Испанияның мемлекеттік гербі

Кіріспе

Испанияның ұлттық елтаңбасы Испанияны және испан ұлтын, оның ұлттық егемендігін және елдің конституциялық монархиялық үкімет түрін көрсетеді. Ол Испанияның туында бейнеленеді және Испания Үкіметі, Кортес Генералес, Конституциялық сот, Жоғарғы сот және басқа да мемлекеттік институттар қолданады. Оның дизайны 15 ғасырда Испанияны құраған ортағасырлық корольдіктердің елтаңбаларынан, Корольдік тәжден, Бурбон әулетінің елтаңбасынан, Геркулес бағаналарынан және испан ұлттық ұранынан тұрады: [[Plus ultra]]. Монархтың, тақ мұрагерінің және Сенат, Мемлекеттік кеңес, Сот органдарының Бас кеңесі сияқты кейбір институттардың елтаңбаларының өз нұсқалары бар. Испания елтаңбасының сипаттамасы мынадай:

National coat of arms of Spain

The coat of arms of Spain represents Spain and the Spanish nation, including its national sovereignty and the country's form of government, a constitutional monarchy. It appears on the flag of Spain and it is used by the Government of Spain, the Cortes Generales, the Constitutional Court, the Supreme Court, and other state institutions. Its design consists of the arms of the medieval kingdoms that would unite to form Spain in the 15th century, the Royal Crown, the arms of the House of Bourbon, the Pillars of Hercules and the Spanish national motto: [[Plus ultra. The monarch, the heir to the throne and some institutions like the Senate, the Council of State and the General Council of the Judiciary have their own variants of the coat of arms. The blazon of the Spanish coat of arms is composed as follows:

Quarterly, first quarter Gules a triple towered castle Or masoned Sable and ajoure Azure (for Castile); second quarter Argent a lion rampant Purpure crowned Or, langued and armed Gules (for León); third quarter Or, four pallets Gules (for the former Crown of Aragon), fourth quarter Gules a cross, saltire and orle of chains linked together Or, a centre point Vert (for Navarre); enté en point Argent a pomegranate proper seeded Gules, supported, sculpted and leafed in two leaves Vert (for Granada); overall an escutcheon Azure bordure Gules, three fleurs de lys Or (for the regnant House of Bourbon Anjou); for a Crest, a circlet Or, jewelled with eight breeches of bear or oyster plant leaves, five shown, with pearls on points Or inserted and above which rise arches decorated with pearls and surmounted by a monde Azure with its equator, its upper half meridian and a latin cross Or, the crown capped Gules (the Spanish royal crown); for Supporters, two columns Argent with capital and base Or, standing on five waves Azure and Argent, surmounted dexter by an imperial crown and sinister the Spanish royal crown, the columns surrounded by a ribbon Gules charged with the Motto 'Plus Ultra' written Or (the Pillars of Hercules). The contemporary Spanish coat of arms, featured in the national flag of Spain, was approved by law in 1981, in replacement of the interim coat of arms that replaced the official arms of Spain under Franco (1939–75).

Төрт бөлікті, бірінші бөлігі – қызыл түсті үш мұнаралы сары қамал, қара сызықтармен және көк түсті ою-өрнекпен (Кастилия үшін); екінші бөлігі – күміс түсті қызғылт сары арлан, алтын тәж киген, қызыл тілді және қызыл тырнақты (Леон үшін); үшінші бөлігі – сары түсті төрт қызыл жолақ (Арагонның бұрынғы тәжі үшін); төртінші бөлігі – қызыл түсті крест, сары тізбектермен байланысқан, ортасы жасыл (Наварра үшін); төменгі бөлігі – күміс түсті гранат, қызыл тұқымдарымен, екі жасыл жапыраққа тіреліп, бейнеленген (Гранада үшін); барлық елтаңбаның үстіндегі қалқан – көк түсті, қызыл жиекпен, үш сары лилия гүлдерімен (Бурбон әулеті үшін); шыңы – алтын шеңбер, сегіз аюқұлақ жапырағымен (немесе келіпқұлақ жапырағымен) әшекейленген, бесеуі көрсетілген, алтын дәнмен безенілген және одан жоғары, інжу-маржанмен әшекейленген аркалар, одан да жоғары көк түсті шар, экваторы, жоғарғы жартысы меридиан және алтын латын кресімен, тәж қызыл түспен қапталған (Испан корольдік тәжі); екі жақтауы – күміс түсті бағаналар, алтын бас және негізбен, көк және күміс түсті бес толқынның үстінде тұр, оң жақтағы бағанада императорлық тәж, сол жақтағы бағанада испан корольдік тәжі орналасқан, бағаналар қызыл лентамен оралып, үстінде алтынмен жазылған «Plus Ultra» ұраны бар (Геркулес бағаналары). Испанияның қазіргі елтаңбасы, Испанияның ұлттық туында бейнеленген, 1981 жылы заңмен бекітілді, Франко тұсында (1939–75) Испанияның ресми елтаңбасын ауыстырған уақытша елтаңбаның орнына.

Габсбургтер әулеті

1504 жылы Кастилияның Изабелла I қайтыс болғаннан кейін, оның күйеу баласы, архидюк Филипп Көркем, өзінің қаруын католик монархтарының қаруларымен біріктіріп, оның мұрасына құқығын дереу жариялады. Бұрын ол төрт бөлікке бөлінген: Австрия, қазіргі Бургундия, ежелгі Бургундия және Брабант, ал үстінен Фландрия мен Тирольдің гербі орналасқан. Оның ең жоғары атағы – эрцгерцог болғандықтан, испандық титулдар патшалық болғандықтан, испандық бөліктеріне басымдық берілді. Сөйтіп, реттелуі былай болды: төрт бөлікке бөлінген: 1 және 4 – үлкен бөліктер, төрт бөлікке бөлінген: А және Д – Кастилия-Леон, В және С – аралас Арагон-Сицилия, Гранада үшін кіріктірілген кіші бөлік; 2 және 3 – үлкен бөліктер, төрт бөлікке бөлінген Австрия, ежелгі Бургундия, қазіргі Бургундия, Брабант, ал үстінен Фландрия мен Тирольдің гербі. Карл I қаруларын әртүрлі жолдармен жинастырды. Патшалықтың алғашқы жылдарында ол әкесінің үлгісін жиі қолданды. 1519 жылы Киелі Рим императоры болып сайланғаннан кейін, ол оны императорлық бүркіттің кеудесіне орналастырды. Оның билігінің соңғы жылдарында қарапайым нұсқасы пайда болды. Герб испандық бөліктерімен жоғарыда, ал австриялық бөліктерімен төменде орналасқан. Бұл нұсқа Нидерландыда кең танымал болды. Онда ол алтын қалқанға, императорлық тәжбен безендірілген және арыстан мен грифпен сүйенген императорлық бүркітпен бірге бейнеленген. Алтын жүн ордені негізгі қалқанға ілінген. Оның кең монархиясының басқа аймақтарында да түрлі нұсқалар кездеседі. Көптегені Арагон патшалықтарының бейнеленуіне қатысты және сондықтан Арагон тәжіне немесе оның құрамдас бөліктеріне байланысты болуы мүмкін. Мысалы, 1516 жылы ол Испанияның (Кастилия-Леон және аралас Арагон-Сицилия, Гранада кіріктірілген) және Австрияның (Австрия, қазіргі Бургундия, ежелгі Бургундия және Брабант) қаруларын, үстінен Фландрия мен Тирольдің гербімен бейнелеген. 1520 жылы Арагон және аралас Арагон-Сицилия бөліктері аралас Арагон және Неаполь (аралас Иерусалим және Венгрия) бөліктерімен ауыстырылды. 1530 жылдан кейін кейбір нұсқалар төрт бөлікке бөлінген: 1 және 4 – үлкен бөліктер Испания, ол төрт бөлікке бөлінген: А және Д – Кастилия-Леон, В және С – аралас a. аралас Арагон және Наварра, b. аралас Неаполь (Иерусалим және Венгрия); 2 және 3 – үлкен бөліктер Австрия, (жоғарыда көрсетілгендей); Гранада кіріктірілген кіші бөлік. Бұл қарулар қара сабылы императорлық екі бас бүркітпен, императорлық тәжбен, Алтын Жүн жағасымен және Геркулес бағаналарымен және PLUS ULTRA ұранымен бірге бейнеленген. Ал Сицилияда император Карл V төрт бөлікке бөлінген: 1 және 4 – Кастилия-Леон, 2 – аралас Арагон, Иерусалим және Венгрия, 3 – аралас Арагон және аралас Арагон-Сицилия, Гранада кіріктірілген кіші бөлік қолданды. Жоғарыда, таққа бағынған қара сабылы екі бас бүркіт, үстінен Австрия гербі. Кейіннен оның бұл аймақтағы қарулары төрт бөлікке бөлінген: 1 – Кастилия-Леон, 2 – төрт бөлікке бөлінген Арагон, аралас Арагон-Сицилия, Наварра және Арагон, 3 – төрт бөлікке бөлінген Австрия, қазіргі Бургундия, ежелгі Бургундия және Брабант, үстінен Фландрия мен Тирольдің гербі; 4 – аралас Неаполь (Иерусалим және Венгрия); Гранада кіріктірілген кіші бөлік, бұл қаруды императорлық бүркіт ұстап тұр.

At the death of Isabella I of Castile in 1504, her son in law Archduke Philip the Handsome immediately staked his claim to her inheritance by quartering his own arms with those of the Catholic Monarchs. He had previously borne quarterly: Austria, Burgundy modern, Burgundy ancient and Brabant, with an escutcheon overall per pale Flanders and Tyrol. Since his highest title was archduke and the Spanish titles were all royal, the Spanish quarters were given precedence over his. Hence the arrangement became, quarterly: 1. and 4. grand quarters, quarterly: A. and D. quarterly Castile León, B. and C. per pale Aragon Sicily, the grand quarter enté en point for Granada; 2. and 3. grand quarters, quarterly Austria, Burgundy ancient, Burgundy modern, Brabant, with an escutcheon per pale Flanders and Tyrol. Charles I marshalled his arms in a number of ways. In the first years of his reign, he most frequently used the same arrangement as his father. After his election as Holy Roman Emperor in 1519 he placed it on the breast of an imperial eagle. Later in his reign a simplified version appears. The arms are per fess with the Spanish quarters in chief and the Austrian quarters in base. This version became very popular in the Netherlands. There it is often seen with the imperial eagle placed on a golden shield, ensigned with the imperial crown and supported by a lion and a griffin. The Order of the Golden Fleece then hangs suspended round the main shield. In other parts of his extensive monarchy, a number of variations are to be found. Many concern the way in which the Aragonese realms are represented and therefore probably relate to the Crown of Aragon or to one of its constituent parts. In 1516 for instance, he is found using arms quarterly of Spain (quarterly Castile León and Aragon Aragon Sicily, with Granada enté en point) and Austria (quarterly Austria, Burgundy modern, Burgundy ancient and Brabant) with an escutcheon overall per pale Flanders and Tyrol. In 1520, the quarter of Aragon and Aragon Sicily are replaced per pale Aragon and Naples (per pale Jerusalem and Hungary). After 1530 some versions display quarterly: 1. and 4. grand quarters Spain, which is quarterly A. and D. Castile León, B. and C. per pale a. per fess Aragon and Navarra, b. per pale Naples (Jerusalem and Hungary); 2. and 3. grand quarters Austria, (as above); enté en point Granada. These arms are borne by an imperial double headed eagle sable, surmounted by an imperial crown, surrounded with the collar of the Golden Fleece and accompanied by the pillars of Hercules and the motto PLUS ULTRA. In Sicily on the other hand, Emperor Charles V used quarterly 1. and 4. Castile León, 2. tierced per pale Aragon, Jerusalem and Hungary, 3. per pale Aragon and Aragon Sicily, enté en point Granada. Overall in chief, a double headed eagle sable crowned or bearing an escutcheon of Austria. Later, his arms in that realm were quarterly, 1. Castile León, 2. quarterly Aragon, Aragon Sicily, Navarra and Aragon, 3. quarterly Austria, Burgundy modern, Burgundy ancient and Brabant, overall an escutcheon per pale Flanders and Tyrol; 4. per pale Naples (Jerusalem and Hungary); enté en point Granada, these arms borne by an imperial eagle.

Бурбондар үйі 1-ші қалпына келтіру

1813 жылы одақтастар Испанияның Фердинанд VII-ін Мадридке қайтарып берді. Испания халқы, франкофильдердің (афрансесадолардың) либералды, ағартушылық саясатын Наполеонның басып кіруіне және Пиреней соғысына себеп болғаны үшін кінәлап, бастапқыда Фердинандты құшақтап қарсы алды. Фердинанд көп ұзамай Испания оның атынан тәуелсіздік үшін күресіп жатқанда және оның атынан испан Америкасында хунталар билік жүргізген кезде, шетелдік басқыншылық пен ішкі төңкерістің нәтижесінде жаңа әлемнің туғанын түсінді. Испания енді 1812 жылғы либералды Конституцияға сүйенген абсолюттік монархия емес еді. Фердинанд таққа қайта оралғанда либералдарға қолданыстағы конституция негізінде билік ететініне уәде берді, бірақ шіркеу басшылығының қолдауымен келген консерваторлардың ықпалымен, ол бірнеше апта ішінде (4 мамыр) конституцияны қабылдаудан бас тартып, либералды көшбасшыларды (10 мамыр) тұтқындады, бұл әрекетін өзінің қатысусыз және келісімінсіз жасалған Кортес Генералесінің конституциясын қабылдамауымен түсіндірді. Осылайша ол Бурбон доктринасын, яғни ең жоғары билік тек оның тұлғасында ғана шоғырланғанын бекіту үшін оралды. Испания королі Фердинанд VII Карл III-нің мемлекеттік және қысқартылған елтаңбаларын қайта орнатты. Анжу елтаңбасы Франция елтаңбасына ұқсас бола бастады.

Уақытша үкімет (18681870) және Бірінші испан республикасы (18731874)

Бірінші испан республикасы 1873 жылдың 10 ақпанында Испания королі Амадео I-нің Хидальго ісінен кейін тақтан бас тартуымен басталды, ол кезде радикалдық үкімет артиллерия офицерлеріне қарсы жарлыққа қол қоюды талап еткен болатын. Келесі күні, 11 ақпанда, радикалдар, республикашылдар және демократтардан құралған парламенттік көпшілік республиканы жариялады. Ол 1873 жылдың 11 ақпаны мен 1874 жылдың 29 желтоқсаны аралығында жиырма үш айға созылды және бес президенті болды: Эстанислао Фигерас, Пи и Маргалл, Николас Сальмерон и Алонсо, Эмилио Кастелар и Риполл және Франсиско Серрано. 1868 жылғы Уақытша үкімет қазіргі аумақтық гербті қабылдады: Кастилия, Леон, Арагон және Наварраның төрт бөлігі, Гранада нүктесінде біріктірілген. Таққа салынған қабырға тәжі еді. Амадеоның қысқа билігі кезінде патшалық тәжі қайта орнатылды және Савойь гербі (Gules, a cross argent) гербтің ортасына орналастырылды. Амадео Испания тағына отырғанға дейін қолданған Аоста гербінен (Argent, a cross gules within a bordure compony azure and or) басқа, испан гербтері көп болған жоқ.

Бурбондар үйі 2-ші қалпына келтіру

Бурбондар Испанияның Альфонсо XII-мен қайта орнатылған кезде, 1875 жылғы 8 қаңтардағы жарлық гербтің 1868 жылғы 29 қыркүйектің алдындағы күйінде қолданылуын қалпына келтірді. Іс жүзінде Анжу гербі (испан тілінде Борбон деп аталады) шекарасыз бейнеленді, себебі шекараның маңызы жоқ деп есептелді, ал герб француз Бурбон әулетінен таралуын көрсететін белгі болды. 1883 жылы Генри де Шамбор графының қайтысымен Альфонсо XII француз королдік әулетінің ең үлкен ер адам өкілі атанды және осылайша оның қаруын ешқандай өзгеріссіз таңды. Альфонсо XII-нің 1885 жылғы 5 песета монетасының сыртындағы патшалық гербі осының жарқын мысалы. Король Карл III-нің толық және қысқартылған гербтерін жеке гербі ретінде де пайдаланды. 1924 жылы Альфонсо XIII мемлекеттік және жеке гербтер арасындағы айырмашылықты жойып, оларды біріктірді. Ол Карл III-нің гербін алып, Арагон бөлігін Иерусалиммен алмастырды, ал гербті бұрынғы ұлттық гербпен ауыстырды:

6 бөліктен тұратын, әрқайсысы екі қатарға орналасқан: 1. Арагон, Сицилия және Иерусалим; 2. Австрия және қазіргі Бургундия; 3. Фарнезе; 4. Медичи; 5. Ескі Бургундия; 6. Брабант; төменгі бұрышта Фландрия және Тироль. Төбесінде Кастилия, Леон, Арагон және Наварра гербтері, төменгі бұрышта Гранада, ал үстінде Франция гербі.

Екінші испан республикасы (1931-1939 жж.)

Екінші испан республикасы – Испанияда король Альфонсо XIII елден кеткен 1931 жылдың 14 сәуірінен бастап, испан азамат соғысында республикалық (лоялистік) күштердің соңғысы франкистік (ұлтшыл) күштерге тәслим болған 1939 жылдың 1 сәуіріне дейін болған режимнің атауы. 1931 жылғы Республика бірінші испан республикасындағыдай-ақ аумақтық гербті қайта қолданды, бірақ екінші төртбұрышта тәжсіз арыстан бейнеленген.