Кіріспе

Пьюгет саунд аймағындағы лосось популяциясын қалпына келтіру – бұл федералды, штаттық және жергілікті билік органдарының, сондай-ақ университеттердің, ғалымдардың, бизнес және өнеркәсіп өкілдерінен құралған коммерциялық емес коалициялардың Тынық мұхиты лососін (Oncorhynchus) және оның анадромдық түрлерін қалпына келтіруге бағытталған бірлескен күш-жігері. Пьюгет саунд – Тынық мұхиты лососінің (Oncorhynchus) және Тынық мұхиты форелінің (алабұғаның) екі теңіз түрінің – жағалаудағы жаңбырлы алабұғаның (O. mykiss irideus) немесе стальбасты алабұғаның және жағалаудағы өлімші алабұғаның (O. clarki clarki) табиғи мекендеу орыны. Онкоринх популяциясы 19 ғасырдың ортасынан бастап шамадан тыс балық аулау, ортаның жоғалуы, ластану және аурулар салдарынан айтарлықтай төмендеді. Пьюгет саундта тұратын немесе одан өтетін шағын өзендерде шағылысатын лосось түрлеріне: Чум (O. keta), Кохо (O. kisutch), Чинук (O. tshawytscha), Соке (O. nerka) және қызғылт лосось (O. gorbuscha) жатады. Тынық мұхиты лососі шағылысу үшін тұщы су өзендеріне мұқтаж, ал Пьюгет саундтың көптеген ірі салаларында лосось, стальбасты және өлімші алабұға шағылысады. Қалпына келтіру жұмысына қатысатын негізгі ұйымдар: Пьюгет саунд серіктестігі, Пьюгет саунд үшін ортақ стратегия, Оңтүстік Пьюгет саунд лососьін күшейту тобы және Westsound су алаптары кеңесі.

Өмірлік цикл

Сальмонның өмір сүру циклі байланысты орталар тізбегінде белгілі бір жағдайларды қажет етеді. Сальмонның өмір сүру ұзақтығы әдетте 3–6 жылды құрайды, бірақ бұл көрсеткіш тіршілік жағдайларына байланысты өзгеруі мүмкін. Кейбір сальмондар Пьюджет шығанағында қалады, ал басқалары Тынық мұхитының тереңіне көшіп, онда өмір сүреді. Сальмон өмірін су арнасындағы ұрықтанған жұмыртқалармен бастайды, олар кейіннен шабаққа айналып, тұщы суда төмен қарай жылжиды (бұл процесс түрлеріне қарай бірнеше айдан үш жылға дейін созылуы мүмкін). Олар ересек сальмон шабақтарына (fry) жеткеннен кейін, тұщы су арнасынан тұзды су пен тұщы судың араласатын сағаға қарай көшіп барады. Бұл тұщы және тұзды судың қосылысы қажет болғамен, сальмон шабақтары сағаларды бейімделу орнынан гөрі көптеген мақсаттар үшін пайдаланады. Ағлан шөптері, сондай-ақ Валлиснерия деп аталатын, және басқа су өсімдіктері су астында (толық сулы) немесе су бетінде (ішінара сулы) немесе жағалау аймақтарында өседі, сальмон шабақтарын ірі, ересек сальмондар, жыртқыш құстар, аюлар және пумалар сияқты жыртқыштардан қорғайды және қосымша тамақпен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, "сальмон шабақтары сағаларда және жағалау суларында өмірінің ең қарқынды өсу кезеңін басынан өткізеді". Олардың өсуі үшін қоректік заттар өте маңызды болғандықтан, ағлан шөптері сияқты су өсімдіктерінен құралған күрделі тағам тізбегі сальмон шабақтарына тиімді қызмет етеді, ал бұл сальмондар инстинкттерін пайдаланып, өз денелерін теңізде өмір сүруге немесе кейінірек көшіп-қонуға дайындауға қабілетті, сондықтан олар таңдамалы болады.

Өркеннің жоғалуы

Сальмон өмірінің тек бір бөлігін жағалау маңында өткізсе де, осы мекендер сальмон популяциясының тірі қалуы үшін маңызды. Пьюджет саунд аймағының жағалау мекендеу орындары соңғы 125 жылда қатты қысқарды. Батпақтар жойылғанда, жас сальмон тамақ пен паналау орындарынан айырылады. Зерттеулер Пьюджет саунд шекарасындағы тұзды батпақтардың 73 пайызға азайғанын көрсетіп тұр. Пьюджет саунд бойындағы ірі қалалық аймақтардағы тұзды батпақтардың көбі жойылған. Мысалы, Пуялуп өзенінің дельтасы жағалаудағы мекендеу ортасының 100 пайызын жоғалтты. Мекенау ортасының жойылуына ластаушы заттар, жағалау қоршаулары, жағалау өсімдіктерінің жойылуы, доктар мен пирстердің кедересі сияқты факторлар да себеп болады. Ластанған сағалар мен жағалау аймақтарындағы жас сальмонның өту кезінде зиянды әсерлерге ұшырауы мүмкін. Адамның салдарынан туындаған стресс иммундық жүйенің әлсіреуіне, ауруға осалдықтың артуына және өсудің бұзылуына әкелуі мүмкін. Жағалау қоршаулары жағалау ағысын және жағалау өсімдіктерін бұзып, жас сальмон үшін паналау мен тамақ көздерін жояды. Жағалау бойындағы жағалау өсімдіктерінің жоғалуы жас сальмон үшін ерекше маңызды, себебі ол жағалауды тұрақтандырады, көлеңке береді, жас сальмонға қорғаныш, органикалық заттар мен тамақ көзі болып табылады. Жағалау бойындағы жағалау өсімдіктерінің азаюы өзен суының температурасының жоғарылауына да себеп болуы мүмкін, бұл сальмонға зиянды бактериялар мен паразиттің таралуына жағдай жасайды. Сондай-ақ, жабайы сальмон популяциясына ауру таратуға қабілетті шаруашылықта өсірілген сальмон да алаңдау тудырады. Жабайы сальмон бұл ауруларға қарсы тұра алмайды, себебі шаруашылықта өсірілген балықтарға антибиотиктер беріледі, бұл жабайы сальмонның көбею деңгейін төмендетуі мүмкін. Шаруашылықта өсірілген балықтар сақтау және тұрақты балық аулау мақсаттарына қол жеткізуге көмектеседі, бірақ олар жергілікті сальмон популяциясының тұрақтылығына ұзақ мерзімді шешім бола алмайды. Бұл халыққа жалған қауіпсіздік сезімін тудырып, шаруашылықта өсірілген балықтар сальмон мен қоршаған ортаға пайдалы, ұзақ мерзімді шешім деп ойлауға итермелейді. Сонымен қатар, шаруашылықта өсірілген балықтардың жалпы саны артып, экожүйе мен жабайы сальмон популяциясының азаюына себеп болады. Шаруашылықта өсірілген балықтардың жабайы популяцияға қосылуы, шаруашылықта өсірілген балықтардың көп мөлшерде босатылуы және балықшылардың оларды шаруашылықта өсірілген балық деп қателесуі салдарынан жабайы сальмонның артық аулануына әкелуі мүмкін. Шаруашылықта өсірілген балықтардың көбеюі жабайы сальмонның табиғи ортасының жүктемелігіне әсер етеді және олардың өлім-жітім деңгейін арттыруы мүмкін.

Тарих

Салмон – ұлттық қазына және Тынық мұхитының солтүстік-батысының символы. Бірақ адамның қызметі олардың мекендеу орындарын жойып, жабайы популяциясы азайып барады. Чинук лососының иілген аузы көптеген американдық тайпаларды бейнелейді. Адамзат лососьпен үш рет сәтсіз тәжірибе жасады және олардың адамның әсерінен өзгеретін ортаға бейімделуге жасаған тырашаларын Англияда, Жаңа Англияда және бүгінгі Пьюджет шығанағында көрді. Қоныс салуға дейін Колумбия алқабында шамамен 10,16 миллион лосось болған. Осы популяциялардың 29% жойылды, ал 27 түрі қауіпті немесе құрып кетуге жақын. Балық аулау және шараптық ошаштар лососьтың биоәртүрлілігін азайтты. Puget Sound Action Team және Puget Sound Partnership Пьюджет шығанағындағы лососьты сақтап, қорғау үшін дереу шаралар қабылдау үшін жұмыс істеп жатыр. Егер тарихтен сабақ алсақ, технологиялық шешімдер мен саяси мақсаттағы жартылай шаралар ең болмағанда болатынды кейінге шегереді.

Салман және экономика

Сенаторлар Пэтти Мюррей мен Мария Кантуэллге жазған хатында Вашингтон штатының тролльдер қауымдастығының басқарма мүшесі Джереми Браун лососьтың "біздің штатымыздың табиғи мұрасының бір бөлігі ғана емес, сонымен қатар біздің экономикамыз үшін де өте маңызды" екенін атап өтті. Хатқа 120 бизнес және қоғамдық қайраткерлер қол қойып, түрлі алаңдаушылықтарын білдірді. Бірақ, басқа бизнес иелері де лосось штатымыздың экономикасы үшін өте маңызды екеніне және оны қорғау үшін атқарылып жатқан жұмыстар жеткіліксіз екеніне келіседі. Тынық мұхитының солтүстік-батысында балық аулау саласы 36 000 тұрақты жұмыс орнын қамтамасыз етеді, оның ішінде балық аулау, консервілеу және сату да бар. Алайда, Пьюджет саундтағы лососьқа тікелей қатысы жоқ жұмыс орындарын да ескеру қажет. Лососьтың жеткілікті мөлшерде болуы қайықтардың, балық аулау жабдықтарының және басқа да қажетті заттардың сатусына үлкен әсер етеді. Балықшылар лосось қоры таусылса, олардың жұмыс орындары да, оларға тәуелді көптеген адамдардың жұмыс орындары да құрып кететінін ескертеді. Адамдар, лосось және экономика арасындағы қарым-қатынасты тұрақты етуге тырысатын ұйымдар бар. 1999 жылы Су алаптары мен қоғамдық денсаулық сақтау орталығы (CWCH) лососьқа қатысты экономикалық мәселелерді түсінуге шешім қабылдаушыларға көмектесу мақсатында «Лосось экономикасы» жобасын құрды. Жоба лосось мәселесінің кең таралғанын және терең тамырланғанын, ал оның ортасын қалпына келтіру үшін кең аумақтарды қамту қажет екенін мәлімдейді. Олар балық ресурстарын бағалау, тұрақты сауда және білікті жұмысшылар даярлау сияқты мәселені шешудің мүмкін болатын жолдарын ұсынады. Бөгеттердің экономикаға зиянды екеніне қатысты да күшті аргументтер бар, себебі олар лососьқа әсер етеді. Айдахо өзендерінің біріккен ұйымының мәліметінше, соңғы зерттеулер бөгеттерді жою АҚШ салық төлеушілері мен Солтүстік-Батыс электр энергиясын тұтынушыларына миллиардтаған доллар үнемдеуге және туризмді, табиғатта демалуды, спорттық және коммерциялық балық аулау мүмкіндіктерін жақсарту арқылы тағы миллиардтаған доллар табуға мүмкіндік береді.

Мәдени маңызы

Лосось – Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы мәдени нысан. Пьюджет сауынында мыңдаған омыртқасыз жануарлар, 200 балық түрі, 100 теңіз құсы және 26 теңіз сүтқоректілері мекендейді. Осы түрлердің ішінде лосось және кашалоттар Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жергілікті американдық тайпалар үшін ең танымал және мәдени маңызы бар. Лосось өзендерде туып, ересек болғанда теңізге кетеді. Бірнеше жыл теңізде жүзген соң, шағылысу үшін туған өзендеріне оралады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Пьюджет сауынында лосось өте көп болған, оны көп лосось өндіретін өзендерден көруге болады, ол тіпті шексіз лосось қорына ие болған. Дегенмен, қалалық құрылыстың кеңеюіне байланысты лосось популяциясы азайып, олардың маңызды мекендеу орталары нашарлауда. Жалпы алғанда, лосось санының күрт төмендеуі аймақтағы кашалоттардың азаюымен де байланысты. Бұл кашалоттар аймақтағы лосось пен басқа балықтардың денсаулы популяциясына үлкен сенеді, бірақ адамның ластауы мен қалалық құрылыстың салдарынан балық популяциясының азаюынан аштықтан өлуге мәжбүр болып отыр. Колумбия және Снейк өзендері бойындағы көптеген жергілікті тайпалар лососьті құдайдың оларға тамақ ретінде сыйлағанын айтады. Жергілікті тайпалардың тамаққа таңдауы шектеулі болғандықтан, көбінесе батыс қамыс қабығына жүгінетін. Көктемдегі алғашқы лосось өзенге жүзіп келгенде, оларды ағасы – қамыс қабығы қарсы алатын. Ағасы оларға көп жылдар бойы істегендей, жергілікті халықты аштықтан қорғау міндеті бар екенін айтқан. Алдымен, лососьтер ағасына соғыс клубы, елік терісі және өзен жағасында өсіп-өркендеуі үшін құнарлы топырақ сыйлаған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Пьюджет сауынындағы лосось пен жергілікті тайпалар арасындағы байланыс Пьюджет сауыны қауымдастығының ішінде терең тамырлар тартқан. Тынық мұхитының солтүстік-батысы аймағы лосось үшін ерекше бай және қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Лосось аймақтың жергілікті халқынан құралған экономика мен мәдениеттің сақталуында маңызды рөл атқарады. Соңғы 1500 жыл ішінде лосось және адам экожүйесі арасындағы тепе-теңдік орнатылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, балық аулаудың қарқыны мен жоғалуы тек табиғи құбылыстар мен жергілікті балық аулау практикасына байланысты болды. Бірақ, жаңа құбылыс пайда болып, лосось пен адам арасындағы нәзік тепе-теңдікті бұзды. 19 ғасырда аймаққа алғашқы қоныс аударушылар мен кәсіпкерлердің келуі балық аулау көлемінің өзгеруіне және балық аулау жабдықтарының үлкен технологиялық жетістіктеріне байланысты апатқа әкелді, бұл бұрын-соңды болмаған лосось мөлшерін ұстауға мүмкіндік берді. Жаңа нарықтық индустриялық экономиканың пайда болуы Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы лосось балықтарының осалдығын арттырды, бұл экологиялық қорғаушыларды Пьюджет сауынын құтқарудың жаңа және шығармашылық жолдарын ойластыруға мәжбүр етті. Лосось пен Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жергілікті американдық тайпалар арасындағы байланыс көптеген буын арқылы қалыптасқан терең қарым-қатынасты көрсетеді. Адам қоғамы осы мәдени нысанға тікелей қауіп төндіреді, сондықтан адамдар осы мәдени нысандарды болашақ ұрпақтарға сақтау үшін заң шығарушы органдармен бірігіп, тұтас күшпен жұмыс істеуі керек.