Кіріспе

Мьянмадағы индуизмнің болуы, рөлі және әсері туралы шолу. Индуизм Мьянманың төртінші ең ірі діні болып табылады және Мьянма халқының 1,7%-ы осы дінді ұстанады. Мьянмада шамамен 890 000 адам индуизмді ұстанады, бұл дін буддизм элементтерінің ықпалына түскен. Мьянмадағы көптеген индуистік храмдарда Будданың мүсіндері орналасқан. Мьянма тамилдары және азшылықтағы бенгал индустарының үлесі ең көп болған индустардың ірі тобы да бар.

Тарих

Индуизм, буддизммен бірге, ежелгі заманда Бірмаға келді. Елдің екі атауының да түбі индуизмде жатыр; Бірма – британдық отаршылдық шенеуніктердің аймақтың ежелгі атауы – Брахма Дешаның бірінші жартысының дыбысталуымен сәйкес келеді. Брахма индуист триадасының бір бөлігі, төрт басы бар құдай. Мьянма атауы – Брахманың аймақтық тілдегі транслитерациясы, онда «b» және «m» әріптері алмастырылатын. Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін он жыл бойы әртүрлі көшбасшылар басқарған демократиялық үкімет билік құрды және биліктің нығаюы үшін күресті. Ел соғыстан кейінгі экономикалық құлдыраудан және сыртқы күштердің қолдауымен жасалған бүлікші топтардың үздіксіз шабуылдарынан зардап шегіп жатқанда, екі жетекші партия арасындағы билік күресі өршіп кетті. Нәтижесінде 1960 жылы премьер-министр У Ну уақытша үкімет басшысы ретінде генерал Не Винге өкілеттік берді. Жағдай жақсармады, себебі түрлі партиялардың қарсылығы күшейді және талаптар көбейді. Генерал Не Вин 1962 жылдан бастап Қарсылық кеңесін құрып, елді басқарды. Кейін партияның атын Бірма Социалистік Бағдарлама партиясы деп өзгертті. Үкімет 1948 жылғы «Азаматтық туралы заңға» сәйкес 1948 жылдан бастап барлық ұлт өкілдеріне азаматтыққа өту үшін тіркелуге мүмкіндік берді, ал шетелдік ретінде қалатындар 1948 жылғы «Шетелдіктерді тіркеу ережелеріне» сәйкес тіркелуге міндетті болды. Көптеген адамдар азаматтыққа өту үшін өтініш берді немесе заңға сәйкес шетелдік ретінде тіркелді, бірақ елде қалу үшін осы талаптарға көңіл бөлмеді. Генерал Не Вин билікке келген соң, бұл заңдарды қатаң түрде іске қосты. Нәтижесінде 1963-1967 жылдар аралығында 100 мың қытайлықпен бірге шамамен 300 мың үнді халқы Бірмадан кетіп қалды. Кейбір тараптардың айтуынша, саяси мүдделерге негізделген үнді ұлтына қарсы қандай да бір шаралар болған жоқ, бірақ бұл саясат тәуелсіздікке дейін қабылданған және қажет болған жағдайда қолданылған. Үндістанның солтүстік-шығыс штаттарындағы солшыл бүлікші топтарға Бірма үкіметінің қолдауы туралы айтылған дау да күмәнді болды, өйткені солшыл бүлікші топтар тәуелсіздікке дейін құрылған және басқалармен күшті қолдауға ие болған.

Демография

Бірма халық санағының мәліметтері тек индуизм дінін ұстанғанын айтқан адамдарды ғана көрсетеді. Pew Research зерттеу орталығы 2010 жылы индуистердің саны 820 000-нан 840 000-ға дейін болды деп бағалаған.

Мемлекет/аймақ бойынша халық саны

2014 жылғы халық санағы бойынша штаттар/аймақтар бойынша индуистер саны. Штат/Аймақ Индуистер % 2% 1% 1% 0.6% 0.5% 0.4% 0.2% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1%

Ұлты

Мьянма халқының басым бөлігі – бірмалық үндістер. Бірмалық үндістер арасында индуизмді ұстанатындарға буддизмнің де әсері бар. Будда да индуистік құдайлардан бөлек құдайы ретінде табылады, және Мьянмадағы көптеген индуистік храмдарда Будданың мүсіндері орналасқан. Бірмалық үндістерге мьянмалық тамилдер, бенгалдар, одиялар және т.б. жатады. Мьянмадағы мейтейлердің (немесе манипурилердің) көпшілігі индуизмді ұстанады. Олар 1819-1825 жылдардағы Манипур-Бірма соғысы кезінде Манипурдан күштеп әкелінген жұмысшылардың ұрпақтары. Манипурилер Мандалай, Сагаинг және Амарапура аймақтарындағы шамамен 13 ауылда шоғырланған. Манипури қоныстары Нингти өзенінің бойында, сондай-ақ өзен мен Манипур шекарасы арасындағы аймақтарда да кездеседі. Мьянмадағы непали тілінде сөйлейтін бірмалық гуркхалардың көпшілігі де индуизмді ұстанады. Бірмалық гуркхалар отарлық кезеңде британдық армиямен бірге келді. Бірмалық гуркхалар салған шамамен 250 индуистік храм бар, олардың 30-ы Могок қаласының Мандалай аймағында орналасқан. 100 жылдан астам тарихы бар 3-5 храм бар екені белгілі. Бенгалдық индустардың аз бөлігі индуизмді ұстанады. Этникалық деректер Мьянмада соңғы рет 1983 жылғы халық санағы кезінде жиналды, және халық санағы департаменті содан кейін этникалық қатысты статистика жарияламады. 1983 жылы 428 428 үндістандық, 42 140 пакистандық, 567 985 рохинджа және 28 506 непалдық тіркелді. Діни дәстүрлердің өзара байланысты болуына байланысты, 1983 жылғы санақ кезінде осы этникалық топтардың арасындағы кейбір индустар буддист ретінде тіркелуі мүмкін. Бұл 1983 жылы тіркелген индустардың төмен санына (177 215) себеп болуы мүмкін. 1983 жылғы халық санағының мәліметтері бойынша, этникалық үндістердің 27,10% буддист, 33,64% индус, 32,71% мұсылман, 4,44% христиан және 2,10% басқа діндерді ұстанатынын көрсетті. Этникалық бірмалықтардың арасында үш мың индус тіркелді. 1983 жылы тіркелген 174 401 индустың этникалық құрамы келесідей болды: үндістер 143 545, қытайлар 43, аралас нәсілділер 4882, пакистандықтар 567, бангладештіктер 865, непалдықтар 17 410, басқа шетелдіктер 679, качин 48, кая 3, карен 55, чин 155, бірмалықтар 2988, мон 27, рахин 99, шан 69 және басқа да жергілікті тұрғындар 2966.

Қазіргі мәртебесі

Бүгінде Мьянмада индуизмнің элементтері, тіпті буддистік мәдениет басым болған жерлерде де сақталуда. Мысалы, Тагьяминге табыну бар, оның түбірі индуизм құдайы Индраға дейін жетеді. Бірма әдебиеті де индуизмнің ықпалында, оның ішінде Рамаянаның бірма тіліне аударылған нұсқасы – Яма Заттау бар. Көптеген бірмалықтар индуизм құдайларына табынады, мысалы, Сарасвати (бірма тілінде Туататхади деп аталады), білім құдайы, көбінесе емтихан алдында оған дұға етеді; Шива Парамизва деп аталады; Вишну – Витано, және тағы да басқалары. Осы идеялардың көптегені Бірма мәдениетіндегі отыз жеті Нат, яғни рухтардың құрамына кіреді. Қазіргі Мьянмада индуистер көбінесе Янгон және Мандалай қалаларында шоғырланған. Бағанда Вишнуға арналған 11 ғасырлық Натлаунг Кяунг ғибадатханасы сияқты ежелгі индуистік храмдар Мьянманың басқа аймақтарында да бар. Мьянмада ИСККОН (Харе Кришна) өкілдігі бар. Ең ірі Харе Кришна қауымы Миткинада орналасқан, онда шамамен 400 жақтасы бар.

Мемлекеттік мерекелер

Дипавали – Мьянма мемлекеттік мерекесі.

Индуистерді қудалау

Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Не Вин басшылығымен Бирманың Социалистік бағдарламалық партиясы ксенофобиялық саясатты қабылдады және 1963-1967 жылдар аралығында Бирмадан 300 000 үнді этносын (олардың көп бөлігі индуистер, сикхтер, буддистер және мұсылмандар болды) және 100 000 қытайды қуғынға салды. 2017 жылдың 25 тамызында Мьянманың Рахин штатындағы Маунгдау ауданының солтүгіндегі Ха Маунг Сейк деп аталатын бірнеше ауылға Аракан Рохинджа құтқару армиясы (ARSA) мүшелерінен құралған рохинджа мұсылмандары шабуыл жасады. Бұл оқиға "Ха Маунг Сейк қырғыны" деп аталды. Халықаралық амнистия ұйымы сол күні шамамен 99 индуистің қаза тапқанын хабарлады. Рохинджа террористерінің рохинджаға қарсы көзқарастарынан қорқып, бұл рохинджа индуистері өздерін читтагондықтар деп атайды.

Индуистік ұйымдар мен ғибадатханалар

Мьянмадағы ең ірі екі индуистік ұйым – Мьянма индуистік орталық кеңесі және Санатана Дхарма Сваямсевак Сангх. Мьянма Гуркха индуистерінің діни қауымдастығы – Гуркха индуистерін өкілдік ететін тағы бір индуистік ұйым. ИСККОН Мьянмада 12 орталыққа және Зайявадидегі Брахмахарилерге діни білім беретін мектепке ие.