріп тастады; осының салдарынан еденді таза орын табу қиын болды, тізе бүгіп, құрмет көрсеттім. Сусеньоспен болған кездесу Брюс үшін қиын болды. Сусеньос шотландтың өзіне назар бөлмегеніне наразылық білдіріп, Брюстен сыйлық талап етті. Брюс оған батыл жауап бергенін, сонда «асыл жүзді қарт кісі» алға шығып, Брюс оны Рас Сануда деп таныған, және Сусеньостың мінез-құлқы туралы ескертіп, «ол тек патшаның ғана емес, біздің бәріміздің де досы, халықтың бәрі оны жақсы көреді» деген сөздерін айтқан. Сусеньос кеңесшісіне: «Бүгін сен тым ашулысың, Баба» деп әзіл айтты.

On 5 June 1770, Ras Mikael Sehul was forced to evacuate the city with Emperor Tekle Haymanot; they marched to Tigray to suppress several revolts there. Ras Goshu and Wand Bewossen entered Gondar 10 June, where they attempted to convince Empress Mentewab to join them but failed. After waiting several days for Fasil to fulfill his promise to join them from his headquarters at Bure in Gojjam, on the 27th they left Gondar. By the beginning of August, the principal inhabitants of Gondar held a council to select a new Emperor, and Ras Sanuda's nomination of Susenyos (born Wolde Giyorgis), then 24 years old, was accepted. He was the son of a noble woman who had lost her fortune and made her living by carrying jars of water, while it was rumored that he was the illegitimate son of the deceased ruler Iyasu II. The Scottish traveller James Bruce, who was living in the capital city of Gondar at the time, described him as "a drunkard, a ruffian, and a profligate". Bruce had only one encounter with this ephemeral ruler. On the night of 5 December, in a drunken fit, Susenyos with some confederates left the Imperial palace and plundered several private homes, including the house Bruce was living in at the time. "Every thing that could be carried away was stolen or broken; among which was a reflecting telescope, a barometer, and thermometer; a great many papers and sketches of drawings, [were] first torn then burnt". The next day Bruce was summoned to the palace where he presented himself before Susenyos, who
text=was sitting, his eyes half closed, red as scarlet with last night's debauch; he was apparently at that moment much in liquor; his mouth full of tobacco, squirting his spittle out of his mouth to a very great distance; with this he had so covered the floor that it was with great difficulty I could choose a clean place to kneel, and make my obeisance.|author=James Bruce|source=
J. M. Reid, in his biography, pointedly notes the "sickening contrast" between the chamber when Bruce waited on Emperor Tekle Haymanot and the presence audience. The audience with Susenyos was a trying experience for Bruce. Susenyos complained that the Scotsman had paid him no attention and demanded gifts from Bruce. Bruce reports that he made a bold reply, at which point "an old man of noble appearance" came forward, whom Bruce identified as Ras Sanuda, and lectured Susenyos on his behavior, reminding him Bruce "is a friend, not only to the king but to us all: the whole people love him." Susenyos' only response to his advisor was to joke, "You are very angry to day, Baba."

Депозит беру

Сусеньостың тақта отырған уақыты 15 желтоқсан күні аяққа жақын келді, ол кезде Рас Микаэль Текезе өзенін басып өтіп, астанаға жылдам жетті; Рас Сануда Микаэль Сехулді қолдады. Осыған байланысты Сусеньос император Ментевабпен бірге Гондардан қашып кетті; ол алдымен Емфраздағы Абуна Йосабтан пана сұрады, бірақ қабылданбады, содан кейін құнды заттарын Тана көліндегі Дек аралына қауіпсіз жерге жібергеннен кейін Қвараға барды. Брюс былай деп жазады: "Социниосты патша еткендер оны дос етпеді". Онда оның болуы патшайымға, оның еліне және оның барлық достарына қауіп төндіретін қудалауға себеп болады деп ұсынылды. Осыдан кейін лайық емес Социниосты солдаттарға тастап кетіп, оны жалаңаш қалдырып, тек орануға мата және жақсы жылқы берді, солармен оны өз бағын іздеуге жіберді. Келесі жылы Сарбакузадағы үш шайқастан кейін Сусеньос қалайда Ванд Бевоссеннің қолына түсті, ол (Гондардан Рас Микаэль Сехулмен тұтқын ретінде кеткеннен кейін) биліктен қуылған талапкерді тізбектеп император Текле Хайманотқа жіберді; Император оны сарай асханасында құл қылды, онда қысқа уақыттан кейін Сусеньос ұрлық жасап, дарға асылды.