Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тан әулетінің ханшайымы (713 ж. қайтыс болды)
Мин әулетінің қытайдық джонкасының көшірмесі
Tang dynasty princess (d. 713)
a replica of a Ming dynasty Chinese junk
Тайпин ханшайымы (тайпин гүнъю, «Ұлы бейбітшілік ханшайымы», жеке аты белгісіз, мүмкін Ли Лингюэ (李令月) (662 жылдан кейін – 713 жылдың 2 тамызы) – Тан әулетінің және анасы Ву Цзэтяньның Чжоу әулетінің патшалық ханшайымы және көрнекті саяси тұлға. Ол Ву Цзэтянь мен император Гаоцзунның кіші қызы болды және анасы мен ағалары – император Чжунцзун мен император Руйцзунның (екеуі де екі рет билік құрған) билігі кезінде, әсіресе император Руйцзунның екінші билігінде, ол өлгенге дейін үш жыл бойы тақтың артындағы нақты күшке ие болды. Ол Тан әулетінің және, мүмкін, Қытай тарихындағы ең танымал және ықпалды ханшайымы, өйткені оның күші, қабілеті және амбициясы зор болды. Ол анасы мен ағаларының билігі кезінде саяси қиындықтар мен оқиғаларға қатысты. Шындығында, Вэй императорға қарсы жасалған төңкерістен кейін ол Танның нақты билеушісіне айналды. Император Руйцзунның тұсында оған ешқандай шектеу қойылмады, император оның пікірлеріне негізделген жарлықтар шығарды, сарай шенеуніктері мен әскерилері оны мақтап, азаматтық және әскери санаттардың көпшілігі оның тобына қосылды, сондықтан оның күші императордан асып түсті. Бірақ, ақырында, оның немере інісі, император Руйцзунның ұлы, тәж мұрагері Ли Лонгжимен арасында бәсеке пайда болды. Екеуі де билікті бөлісуде жауыздық танытып, билікке монополия орнату үшін күресті. 712 жылы император Руйцзун Ли Лонгжиге (император Сюаньцзун ретінде) тақты бергеннен кейін, қақтығыс саяси аренаға шықты және сот ашық түрде империяны басқарудан гөрі қастандықтардың ошағына айналды. 713 жылы император Сюаньцзун, тарихи деректерге сәйкес, оның өзін құлатуды жоспарлап отыр деп сеніп, бірінші болып қимыл жасады, оның көптеген қуатты одақтастарын жазалап, өзін-өзі өлтіруге мәжбүр етті.
Princess Taiping (, lit. "Princess of Great Peace", personal name unknown, possibly Li Lingyue (李令月) (after 662 – 2 August 713) was a royal princess and prominent political figure of the Tang dynasty and her mother Wu Zetian's Zhou dynasty. She was the youngest daughter of Wu Zetian and Emperor Gaozong and was influential during the reigns of her mother and her elder brothers Emperor Zhongzong and Emperor Ruizong (both of whom reigned twice), particularly during Emperor Ruizong's second reign, when for three years until her death, she was the real power behind the throne. She is the most famous and influential princess of the Tang dynasty and possibly in the whole history of China thanks to her power, ability and ambition. She was involved in political difficulties and developments during the reigns of her mother and brothers. Indeed, after the coup against Empress Dowager Wei, she became the real ruler of Tang. During the reign of Emperor Ruizong, she was not restricted by anything, the emperor issued rulings based on her views and the courtiers and the military flattered her and majority from every civil and military class joined her faction, so her power exceeded that of the emperor. Eventually, however, a rivalry developed between her and her nephew, Emperor Ruizong's son, Crown Prince Li Longji. Both of them were hostile in power sharing and they fought for the monopoly over power. After Emperor Ruizong yielded the throne to Li Longji (as Emperor Xuanzong) in 712, the conflict came to the political forefront, and openly, the court became a manifestation of conspiracy rather than the administration of the empire; in 713, Emperor Xuanzong, according to historical records, believing that she was planning to overthrow him, acted first, executing a large number of her powerful allies and forcing her to commit suicide.
Император Гаоцзонг тұсында: Императрица Вуның көлеңкесі астында
Тайпин ханшайымының дүниеге келген күні белгісіз, бірақ ол император Гаоцзун мен оның екінші әйелі, император Вудың (кейін У Цзэтянь аталған) алты баласының ең кішісі екені мәлім. Алайда, оның ағасы Ли Даннан (кейін император Руйцзун) кіші болғаны немесе бір жаста болғаны анық. Ол туған кезде анасы, император Ву, император Гаоцзунның нақты билігін қолға алған, және Ву Гаоцзунды бақылауға алды. 670 жылы император Вудың анасы Ян ханшайымы қайтыс болғаннан кейін, император Ву Ян ханшайымының құрметіне ие болу үшін Тайпин ханшайымын даосистік монахқа айналдырды. Ифенг дәуірінде (676-679 жж.), император Гаоцзун Туфанмен бейбіт келісімге келісіп жатқанда, Туфан патшасы Тайпин ханшайымына үйленуді сұрады, бірақ император Гаоцзун бас тартты және оның орнына Тайпин ғибадатханасын (太平觀) салдырып, оны ғибадатхананың әйгілі монахы етіп тағайындады. 681 жылы император Гаоцзун мен император Ву, император Гаоцзунның қарындасы Чэнъян ханшайымының ұлы Сюэ Шао (薛紹) мен Чэнъян ханшайымының екінші күйеуі Сюэ Яоның (薛曜) ұлын (яғни Тайпин ханшайымының туысын) Тайпин ханшайымының күйеуі етіп таңдады. 681 жылдың күзінде салтанатты той өтті, және Сюэ руының тұрақты жері – Сюаньян ауданына (宣陽坊) сарайдан жасалған шеруде қолданылған шамдардың саны соншалықты көп болды, олардың ыстығы мен түтінінен көше бойындағы көптеген ағаштар құрды. Император Ву, Сюэ Шаоның ағасы Сюэ Идің әйелі Сяо және Сюэ Шаоның тағы бір ағасы Сюэ Сюдің әйелі Чэннің тегі төмен деп санайды, және олардың қызының қарындастары болуына лайық емес деп ойлады. "Менің қызым шаруалардың қыздарына қарындас бола ма?" деді ол. Сюэ И мен Сюэ Сюді ажырасуға мәжбүрлеуді ойлады, бірақ біреу оған Сяо ханшайымның қайтыс болған қазынашы Сяо Юдің шөбересі екенін еске салды, содан кейін ол ойынан бас тарды. Сюэ Шао мен Тайпин ханшайымынан екі ұл – Сюэ Чунсюнь (薛崇訓) және Сюэ Чунцзянь (薛崇簡) дүниеге келді, сондай-ақ 686-710 жылдары Ванкуан қаулысының (萬泉縣主) титулын алған қызы дүниеге келді.
It is not known when Princess Taiping was born, but it is known that she was the youngest of the six known children of Emperor Gaozong and his second wife Empress Wu (later known as Wu Zetian). But it is clear that she was the same age as his brother Li Dan (later Emperor Ruizong) or younger, and at the time of her birth, her mother, Empress Wu, was the real power behind Emperor Gaozong, and Wu took control over Gaozong. In 670, when Empress Wu's mother Lady Yang died, Empress Wu had Princess Taiping become a Taoist nun to gain divine favor on behalf of Lady Yang. During the Yifeng era (676 679), when Emperor Gaozong was negotiating a peace treaty with Tufan, the king of Tufan requested to marry Princess Taiping, Emperor Gaozong declined — and, as an excuse, built a Taoist temple named Taiping Temple (太平觀) and commissioned her as the abbess of the temple. In 681, however, Emperor Gaozong and Empress Wu selected Xue Shao (薛紹), a son of Emperor Gaozong's sister Princess Chengyang and Princess Chengyang's second husband Xue Yao (薛曜) (and thus, Princess Taiping's cousin) to be Princess Taiping's husband. A grand wedding was held in the fall of 681, and it was said that there were so many torches used in the procession from the palace to Xuanyang District (宣陽坊), where the Xue clan lived, that many trees on the sides of the streets died due to the heat and smoke. Empress Wu, believing that Lady Xiao, the wife of Xue Shao's brother Xue Yi (薛顗), and Lady Cheng, the wife of another brother Xue Xu (薛緒), were both of low birth and should not be her daughter's sisters in law, commented, "How can my daughter be a sister in law to the daughters of farmers?" She considered forcing Xue Yi and Xue Xu to divorce, but someone noted to her that Lady Xiao was a grandniece of the deceased chancellor Xiao Yu, and she relented. Xue Shao and Princess Taiping had two sons — Xue Chongxun (薛崇訓) and Xue Chongjian (薛崇簡) — and a daughter (686 710) who was created Lady Wanquan (萬泉縣主).
Император Вуның билігі кезінде: Саясатта қатысу
683 жылы император Гаоцзун қайтыс болды, оның орнына ханшайым Тайпиннің ағасы Ли Чжэ (император Чжунцзун) билікке келді, бірақ іс жүзіндегі билік император жесір және регент ретінде император Вудың қолында болды. 684 жылы император Чжунцзонг тәуелсіздік белгілерін көрсеткенде, оны тақтан түсіріп, ханшайым Тайпиннің тағы бір ағасы Ли Дан, Юй ханзадасы (император Руйцзун ретінде)мен алмастырды, бірақ одан кейін билікті одан да мықты ұстады. Ол ханшайым Тайпиннің өзіне сыртқы келбеті мен мінезі жағынан ұқсас болғандықтан, оған үлкен қамқорлық жасады және мемлекеттік істерді жиі онымен ақылдасты. 688 жылы император Гаоцзунның інісі Ли Чжэн, Юэ ханзадасы және Ли Чжэннің ұлы Ли Чжон, Лангье ханзадасы, Сюэ И, Сюэ Сю және Сюэ Шао Ли Чжонмен бірге бүлік көтергені анықталды. Сюэ И мен Сюэ Сюдың бастары кесілді, ал Сюэ Шао 100 рет сауатталды және аштықтан қайтыс болды – бұл одан да көп азапқа әкелді, бірақ оның денесі толық қалды және осылайша оның өлімі құрметті деп есептелді. 690 жылы император жесір Ву ханшайым Тайпинге император жесір Вудың сіңілісі У Шиленгтің (武士稜) немересі У Юджиге қайта үйленгісі келді. Алайда У Юджи бұрыннан үйленген еді, және император жесір Ву ханшайым Тайпинге үйленуі үшін оның әйелін жасырын түрде өлтірді. У Юджимен ханшайым Тайпин тағы екі ұл – У Чунмин (武崇敏) және У Чунсин (武崇行) – және бір қыз дүниеге келді. Оларға тағы бір қызы болған болуы мүмкін, оны Леди Юнхе (永和县主) деп атады.
Emperor Gaozong died in 683 and was succeeded by Princess Taiping's older brother Crown Prince Li Zhe (as Emperor Zhongzong), but actual power was in the hands of Empress Wu, as empress dowager and regent. In 684, when Emperor Zhongzong showed signs of independence, she deposed him and replaced him with another brother of Princess Taiping's, Li Dan, Prince of Yu (as Emperor Ruizong), but thereafter wielded power even more firmly. As she viewed Princess Taiping as similar to her in appearance and attitude, she favored Princess Taiping greatly and often discussed the affairs of the state with her. In 688, after a failed rebellion against Empress Dowager Wu led by Emperor Gaozong's brother Li Zhen, Prince of Yue and Li Zhen's son Li Chong, Prince of Langye, Xue Yi, Xue Xu, and Xue Shao were discovered as having conspired with Li Chong. Xue Yi and Xue Xu were beheaded, while Xue Shao was caned 100 times and starved to death — which led to more suffering, but which allowed his body to remain whole and thus was considered a more honorable death. In 690, Empress Dowager Wu wanted to remarry Princess Taiping to Wu Youji, a grandson of Empress Dowager Wu's uncle Wu Shileng (武士稜). Wu Youji, however, was already married, and Empress Dowager Wu secretly had Wu Youji's wife assassinated so that Princess Taiping could marry him. With Wu Youji, Princess Taiping would have an additional two sons — Wu Chongmin (武崇敏) and Wu Chongxing (武崇行) — and one daughter. A possible second daughter, titled Lady Yonghe (永和县主), was also born to them.
Император Ву Цзэцянның билігі кезінде: саясаттағы рөлінің артуы
Кейін 690 жылы жесір император Ву император Руйцзунгты тақты өзіне беруге мәжбүр етті, соның салдарынан Чжоу әулетін құрды, өзін «император» ретінде жариялап (осылайша Тан әулетіне үзіліс келтірді). 697 жылы немесе одан бұрын ханшайым Тайпин Чжан Чанцзонгты Ву Цзэтианның жақыны ретінде ұсынды. Чжан Чанцзонг өзінің ағасы Чжан Ицзиді де ұсынды. 697 жылы құпия полицияның шенеунігі Лай Цзюньченнің досы Вэй Суйчжун (衛遂忠), Лайдың ханшайым Тайпинге, Ву әулетінің ұлдарына, Ли Данға және Ли Чжэге қарсы сатқындық айыбын тағуды ниеттенгенін ашты. Ханшайым Тайпин мен Ву әулетінің ұлдары жауап ретінде Лайды қылмыстар жасады деп айыптады, ал Ву Цзэтиан Лайды өлімге кесті. 699 жылы канцлер Цон Чук (Ву Цзэтианның туысының ұлы) және Цон Чуктың інісі Цон Цзинцин (宗晉卿) жемқорлыққа қатысқандары үшін айыпталып, жер аударылды. Ханшайым Тайпин Цондардың сарайларын аралап, «Олардың сарайларын көргенде, біз тіршілік көрмегендейміз» деді. 699 жылы Ву Цзэтиан, өзінен кейін Ли Чжэ (осы кезде өзінің атын Ли Сяньға, содан кейін У Сяньға өзгертіп, қайтадан мұрагер ханзада атанған) және Ву әулетінің ұлдары бірін-бірімен тату өмір сүре алмайды деп қорқып, оған, Ли Данға, ханшайым Тайпинге, У Юцзиге және басқа Ву әулетінің ұлдарына бір-біріне ант беруді және құдайларға ант оқуды бұйырды. Анттар темірге қашалып, императорлық мұражайда сақталды. 702 жылы Ву Цзэтиан Ли Сяньға, Ли Данға және ханшайым Тайпинге Чжан Чанцзонгты ханзада етіп жариялау туралы ресми өтініш беруді бұйырды. Ол бұл өтініштерді ресми түрде қабылдамады, бірақ Чжан Чанцзонг пен Чжан Ицзиді герцогтер етіп тағайындады. 703 жылы ханшайым Тайпиннің жақын адамы, мүмкін, оның жақыны болған Гао Цзянь (高戩), Чжан Чжанның ханшайым Тайпинге наразы болған канцлер Вэй Юаньчжунмен келісіп, Ву Цзэтианның қарт екенін және мұрагер ханзаданы қолдаудың қауіпсіздігін қамтамасыз ететінін айыптады. Ву Цзэтиан ашуланып, Вэй мен Гаоны тұтқындатып, кейіннен жер аударып жіберді.
Later in 690, Empress Dowager Wu had Emperor Ruizong yield the throne to her, establishing the Zhou dynasty with herself as its "emperor" (therefore interrupting the Tang dynasty). In or before 697, Princess Taiping recommended Zhang Changzong to serve as Wu Zetian's lover. Zhang Changzong further recommended his brother Zhang Yizhi as well. Also in 697, Wei Suizhong (衛遂忠), a friend of the secret police official Lai Junchen, revealed that Lai had intended to accuse Princess Taiping, the Wu clan princes, Li Dan, and Li Zhe of treason. Princess Taiping and the Wu clan princes, in response, accused Lai of crimes, and Wu Zetian put Lai to death. In 699, when the chancellor Zong Chuke (a son of Wu Zetian's cousin) and Zong Chuke's brother Zong Jinqing (宗晉卿) were accused of corruption and exiled, Princess Taiping visited the Zongs' mansions and commented, "Once we look at their mansions, it is like we have not lived." Also in 699, Wu Zetian, in fear that after her death that Li Zhe (who by now had changed his name to Li Xian and then further to Wu Xian and had been recalled to be crown prince again) and the Wu clan princes would not be able to coexist peacefully, had him, Li Dan, Princess Taiping, Wu Youji, and the other Wu clan princes swear an oath to each other and read the oaths to the gods. The oaths were then carved on iron and kept in the imperial archives. In 702, Wu Zetian had Li Xian, Li Dan, and Princess Taiping submit formal petitions to have Zhang Changzong created a prince. She then formally rejected the petitions but created Zhang Changzong and Zhang Yizhi dukes. In 703, a favorite official of Princess Taiping's, who might have been her lover, Gao Jian (高戩), was accused by the Zhangs of agreeing with the chancellor Wei Yuanzhong, whom the Zhangs had resented, that Wu Zetian was old and that it would be more secure to support the crown prince. Wu Zetian, in anger, had Wei and Gao arrested and subsequently exiled.
Императрица Вэйдің регенттік кезінде:
Император Чжунцзоң 710 жылы күрт қайтыс болды. Бұл өлімді дәстүрлі тарихшылар императрица Вэй мен Ли Гуэрдің жасаған қылмыс деп есептейді, себебі императрица Вэй император болсын, ал Ли Гуэр тәж мұрагері болсын деген ниетпен өлтірген. Император Чжунцзоңның қайтысынан кейін, өлім туралы жасырған императрица Вэй билікті нығайтуға тырысты; ол дереу сарай мен астананы қоршауға бұйрық берді. Барлық қақпалар жабылып, астанадан шығуға тыйым салынды, сондай-ақ өзіне адал шенеуніктерді сарайға шақырды және Чанъань қаласына 50 000 сарбазды әртүрлі округтерден жинады, Вэй Вэньді императорлық гвардияның бас қолбасшысы етіп тағайындады, оның інісі Вэй Сюань (韋璿) және немерелері Вэй Бо (韋播) мен Гао Сун (高嵩) да қолбасшылыққа қосылды. Бірақ император Чжунцзоңның өлімін Тайпин ханшайымы императрица Вэй билікті толыққанды қолға алуға тырысқаннан бұрын анықтады. Тайпин ханшайымы мен император Чжунцзоңның кәнизағы Шангуан Ванэр император Чжунцзоңның атынан түрлі топтардың мүдделерін теңгермекке тырысқан өсиетнама жасады. Онда император Чжунцзоңның басқа кәнизағынан туған ұлы, Вэн ханзадасы Ли Чжунмао таққа отыруы, ал императрица Вэй император шешесі және регент болып, Ли Данның көмегімен билік жүргізуі көзделді. Бұл Тайпин ханшайымын, императрица Вэйдің туыстарын және оның жақтастарын ашуға ұшыратты. Сонымен, императрица Вэйдің інісі Вэй Вэнь, императрица Вэйдің жеке билікке ие болуын қалап, өсиетнаманы өзгертті, Ли Данды тең регенттік қызметтен шеттетіп жіберді. Осылайша Ли Чжунмао (Шан императоры) таққа отырды, ал императрица Вэй император шешесі және регент болды. Тайпин ханшайымының жоспарының осылай бұзылуы оны және оның жақтастарын қорқытып, император шешесі Вэй және оның күшті туыстарына қарсы мұқият жоспарланған соғысқа түсуге мәжбүр етті. Темірқасық арада, император шешесі Вэйдің туыстары, Цзон Чуке, Ли Гуэрдің күйеуі Ву Яньсю (武延秀), сондай-ақ Чжао Лювэнь (趙履溫) және Е Цзиннэн (葉靜能) сияқты шенеуніктер оған У Цзэтянь сияқты таққа отыруға кеңес берді, сонымен қатар Ли Дан мен Тайпин ханшайымын жоюға шақырды. Шенеунік Цуй Жиюн Ли Данның ұлы, Линцзи ханзадасы Ли Лунцзиге олардың жоспары туралы хабарлады. Ли Лунцзи Тайпин ханшайымымен, Тайпин ханшайымының ұлы Сюэ Чунцзяньмен, сондай-ақ оған жақын төменгі шенді шенеуніктермен – Чжун Шаоцзин, Ван Чунъе (王崇曄), Лю Юцю, Ма Сыцзун (麻嗣宗) – бірінші болып әрекет ету үшін сөз байласты. Сонымен қатар, император Вэйдің немерелері Вэй Бо (韋播) мен Гао Сун (高嵩), жақында императорлық гвардияның басшылығына тағайындалып, гвардиямен қатал қарым-қатынас жасап, өз билігін орнатуға тырысқандықтан, гвардияның наразылығын тудырды, ал гвардия офицерлері Ге Фушун (葛福順), Чэнь Сюаньли (陳玄禮) және Ли Сяньфу (李仙鳧) де содан кейін олардың құрлысына қосылды. Тайпин ханшайымының толық жоспарлауымен және кейбір басшылық әрекеттерімен (мысалы, император шешесі Вэйге қарсы оппозициялық саяси және әскери күштерді жинау, сарайға шабуыл жасау үшін әскерге қосылу және шабуылға дайындалу), Ли Данды алдын ала хабарламастан, 21 шілдеде қастандықшылар (Тайпин ханшайымы мен Ли Лунцзидің бірлескен басшылығымен) көтеріліп, бірінші болып Вэй Бо, Гао және император Вэйдің інісі Вэй Гуйді (韋璿) өлтірді. Олар сарайға шабуыл жасады. Ли Лунцзи 10 мың қарулы сарбазымен тікелей жаудың ортасына басып кірді және император шешесі Вэй мен Ли Гуэрді іздеді. Император шешесі Вэй қорқып, императорлық гвардия лагеріне қашқанда, гвардия оны өлтірді. Ли Гуэр, Ву Яньсю және Хелоу ханым да қаза тапты. Ли Лунцзи көп ұзамай император шешесінің және оның туыстарының бірқатар шенеуніктерін өлтіріп, император шешесі Вэйдің денесін көшеде көрсетті. Содан кейін Тайпин ханшайымы, Ли Лунцзи және Ли Лунцзидің інісі, Сун ханзадасы Ли Чэнцзидің ықпалымен Ли Дан таққа қайта оралды. Шындығында, ешкім Ли Данды император деп мақтауға немесе ұсынуға батыл болмады, Тайпин ханшайымы бірінші болып осы қадамды жасады, Тайпин ханшайымы сарайдағыларды шақырып, билікті Шан императорынан Ли Данға беруге шешім қабылдады және ол барлық шенеуніктерге айтуға батыл болды: ол кішкентай императорға да айтты: Тайпин ханшайымы тақтан түсіру рәсімінде Шан императорының жағасын ұстап, оны тақтан түсірді, Ли Чжунмаоны Вэн ханзадасы атағына қайтарды және оны тұтқындауға бұйрық берді. Ол Ли Данның қолын ұстап, таққа отырғызды, және оның іс-әрекетінен кейін Ли Лунцзи де қолдауын білдіріп, әкесінің билігіне кепілдік берді.
Emperor Zhongzong died suddenly in 710 — a death that traditional historians believed to be a murder carried out by Empress Wei and Li Guo'er so that Empress Wei could become emperor and Li Guo'er could become crown princess. In the aftermath of Emperor Zhongzong's death, Empress Wei, who initially kept the death secret, tried to consolidate power; she immediately ordered that the palace and the capital be sealed. All the gates were blockaded and exit of the capital forbidden, and summoned her allied officials into the palace, and mobilized a total of 50,000 soldiers from various prefectures to be stationed in Chang'an City, and immediately put Wei Wen in overall command of the imperial guards, with his cousin Wei Xuan (韋璿) and nephews Wei Bo (韋播) and Gao Song (高嵩) in command as well. But Emperor Zhongzong's death was discovered by Princess Taiping faster than Empress Wei wanted to secure her power, and Princess Taiping and another powerful woman, Emperor Zhongzong's concubine Consort Shangguan Wan'er, drafted a will on Emperor Zhongzong's behalf that attempted to balance the various factions — having Emperor Zhongzong's son by another concubine, Li Chongmao the Prince of Wen, take the throne, and having Empress Wei as empress dowager and regent, assisted by Li Dan. This performance of Princess Taiping angered Empress Wei and her clan and faction. Immediately, Empress Wei's cousin Wei Wen, wanting to have Empress Wei take sole power, however, modified the will to remove Li Dan as coregent. Accordingly, Li Chongmao took the throne (as Emperor Shang), while Empress Wei became empress dowager and regent. The foiling of Princess Taiping's plan terrified her and her followers, prompting them to wage a carefully planned war against Empress Dowager Wei and her powerful clan and faction. Meanwhile, Empress Dowager Wei's clan members, along with Zong Chuke, Li Guo'er's husband Wu Yanxiu (武延秀), and other officials Zhao Lüwen (趙履溫) and Ye Jingneng (葉靜能) were advising her to take the throne, like Wu Zetian did, and they also advised her to eliminate Li Dan and Princess Taiping. The official Cui Riyong leaked their plan to Li Dan's son Li Longji the Prince of Linzi. Li Longji responded by conspiring with Princess Taiping, Princess Taiping's son Xue Chongjian, as well as several low level officials close to him — Zhong Shaojing, Wang Chongye (王崇曄), Liu Youqiu, and Ma Sizong (麻嗣宗) — to act first. Meanwhile, Empress Wei's nephews Wei Bo (韋播) and Gao Song (高嵩), who had recently been put in command of imperial guards and who had tried to establish their authority by dealing with the guards harshly, had alienated the guards, and the guard officers Ge Fushun (葛福順), Chen Xuanli (陳玄禮), and Li Xianfu (李仙鳧) thereafter also joined the plot. Under the full planning and some command actions of Princess Taiping (such as financing, gathering opposition political and military forces against Empress Dowager Wei, joining the army to attack the palace, and carefully preparing how to attack), without first informing Li Dan, the conspirators (under the joint leadership of Princess Taiping and Li Longji) rose on 21 July, first killing Wei Bo, Gao, and Empress Wei's cousin Wei Gui (韋璿). They then attacked the palace. Li Longji rushed directly into the heart of the enemy with 10,000 armed soldiers, and looked for Empress Dowager Wei and Li Guo'er. When Empress Dowager Wei panicked and fled to an imperial guard camp, a guard beheaded her. Li Guo'er, Wu Yanxiu, and Lady Helou were killed as well. Li Longji soon slaughtered a number of officials in Empress Dowager's faction as well as her clan, while displaying Empress Dowager Wei's body on the street. Thereafter, at the urging of Princess Taiping, Li Longji, and Li Longji's brother Li Chengqi the Prince of Song, Li Dan retook the throne. In fact, no one dared to praise or propose Li Dan as emperor, Princess Taiping did it first, and Princess Taiping summoned the courtiers and decided to transfer power from Emperor Shang to Li Dan and she was bold enough to told all the officials: she also tell the little emperor: Princess Taiping grabbed Emperor Shang's collar at the replacement ceremony and lowered him while he was still sitting on the throne, reducing Li Chongmao back to the title of Prince of Wen, and she ordered his arrest. She took Li Dan's hand and placed him on the throne, and following her actions, Li Longji also expressed his support and guaranteed his father reign.
Император Сюаньцзунның тұсында: соттағы билік күресінде
Император Руйцзун Тайшаң Хуанға (қызметтен кеткен император) айналғаннан кейін, Тайпин ханшайымы император Руйцзун арқылы мемлекеттік істерде өте ықпалды болып қала берді, және көптеген канцлерлер, тыйым салынған әскерлер, шенеуніктер мен әскери сардарлар оның жақтастары болды. (Ол кездегі жеті канцлердің бесеуі – Ду Хуэйчжэнь, Сяо Чжичжун, Цэнь Си, Цюй Ши және Лу Сянсян – оның ұсынысымен канцлерлер болып тағайындалды, бірақ Лу оның партиясының мүшесі деп есептелмеді.) Осының салдарынан ол жоғары билікті өз қолында ұстады, сондықтан тәтесі мен жүрегі арасындағы күрес күшейді. Сун әулетінің тарихшысы Сыма Гуанның «Цзычжи Тунцзянь» кітабында жазғандай:
After Emperor Ruizong became Taishang Huang (retired emperor), meanwhile, Princess Taiping continued to be highly extremely influential in governmental matters through Emperor Ruizong, and still most chancellors, forbidden troops, officials and warlords were her associates. (Of the seven chancellors at the time, five – Dou Huaizhen, Xiao Zhizhong, Cen Xi, Cui Shi, and Lu Xiangxian – were made chancellors at her recommendation, although Lu was not considered a member of her party.) As a result, she retained the supreme hand, so the power struggle between aunt and nephew intensified. According to Song dynasty historian Sīmǎ Guāng 司马光 in the Zizhi Tongjian:
712 жылы Лю Юцзяу және генерал Чжан Вэй (張暐), император Сюаньцзунның келісімімен, императорлық гвардияға Тайпин ханшайымының жақтастарын өлтіруді бұйыруды жоспарлады, бірақ Чжан цензор Дэн Гуанбинмен (鄧光賓) бұл туралы ақтарғанда, Дэн жаңалықты таратып жіберді. Бұл жағдай белгілі болған соң, император Сюаньцзун жоспардан бас тартып, император Руйцзунға хабарлауға мәжбүр болды. Лю, Чжан және Дэн тұтқындалды, бірақ император Сюаньцзун олардың жанын сақтап өтініш білдіргеннен кейін, тек жер аударылды. 713 жылы Тайпин ханшайымы, Ду Хуэйчжэнь, Цэнь Си, Сяо Чжичжун, Цюй Ши; сондай-ақ, басқа шенеуніктер Сюэ Цзи, Ли Цзинь (李晉) Синьсин ханзадасы (Ли Делианның немересі, Тан әулетінің негізін қалаушы Гаоцзу императорының туысы), Ли Ю (李猷), Цзя Инфу (賈膺福), Тан Цзюнь (唐晙); генералдар Чан Юанькай (常元楷), Ли Цзи (李慈), Ли Цинь (李欽); және монах Хуйфан, император Сюаньцзунға қарсы төңкеріс жасауды жоспарлап отырғандары айтылды. Олар ханшайыммен бірге император Сюаньцзунның күнделікті қабылдап жүрген гастродия элатасын улау туралы да сөйлескен көрінеді. Бұл жоспар туралы император Сюаньцзунға Вэй Чжигу хабарлағанда, император Сюаньцзун Ван Джудан (王琚), Чжан Шуодан және Цюй Риёнгтаннан алдын ала әрекет ету туралы кеңес алған болатын. Ол ағалары Ли Фан (李範) Цы ханзадасы, Ли Е (李業) Сюэ ханзадасы, Гуо Юаньчжэнь, сондай-ақ, генерал Ван Маочжун (王毛仲), шенеуніктер Цзян Цзяо (姜皎) және Ли Линьвэнь (李令問), қайын інісі Ван Шоуи (王守一), евнух Гао Лиши және әскери офицер Ли Шоуде (李守德) –мен кездесу өткізіп, алдымен әрекет етуге шешім қабылдады. 29 шілдеде император Сюаньцзун Ван Маочжунға 300 сарбазды императорлық гвардия лагеріне жіберіп, Чан мен Ли Цзидің басын шауып тастауға бұйырды. Содан кейін Цзя, Ли Ю, Сяо және Цэн тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Ду каньонға қашып, асылып өлді. Сюэ Цзи өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Бұл жаңалықты естіген император Руйцзун Чэнтиан қақпасының (承天門) мұнарасына шығып, не болып жатқанын білуге тырысты. Гуо оған император Сюаньцзунның ниеттерін баяндады, ал император Руйцзун император Сюаньцзунның әрекеттерін бекітуге мәжбүр болды. Келесі күні император Руйцзун барлық билікті император Сюаньцзунға беру туралы жарлық шығарды және екінші сарайға, Байфу залына (百福殿) көшті. Осы уақытта Тайпин ханшайымы өзінің жақтастарының тағдырынан хабар алып, таулардағы ғибадатханаға қашып кетті, үш күннен кейін ғана пайда болды. Император Руйцзун император Сюаньцзуннан оны кешіруді өтінді, бірақ ол бас тартты. Император Сюаньцзун оған үйде өзін-өзі өлтіруді бұйырды және ұлдары мен жақтастарын өлтірді, бірақ Тайпин ханшайымына билікті сақтап қалуға жиі кеңес берген және одан жиі ұрып-соққан Сюэ Чонцзянға императорлық Ли тегін беріп, оның лауазымдарын сақтауға рұқсат берді. Тайпин ханшайымының мүлкі тәркіленді, және қазына, мал мен жылжымайтын мүлік соншалықты көп болды, оны есепке алуға бірнеше жыл кетті.
Later in 712, Liu Youqiu and the general Zhang Wei (張暐), with approval from Emperor Xuanzong, planned to command the imperial guards to kill Princess Taiping's associates, but when Zhang discussed this with the censor Deng Guangbin (鄧光賓), Deng leaked the news. Once the leak was known, Emperor Xuanzong was forced to disavow the plan and further inform Emperor Ruizong. Liu, Zhang, and Deng were arrested, but after Emperor Xuanzong pleaded on their behalf, they were only exiled. By 713, it was said that Princess Taiping, Dou Huaizhen, Cen Xi, Xiao Zhizhong, Cui Shi; along with other officials Xue Ji, Li Jin (李晉) the Prince of Xinxing (a grandson of Li Deliang (李德良), a cousin of Tang's founder Emperor Gaozu), Li You (李猷), Jia Yingfu (賈膺福), Tang Jun (唐晙); the generals Chang Yuankai (常元楷), Li Ci (李慈), and Li Qin (李欽); and the monk Huifan, were plotting to overthrow Emperor Xuanzong. It was further said that they discussed, with the lady in waiting Lady Yuan to poison the gastrodia elata that Emperor Xuanzong routinely took as an aphrodisiac. When this alleged plot was reported to Emperor Xuanzong by Wei Zhigu, Emperor Xuanzong, who had already received advice from Wang Ju (王琚), Zhang Shuo, and Cui Riyong to act first, did so. He convened a meeting with his brothers Li Fan (李範) the Prince of Qi, Li Ye (李業) the Prince of Xue, Guo Yuanzhen, along with a number of his associates — the general Wang Maozhong (王毛仲), the officials Jiang Jiao (姜皎) and Li Lingwen (李令問), his brother in law Wang Shouyi (王守一), the eunuch Gao Lishi, and the military officer Li Shoude (李守德) — and decided to act first. On 29 July, Emperor Xuanzong had Wang Maozhong take 300 soldiers to the imperial guard camp to behead Chang and Li Ci. Then, Jia, Li You, Xiao, and Cen were arrested and executed as well. Dou fled into a canyon and committed suicide by hanging. Xue Ji was forced to commit suicide. When Emperor Ruizong heard about this, he quickly ascended the tower at Chengtian Gate (承天門) to ascertain what was happening. Guo reported to him Emperor Xuanzong's intentions, and Emperor Ruizong felt compelled to affirm Emperor Xuanzong's actions in an edict. The next day, Emperor Ruizong issued an edict transferring all authorities to Emperor Xuanzong and moved to a secondary palace, Baifu Hall (百福殿). Meanwhile, Princess Taiping, hearing what happened to her associates, fled into a temple in the mountains, only appearing three days later. Emperor Ruizong begged Emperor Xuanzong for her pardon, but he refused. Emperor Xuanzong ordered her to commit suicide at home, and put to death her sons and associates, except for Xue Chongjian, who had often counseled Princess Taiping against retaining power and who had often been battered by her — Emperor Xuanzong bestowed on Xue Chongjian the imperial surname of Li and allowed him to retain his titles. Princess Taiping's assets were confiscated, and it was said that there was so much treasure, livestock, and real estate that it took several years for the accounting to be complete.