Аушвицтен оралған күйзеліс: Ханс Франкентальдың өмірі
Hans Frankenthal
Ханс Франкенталь: Холокосттан аман қалған неміс еврейінің өмірбаяны. "Қайта оралмаған" кітабында Аушвиц қырылыс лагерінен кейінгі өмірін баяндайды. Тарих, естелік.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ханс Франкенталь (15 шілде 1926 – 22 желтоқсан 1999) – 1943 жылы оккупацияланған Польшадағы Аушвиц концлагеріне депортацияланған неміс еврейі. Франкенталь ағасы Эрнстпен бірге Холокосттан аман қалғаннан кейін Германиядағы үйіне қайтып келді, онда нацистік соғыс қылмыстарын жоққа шығару мен сенбеушілікке тап болды. Франкенталь өзінің өмірбаянын 1990 жылдары, өлімінен жарты жыл бұрын жарық көрген "Verweigerte Rückkehr" атты кітабында жазды. Кітаптың ағылшын тіліндегі басылымы 2002 жылы "Қош келмеген: Аушвицтен үйге оралу" деген атпен шықты.
Hans Frankenthal (15 July 1926 – 22 December 1999) was a German Jew who was deported to the Auschwitz concentration camp in occupied Poland in 1943. Having survived the Holocaust along with his brother Ernst, Frankenthal returned to his home in Germany where he experienced the common disbelief and denial of Nazi war crimes. Frankenthal eventually put his biography to paper in the 1990s in his book Verweigerte Rückkehr which was published half a year before his death. The English edition was published in 2002 under the title The Unwelcome One: Returning Home from Auschwitz.
Балалық шақ
Франкенталь Вестфалия провинциясының Шмаленберг қаласында көрнекті еврей қасапшылар мен мал сатушыларының отбасында дүниеге келген. Франкенталь үйінде еврей діні, негізінен Франкентальдың анасы Адель Франкентальдың ортодоксал еврей дәстүрлеріне байланысты, қатаң сақталған. Шмаленберг ауылында христиандар, әсіресе католиктер, көптеп өмір сүрген. 1933 жылы нацистік партия билікті басып алғаннан кейін еврей бизнесі бойкотқа ұшыраған соң, Франкенталь отбасы өзін қажетті жабдықтармен қамтамасыз ете алмай қалды. Жаңа заңдарды немiс қоғамдастығындағы кең байланыстар арқылы айналып өту әрекеттерінен кейін, Франкенталь отбасына SA өкілдері бірнеше рет келіп, олардың коммерциялық қызметін тексеруге тырысты. Аталған байланыстардың өзі де үлкен тәуекелге тап болды, себебі «Халық пен мемлекетке сатқын» деп танылғандардың есімдері нацистік «Rote Erde» («Қызыл жер») газетінде жарияланды. Осыдан кейін шаруалар көрінуден қашып, түнде сауда жасауды жөн көрді; алайда, еврейлерге комендант сағаты енгізілгеннен кейін, мұндай сауда мүмкін болмай қалды. Осы кезде бірнеше жергілікті еврей АҚШ және Голландияға эмиграциялады. Франкентальдың әкесі Макс Франкенталь, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ерлігі үшін марапатталғандықтан, нацистер оның отбасына көп қиындық тудырмайды деп сенді. Ауылдың барлық жерінде еврейлердің үйлеріне шабуыл жасалып, бүлдірілді. Нацистер бұл оқиғаны «Хрустальдық түн» деп атады. Әйелдер мен балалар сол күні босатылды, бірақ ер адамдар үйсіздерге арналған уақытша паналада қамауда қалды. Қамаудағылардың отбасылары жақын жердегі Дортмундтағы гестапо түрмесіне ауыстырылғанға дейін жақындарына тамақ жеткізе алды. Шмаленбергте қалған еврейлер күйеулері мен ұлдарын қайтару туралы уәдемен олардың мүліктеріне қатысты құжаттарға қол қоюға мәжбүр болды. Үш күн, үш түн пойызбен сапардан кейін тұтқынға алынған еврейлер Аушвиц концлагеріне жетті.
Frankenthal was born into a family of prominent Jewish butchers and cattle dealers in Schmallenberg, Province of Westphalia. In the Frankenthal home the Jewish religion was strictly followed mainly due to the Orthodox Jewish traditions of Frankenthal's mother, Adele Frankenthal. In the village of Schmallenberg there was a strong Christian, mainly Roman Catholic, presence. After Jewish businesses began to be boycotted following the Nazi Party's seizure of power in 1933, the Frankenthal family was no longer able to properly provide themselves with basic necessities. Due to attempts to get around the new laws through extensive contacts in the German community, the Frankenthal family received several visits from the SA to investigate their ongoing commercial activities. The contacts themselves were also running a great risk in that the names of so called "Traitors to the People and State" were published in the Nazi newspaper Rote Erde ("Red Earth"). To avoid being seen, the farmers preferred to trade at night; however, after the curfew for Jews was enacted, this was no longer possible. At this point, several local Jews emigrated to the USA and Holland. Frankenthal's father, Max Frankenthal, believed that the Nazis would not harass his family to a large extent because he was a decorated soldier in the First World War. All over the village Jewish homes were raided and vandalised. The Nazis dubbed the country wide event "Kristallnacht". The women and children were released the same day, but the men remained in custody in a shelter for the homeless. The families of those still in custody were able to bring food to their loved ones until the inmates were transferred to the Gestapo jail in nearby Dortmund. The Jews remaining in Schmallenberg were then forced to sign over the title deeds of their property with the promise that it would bring their husbands and sons back. After spending three days and three nights in the train, the arrested Jews arrived in the Auschwitz concentration camp complex.
Интернаттау
Отбасы лагерьге келген кезде Макс Франкентал екі ұлына осы қиындықтан аман қалмайтынына сенімді екенін айтты. Содан кейін тұтқындарды біліктіліктеріне қарай бөліп жіберді. Екі бауыр да өздерін құлыпшылар деп мәлімдеді, әйтсе де олар Палестинаға көшіп кетуге дайындық ретінде Дортмундтағы шеберханада жаңа ғана оқуды бастаған еді. Бауырлар соғыс кезінде бірнеше үйлер қирағанын, бірақ олардың ата-анасының үйінің арасында еместігін білді. Алайда, үйде бұрын геттодан Шмаленбергке қайта оралған туыстары тұрып жатқан. Олар жергілікті 51 еврейдің бар болғаны 7-сі ғана соғыстан аман қалғанын анықтады. Ханс Франкфурттағы Аушвиц ісі бойынша алғашқы сот процесінде куәлік беруге шамамен 20 жыл уақыт кетті. Ол лагерь еңбеккерлеріне өтемақы төлеуді де бірнеше рет қолдады. Өмірінің соңында ол ай сайын 93 неміс маркасы көлемінде зейнетақы алды. Эрнсттің қызы (Ханстың немересі) Рут Франкенталь өмірі бойы антисемитизмге қарсы күресті және бірнеше жыл бойы Христиандық-еврей ынтымақтастығы қоғамының төрағасы болды; ол Германияның Еңбегі үшін орденімен марапатталды. Ол Мюнстерде өсті.
As the family arrived at the camp, Max Frankenthal told his two sons that he was sure that he would not survive the ordeal, The inmates were then sorted out according to skills. The brothers both claimed to be locksmiths, although they had only begun training at the workshop in Dortmund in preparation for possible emigration to Palestine. the brothers found out that although several houses were destroyed during the war, their parents' house was not among them. The house was, however, inhabited by some relatives who had already made their way from a ghetto back to Schmallenberg. They found that only 7 out of 51 Jewish locals had survived the war. It would be almost 20 years before Hans would testify at the first of the Frankfurt Auschwitz trials. He also spoke several times in favour of payment of compensation to the camp labourers. Towards the end of his life, he received a monthly pension of 93 Deutschmarks per month. Ernst's daughter (Hans' neice) Ruth Frankenthal was a life long campaigner against anti Semitism and was Chairwoman of the Society for Christian Jewish Cooperation for several years; she was awarded the German Order of Merit. She was raised in Münster.
Ханс Франкенталь сыйлығы
2011 жылдан бастап Аушвиц комитеті (Stiftung Auschwitz Komitee) Ханс Франкенталь сыйлығын тағайындады. Бұл жыл сайынғы сыйлық Холокост естелігін сақтау және неофашистік қызметке қарсы Аушвиц комитетінің мақсаттарына ұғысқан білім беру және түсіндіру жұмыстарын жүзеге асыратын топтарға, бастамаларға және ұйымдарға табыс етіледі.
From 2011 onwards the Foundation Auschwitz Committee (Stiftung Auschwitz Komitee) inaugurated the Hans Frankenthal Prize. This annual prize is awarded to groups, initiatives and institutions that accomplish educational work and awareness training according to the aims of the Auschwitz Committee for the remembrance of the Shoah and against neo fascist activities.