Мемлекеттер мен әлеуметтік революциялар: Франция, Ресей және Қытайдың салыстырмалы талдауы

Кіріспе

Теда Скокполдың 1979 жылғы "Мемлекеттер және әлеуметтік революциялар: Франция, Ресей және Қытайдың салыстырмалы талдауы" кітабы – Кембридж университеті баспасынан шыққан Теда Скокполдың 1979 жылғы еңбегі. Онда әлеуметтік революциялардың туындау себептері зерттеледі. Кітапта Скокпол 1789 жылғы Франция революциясын 19 ғасырдың басына дейін, 1917 жылғы Ресей революциясын 1930-шы жылдарға дейін, ал 1911 жылғы Қытай революциясын 1960-шы жылдардағы Мәдени революцияға дейін салыстыра талдайды. Скокполнің пікірінше, осы мемлекеттерде әлеуметтік революциялар мемлекеттік құрылымның күйреуі мен шаруалардың революциясының бірдей уақытта орын алуының нәтижесінде болған. Скокпол әлеуметтік революцияларды қоғамның мемлекеттік және таптық құрылымдарының қарқынды және түбірінен өзгеруі деп тұжырымдайды. Ол мұны тек бағынышты таптардың көтерілісін қамтитын, бірақ құрылымдық өзгерістерге алып келмейтін қарапайым бүліктерден және мемлекеттік құрылымдарды өзгерте білумен бірге әлеуметтік құрылымдарды өзгертпейтін саяси революциялардан ажыратады. Оның сөзіне сәйкес, әлеуметтік революциялардың ерекшелігі – әлеуметтік және саяси құрылымдардағы негізгі өзгерістердің бір-бірін күшейте түсуі және бұл өзгерістердің қарқынды әлеуметтік-саяси қақтығыстар арқылы жүзеге асуы. Шаруалардың көтерілісінің бір жағынан және мемлекеттік құрылымды күйретуге әкелетін халықаралық қысымның екінші жағынан үйлесуі революциялық әлеуметтік қозғалыстарға жол ашады. Бұл кітап революцияларды зерттеу саласында зор ықпал етті және жаңа парадигманың қалыптасуына септі қосты.

Қысқаша мазмұны

Кітапта Джон Стюарт Миллдің келісім және айырмашылық әдістері қолданылады. Кітап жалпылама емес: ол тек кітапта зерттелетін нақты жағдайларға ғана қатысты. Кітап процестерді зерделеуді қолданады. Басты назар Франция, Ресей және Қытайға болса, ол сондай-ақ 17 ғасырдағы Англия, 19 ғасырдағы Пруссия және 19 ғасырдағы Жапониядағы «революциялық дағдарыс сәттерін» зерттейді. Бұл қосымша жағдайлар Скокполға «көрінетін нәтижеге қарай іріктеуден» сақтануға мүмкіндік береді, бұл әдістемелік қателік болар еді. Питер Маникастың айтуынша, Скокпол әлеуметтік революцияларды жеке және ерекше қозғалыстар ретінде талдау керек деген тарихшылардың талаптарын жоққа шығарады. Ол сондай-ақ революцияның себептерін анықтау үшін революция болған жағдайларды ғана қарастыруға тырысатын пікірлерді де жоққа шығарады. Питер Маникас Скокполдың жұмысы жалпылама ұғымдарды қолданатын, бірақ мемлекеттер мен жағдайлар арасындағы айырмашылықтарға сезімтал теория құруда табысқа жеткенін айтады. Стив Пфаффтың айтуынша, Скокполдың кітабы «жаңа Веберлік мемлекет және қоғамды талдаудың ерекше жанрын құрды және, жалпы алғанда, әлеуметтану және салыстырмалы саясаттың жаңа тарихи және салыстырмалы салаларындағы маңызды жұмыс ретінде танылды». Оның сөзіне қарағанда, Скокпол әр мемлекеттегі революциялық қалалық орта тапты «саяси кәсіпкерлер» ретінде көрсетеді, себебі олар шаруалар класы биліктегі үкіметті әлсіреткеннен кейін революцияның бағытын өз қолына алады. Пфаффтың пікірінше, Скокполдың кітабы 1970 жылдардың саясатының өнімі ретінде анық көрінеді. Ол «тарихи сауалдардың ең маңыздысы бойынша салыстырмалы зерттеулердің жаңа буынын қадағалауға көмектесті». Пфафф былай дейді: «Егер Скокпол мемлекеттік дағдарыстың және халықтың жұмылдырылуының себептерін толық түсіндірмеген болса да, және революцияға деген құлшынысынан революциялық өзгерістердің пайдасын асыра бағалаған болса да, кітап салыстырмалы және тарихи зерттеулердің канондық еңбектерінің қатарында лайықты орын алады». Джефф Гудвин өзінің талдауында Скокполдың даңқы оның кітабын көптеген адамдардың оқығанынан емес, кішкентай «белгіленген оқырмандар» тобының оны сынауынан және оның негізгі идеялары деп санайтынын таратуынан туындайды дейді. Гудвин: «Скокполдың даңқының көп бөлігі кейбір негізгі идеяларының бірнеше қате түсіндірілімдерінің кең таралуына байланысты». Гудвин ғалымдардың «Мемлекеттер мен әлеуметтік революциялар» туралы жасаған үш негізгі «қате түсіндірілімін» түсіндіреді. Скокполдың кітабын бірінші қате түсіндіруде революцияның немесе көтерілістің табысы тек мемлекеттік институттарға байланысты деген пікір айтылады. Алайда Гудвиннің пікірінше, Скокполдың аргументі күрделірек: француз, орыс және қытай революциялары мемлекеттік институттардың сыртқы ықпалға және шаруалардың көтерілісіне байланысты құлдырауға бейімділігінің нәтижесі болып табылады. Бұл кітаптың екінші қате түсінігі, Скокпол революцияда идеологияның маңыздылығын төмендетеді, бұл Пфаффтың бұрын айтқан пікірі. Гудвиннің сөзіне қарағанда, Скокполдың мақсаты ешқандай жеке топ революцияны саналы түрде жасаған жоқ екенін көрсету. Кітап жарық көргенге отыз жылдан асса да, Теда Скокполдың еңбегі бүгінгі тарихшылар мен әлеуметтанушыларға әлі де әсер етеді. Скокпол әлеуметтік революцияларды қарастырудың жаңа тәсілін ұсынды және оларды құрылымдық және мемлекеттік тұрғысынан талдауға мүмкіндік берді. Оның талдауы көптеген адамдар үшін толық болмаса да, ол жаңа көзқарас ұсынады және оның алдындағы көптеген теориялардағы, сондай-ақ оның ұстаздарының, оның ішінде Баррингтон Мур-младшийдің теорияларындағы кемшіліктерді жояды. Барбара Геддестің «Парадигмалар және құм сарайлары: Салыстырмалы саясаттағы теорияны құру және зерттеу дизайны» деген еңбегінде ол Скокполдың қарама-қарсы жағдайларды қолдануы (революция болған және болмаған жағдайлар) революция нәтижелерін анықтаудағы таптық құрылымдар мен одақтардың маңыздылығына қатысты оның тұжырымын сенімді етеді деп жазады. Бірақ ол Скокполдың барлық революциялық толқулар халықаралық дағдарыстар нәтижесінде орын алады деген пікірінің жеткілікті негізделмегенін жазады. Мысалы, Геддес Францияда революция болғанын, бірақ сол кезде Францияға сыртқы оқиғалар оның көршілеріне қарағанда көп қауіп төндірмегенін атап өтеді. Геддес сондай-ақ Скокполдың жағдайларды таңдауы (және басқа жағдайларды алып тастауы) жеткілікті негізделмегенін айтады. Геддес жағдайлардың санын Латын Америкасының тоғыз еліне кеңейткенде (Геддес бұл елдердің Скокполдың теориясының шеңберінде екенін айтқан), Скокполдың әлеуметтік революция туралы теориясы расталмады. Геддес Скокполдың теориясын қолдау үшін әдейілеп теріс жағдайларды таңдағанын дәлелдеуге ешқандай дәлел таба алмады. Олар сондай-ақ Геддес қосымша жағдайлардың Скокполдың теориясының шеңберінде еместігін айтады. Өз талдауында Мэхони мен Гоертц Скокполдың теориясының шеңберіндегі жаңа жағдайларды қосты, нәтижесінде оның теориясы кеңейтілген жағдайлар жиынтығымен сәйкес екенін анықтады. Кембридж университетінің баспасы «States and Social Revolutions» кітабын «Canto Classics» сериясына қосты және 2016 жылға дейін кітап басылымда болып келді.

The book uses both John Stuart Mill's methods of agreement and difference in the case selection. The book is not intended to be generalizable: it only applies to the specific cases that are studied in the book. The book employs process tracing. While the primary focus is on France, Russia and China, she also examines "moments of revolutionary crisis" in 17th century England, 19th century Prussia and 19th century Japan. Those additional cases prevent Skocpol from "selecting on the dependent variable" – looking only at cases where revolutions occurred as a way to understand the causes of revolution – which would have been a methodological flaw. According to Peter Manicas, Skocpol denies claims by historians that social revolutions should be analyzed as separate and distinct movements. She also denies claims that try to over generalize what makes a revolution. Peter Manicas says that Skocpol's work is successful at creating a theory that uses generalizations but is sensitive to differences between states and situations. According to Steve Pfaff, Skocpol's book created "a distinctive genre of neo Weberian state society analysis and, more broadly, served as signature work in the new historical and comparative subfields in sociology and comparative politics." He says that Skocpol presents revolutionary urban middle class in each of the states she studies as "political entrepreneurs" because they take on the reins of the revolution after the peasant class has successfully weakened the ruling government. Skocpol's book, according to Pfaff, is a clearly identifiable as a product of the politics of the 1970s. She "helped launch a new generation of comparative research on the largest and most consequential of historical questions." Pfaff goes on to say, even if Skocpol didn't explain the causes that might have triggered state crisis and the mobilization of the people, "and if, in its enthusiasm for revolution, it overestimated the gains of revolutionary transformation, the book nevertheless deserves its place among the canonical works of comparative and historical research." Jeff Goodwin argues, in his own analysis, that Skocpol's fame comes in large part, not from a substantial number of people reading her book, but from a small number of "designated readers" critiquing her book and spreading what they believe to be her main ideas. Goodwin says, "A good part of Skocpol's fame is due to the wide diffusion of several misformulations of some key ideas." Goodwin explains three major "misformulations" scholars have made about "States and Social Revolutions". The first misinterpretation of Skocpol's book says she makes the point that a revolution or a rebellions success depends solely on state institutions. According to Goodwin, however, Skocpol's argument is more complex: it states that the French, Russian and Chinese revolutions are a result of state institutions becoming more susceptible to collapse due to outside influence as well as peasant rebellion. A second misperception of this book claims that Skocpol downplays the relevance of ideology in a revolution, an argument made by Pfaff, as mentioned earlier. What Skocpol means to argue, Goodwin says, is that no singular group consciously brought on the revolution. Although published over thirty years ago, Theda Skocpol's book continues to influence historians and sociologists alike today. Skocpol presented a new way to look at social revolutions and analyze then through a structural and state centered perspective. Although her analysis may not be complete in the eyes of many, it offers a new perspective and fills in the holes in many theories before hers as well as the theories of her educators, including Barrington Moore Jr. In Barbara Geddes's Paradigms and Sand Castles: Theory Building and Research Design in Comparative Politics, she writes that Skocpol's use of contrasting cases (cases where revolutions did happen and did not happen) makes her claims regarding the importance of class structures and alliances in determining revolution outcomes persuasive. But she writes that Skocpol's claim that all revolutionary outbreaks occur as a result of international crises is not well supported. For example, Geddes notes that a revolution occurred in France but France was not at the time more threatened by external events than many of its neighbors. Geddes also argues that Skocpol's choice of cases (and exclusion of other cases) is not particularly well supported. When Geddes expanded the number of cases to include nine Latin American countries (which Geddes argued were within the scope conditions of the theory), Skocpol's theory of social revolution failed replication. Geddes argues that Skocpol includes a number of cases for reasons that are ill justified. James Mahoney and Gary Goertz found no evidence that Skocpol exclusively picked negative cases to intentionally lend support for her theory. They also argue that the new cases added by Geddes are not within the scope conditions of Skocpol's theory. In their own analysis, Mahoney and Goertz added new cases that were within the scope conditions of Skocpol's theory, ultimately finding that her theory was consistent with an expanded set of cases. Cambridge University Press includes States and Social Revolutions in its "Canto Classics" series and the book remains in print as of 2016.