Оле Петер Арнульф Оверланд: Норвеж поэзіясы мен қарсылық руы

Кіріспе

Норвегиялық ақын және суретші Оле Петер Арнульф Оверланд (27 сәуір 1889 – 25 наурыз 1968) – норвегиялық ақын және суретші. Ол екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияның неміс оккупациясы тұсындағы қарсылық қозғалысын шабыттандырған өлеңдерімен ең белгілі.

Өмірбаян

Øverland Кристиансун қаласында туып, Берген қаласында өсті. Оның ата-анасы Питер Антон Øverland (1852–1906) және Ханна Хаге (1854–1939) болды. Әкесінің ерте қайтыс болуы отбасын экономикалық қиындыққа ұшыратты. Ол Берген кафедралық мектебінде оқыды, ал 1904 жылы Кристиания кафедралық мектебіне түсті. 1907 жылы бітіріп, Кристиания университетінде біраз уақыт филологияны оқыды. Øverland өзінің алғашқы өлеңдер жинағын 1911 жылы жариялады. 1920-ші жылдардың басында Øverland коммунистік идеяларға жақын болды және «Mot Dag» ұйымының мүшесі атанды. Ол сондай-ақ 1923–1928 жылдары Норвегия студенттер қоғамының төрағасы болды. 1937 жылы ол өз ұстанымын өзгертті, бұл Мәскеудегі сот процестеріне наразылықтың бір көрінісі болды. Ол нацизмге қарсы күресті және 1936 жылы «Samtiden» журналында жарық көрген «Du må ikke sove» атты өлеңін жазды. Ол «Мен ойладым: енді бірдеңе болады. Біздің заманымыз өтті – Еуропа өртеніп жатыр!» деген сөздермен аяқталады. Өлеңнің ең әйгілі жолы: «Өзіңе тимейтін әділетсіздікке шыдамдылық танытпа!» 1940 жылы Германия Норвегияны басып алған кезде, ол норвегиялық қарсылық қозғалысын қолдау үшін жазды. Ол жасырын түрде таратылған өлеңдер сериясын жазды, нәтижесінде 1941 жылы ол және оның болашақ әйелі Маргрете Аамот Øverland тұтқындалды. Арнульф Øverland алдымен Грини түрмесінде, содан кейін Германиядағы Заксенхаузен концлагеріне ауыстырылды. Ол Норвегия 1945 жылы азат етілгенге дейін төрт жыл түрмеде отырды. Кейіннен оның өлеңдері «Vi overlever alt» жинағында топтастырылып, 1945 жылы жарық көрді. Øverland соғыстан кейінгі кезеңде норвег тілінің дамуына маңызды үлес қосты. Ол норвег тілінің консервативті жазу формасы – Риксмåлдың жақтаушысы болды және 1947 жылдан 1956 жылға дейін Риксмåл қоғамының (Риксмåлді қолдау ұйымы) президенті болды. Сонымен қатар, Øverland дәстүрлі жазу стилін ұстанды және бірнеше рет модернистік поэзияны сынады. 1954 жылы «Arbeiderbladet» газетінде жарияланған «Tungetale fra parnasset» атты сөйлегені «Glossolalia» пікірталасын бастады.

Øverland was born in Kristiansund and raised in Bergen. His parents were Peter Anton Øverland (1852–1906) and Hanna Hage (1854–1939). The early death of his father, left the family economically stressed. He was able to attend Bergen Cathedral School and in 1904 Kristiania Cathedral School. He graduated in 1907 and for a time studied philology at University of Kristiania. Øverland published his first collection of poems (1911). Øverland became a communist sympathizer from the early 1920s and became a member of Mot Dag. He also served as chairman of the Norwegian Students' Society 1923–28. He changed his stand in 1937, partly as an expression of dissent against the ongoing Moscow Trials. He was an avid opponent of Nazism and in 1936 he wrote the poem "Du må ikke sove" which was printed in the journal Samtiden. It ends with Jeg tenkte: Nu er det noget som hender. Vår tid er forbi Europa brenner. ("I thought:: Something is imminent Our era is over – Europe’s on fire!"). Probably the most famous line of the poem is Du må ikke tåle så inderlig vel den urett som ikke rammer deg selv! ("You mustn't endure so sincerely well the injustice that doesn't affect yourself!"). During the German occupation of Norway from 1940 in World War II, he wrote to inspire the Norwegian resistance movement. He wrote a series of poems which were clandestinely distributed, leading to the arrest of both him and his future wife Margrete Aamot Øverland in 1941. Arnulf Øverland was held first in the prison camp of Grini before being transferred to Sachsenhausen concentration camp in Germany. He spent a four year imprisonment until the liberation of Norway in 1945. His poems were later collected in Vi overlever alt and published in 1945. Øverland played an important role in the Norwegian language struggle in the post war era. He became a noted supporter for the conservative written form of Norwegian called Riksmål, he was president of Riksmålsforbundet (an organization in support of Riksmål) from 1947 to 1956. In addition, Øverland adhered to the traditionalist style of writing, criticising modernist poetry on several occasions. His speech Tungetale fra parnasset, published in Arbeiderbladet in 1954, initiated the so called Glossolalia debate.

Жеке өмір

1918 жылы әнші Хилдур Арнтценге (1888–1957) үйленді. 1939 жылы олардың некесі ажырасты. 1940 жылы Бартолин Евфемия Легангерге (1903–1995) үйленді. Бірақ көп ұзамай олар ажырасып, 1945 жылы ресми түрде ажырасты. 1945 жылдың маусымында журналист Маргрете Аамот Оверландқа (1913–1978) үйленді. 1946 жылы Норвегия Парламенті Арнульф пен Маргрете Аамот Оверландты Гроттен резиденциясына орналастырды. Ол 1968 жылы қайтыс болғанға дейін онда тұрды, ал ол 1978 жылы қайтыс болғанға дейін тағы он жыл сонда өмір сүрді. Арнульф Оверланд Ослодағы Vår Frelsers Gravlund бейістігіне жерленді. Джозеф Гримланд оның қабіріне Арнульф Оверландтың бюстін (бронза, 1970) орнатты.

Танымал сөздер

"Монотеистік" дін үшін үш құдай жеткілікті болуы керек."
"Мәңгілік құтқарылуды өз жатақтарына міндетті түрде уәде ететін, бірақ сонымен бірге сенбегендерді, әр түрлі ойлайтындарды тозақта мәңгілік азапқа тартатын шіркеу туралы не айтуға болады? Егер шіркеу сөзсіз махаббат туралы айтуға тиіс болса, онда ол бұл туралы өте үнсіз айтуы керек."