Кіріспе

Мемлекеттік емес ұйым

Атлантикалық тундыларды қорғау жөніндегі халықаралық комиссия (ICCAT) – Атлантика мұхиты мен оған іргелес теңіздердегі тунды және тунға ұқсас түрлерді басқару және қорғауға жауапты тунды аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымы. Ұйым 1966 жылы Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында өткен конференцияда құрылды және ағылшын, француз және испан тілдерінде жұмыс істейді. Ғалымдар ұйымды тунец балық аулаудың тұрақтылығын сақтауға қатысты қайта-қайта сәтсіздікке ұшырағаны үшін, тұрақты түрде шамадан тыс балық аулауды қолдағандығы үшін қатты сынға алды. Ішкі сараптамада ICCAT-тің Атлантиканың шығыс бөлігіндегі көк тунец балық аулау саясаты "балық шаруашылығын басқарудың қиындығы" және "халықаралық ұят" деп бағаланды. Табиғат қорғаушылар ICCAT-ті "Барлық тунды аулау жөніндегі халықаралық құпия келісім" деп атайды. Дегенмен, соңғы жылдары ұйым жаңа бағытқа бет бұрып жатқандай. Оның басқаруындағы ең танымал түр – шығыс көк тунецтің қалпына келтіру жоспары қатаң түрде қабылданды. Оның соңғы нәтижесін бағалау әлі ерте, бірақ алғашқы көрсеткіштер көңіл көтеріп тұр. Жалпы алғанда, ICCAT-тің келісімшарт жасасқан тараптары ұйымды дұрыс ғылыми деректерге сүйенуге, талаптарды қатаң сақтауға және тиімді басқару үлгісін ұстануға бағыттауға келіскен сияқты.

Басқарылатын түрлер

Туна және тунаға ұқсас балықтар жоғары деңгейде көшіп-қонып жүреді, ал олардың қоры көптеген халықаралық шекараларды кесіп өтеді. ICCAT 30 түрдің басқаруына қатысады, оның ішінде Атлантикалық көк туна (Thunnus thynnus thynnus), сары туна (T. albacares), ақ туна (T. alalunga) және үлкенкөзді туна (T. obesus); қоңыраулы балықтардан семсер балық (Xiphias gladius), ақ марлин (Tetrapturus albidus), көк марлин (Makaira nigricans), желкен балық (Istiophorus albicans); макрельдер, мысалы, дақты испан макрелі (Scomberomorus maculatus) және король макрелі (S. cavalla); сондай-ақ, skipjack тунасы (Katsuwonus pelamis) сияқты шағын туналар бар.

ICCAT жүргізген жұмыс

ICCAT-қа қатысатын ғалымдар биометрия, балық шаруашылығы экологиясы және океанография салаларында зерттеулер жүргізеді, олардың басты назарында балық аулаудың тунец қорларының молдығына тигізетін әсері тұрады. Олар сондай-ақ ресурстарды басқару шарттарына қатысты балық шаруашылығы статистикасын жинап, талдайды. ICCAT Атлантика мұхиты және оны қоршаған аймақтарда тунец балығы аулау кезінде кездесетін (әсіресе акулалар) және басқа халықаралық балық шаруашылығы ұйымдары зерттемейтін басқа балық түрлері туралы деректерді жинау және талдау жұмыстарында да қатысады. Мүше елдер ұсынған балық шаруашылығы статистикасы және қорларды бағалау сияқты ғылыми және басқа да ақпараттар негізінде Комиссия жыл сайын тағамдық және басқа да мақсаттар үшін ең жоғары тұрақты аулау деңгейін қамтамасыз ететін мақсатты қорларды сақтауға және басқаруға бағытталған шараларды қабылдайды.

Сын

ICCAT-ті қоршаған ортаны қорғау ұйымдары түрлерді ұзақ мерзімді сақтау есебінен балықшыларға басымдық беретін қысқа мерзімді саясаты үшін жиі сынап жатады. 2008 жылдың қарашасында ICCAT өз ғалымдарының Атлантикалық көк туның квотасы жылына 15 000 тоннадан аспауы керек деген кеңесін қабылдамады – бұл көрсеткіш ең жоғары тұрақты өнімділік деңгейі ретінде анықталған еді. Оның орнына квота 22 000 тоннаға белгіленді. Ұйымның өзі тапсырыс берген тәуелсіз сараптама нәтижесінде, Атлантиканың шығысындағы көк ту балық аулауына қатысты олардың саясаты «балық шаруашылығын басқарудың әрекетсіздігі» және «халықаралық ұят» деп бағаланды. 2009 жылдың қарашасында ICCAT ғылыми кеңесшілері Атлантикалық көк тудың халықаралық саудасына толық тыйым салудың қажеттігін, көк ту популяциясының бастапқы көлемінен 15%-дан азайғанын негізге ала отырып, жариялады. Бірақ сол айдың соңында ICCAT жылына 13 500 тонна көлемінде аулау квотасын ұсынды. Бұл экологиялық ұйымдар тарапынан қатысты сынға ұшырады және Атлантикалық көк ту балық аулауын реттеудің балама әдістерін, мысалы, CITES бойынша қорғауды талап етуге себеп болды. «Пью» қоршаған орта жөніндегі тобының халықаралық саясат директоры Сьюзан Либерман: «Халықаралық Атлантикалық туларды сақтау комиссиясы құрылғаннан бері, оның аталымынан көрінетіндей сақтау этикасы емес, қысқа мерзімді коммерциялық балық аулау мүдделерімен басқарылуда. ICCAT-тың іс-әрекеттері мен әрекетсіздігі осы мәселелерді жойылып бара жатқан түрлердің халықаралық саудасы туралы CITES конвенциясына көтеру қажеттігін көрсетеді. ICCAT балық шаруашылығын басқарушылары өздері басқаруға тиіс негізгі ресурстарды ұзақ мерзімді сақтауға аз қызығушылық танытты. Енді ICCAT қамтамасыз ете алмаған қажетті қорғанысты іздеу үшін басқа органдарға жүгіну уақыты келді». АҚШ Ұлттық мұхитты зерттеу және атмосфера басқармасы (NOAA) жаңа келісімнің «қазіргі ережелерге қарағанда жақсырақ болғанымен, балықтың немесе балық шаруашылығының ұзақ мерзімді өміршеңдігіне кепілдік беруге жеткіліксіз» деп, қатты сын айтқан мәлімдеме жасады.

Соңғы өзгерістер

Соңғы жылдары ICCAT Атлантикалық көкпарлы тунецтің таралу аймағының шығыс бөлігінде оны қалпына келтіру жөніндегі қатаң жоспарды қабылдады, нәтижесінде жалпы рұқсат етілген аулау көлемі 2007 жылы 27 500 тоннадан 2014 жылы 13 400 тоннаға дейін төмендеді. Жалпы рұқсат етілген аулау көлемін азайтудан басқа, қалпына келтіру жоспары қатаң бақылау, есеп беру және қадағалау шараларын енгізді. Жылдар бойы жоспар нәтижелі болғандай көрінді, ал жақында бұрынғы сыншылар жоспарды және ICCAT-тың қабылдаған шараларын құптады. 2012 жылдың қарашасында Pew Environment Group халықаралық саясат директоры Сьюзан Либерман: «ICCAT өз ғалымдарының ұсыныстарын тыңдап, көкпарлы тунецке қатысты аулау лимиттерін олардың кеңесіне сәйкес сақтауға келіскені қуандырады. Бұл шешім ондаған жылдар бойы шамадан тыс аулау мен тиімсіз басқарудан кейін құлдыраған түрге қалпына келу жолын жалғастыруға мүмкіндік береді» деді. 2013 жылдың қарашасында WWF Mediterranean балық шаруашылығы бөлімінің басшысы доктор Серги Тудела: «WWF Атлантика мұхитының шығысы мен Жерорта теңізінде көкпарлы тунец квоталарына қатысты ғылымға сәйкес болғандары үшін ICCAT мүше елдерін құттықтайды. Бұл ICCAT-тың сенімділігінің жақсы белгісі. Дегенмен, елдердің ережелерді орындамауы мәселесі әлі де үлкен алаңдау тудырады» деді.