Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мьянмадағы индуизмнің болуы, рөлі және әсері туралы шолу. Индуизм Мьянманың төртінші ең ірі діні болып табылады және Мьянма халқының 1,7%-ы осы дінді ұстанады. Мьянмада шамамен 890 000 адам индуизмді ұстанады, бұл дін буддизм элементтерінің ықпалына түскен. Мьянмадағы көптеген индуистік храмдарда Будданың мүсіндері орналасқан. Мьянма тамилдары және азшылықтағы бенгал индустарының үлесі ең көп болған индустардың ірі тобы да бар.
Overview of the presence, role and impact of Hinduism in Myanmar
Hinduism is the Fourth largest religion in Myanmar, being practised by 1.7% of the population of Myanmar. Hinduism is practised by about 890,000 people in Myanmar, and has been influenced by elements of Buddhism, with many Hindu temples in Myanmar housing statues of the Buddha. There are also a large population of Hindus in which the Myanmar Tamils and minority Bengali Hindus having the biggest population share.
Тарих
Индуизм, буддизммен бірге, ежелгі заманда Бірмаға келді. Елдің екі атауының да түбі индуизмде жатыр; Бірма – британдық отаршылдық шенеуніктердің аймақтың ежелгі атауы – Брахма Дешаның бірінші жартысының дыбысталуымен сәйкес келеді. Брахма индуист триадасының бір бөлігі, төрт басы бар құдай. Мьянма атауы – Брахманың аймақтық тілдегі транслитерациясы, онда «b» және «m» әріптері алмастырылатын. Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін он жыл бойы әртүрлі көшбасшылар басқарған демократиялық үкімет билік құрды және биліктің нығаюы үшін күресті. Ел соғыстан кейінгі экономикалық құлдыраудан және сыртқы күштердің қолдауымен жасалған бүлікші топтардың үздіксіз шабуылдарынан зардап шегіп жатқанда, екі жетекші партия арасындағы билік күресі өршіп кетті. Нәтижесінде 1960 жылы премьер-министр У Ну уақытша үкімет басшысы ретінде генерал Не Винге өкілеттік берді. Жағдай жақсармады, себебі түрлі партиялардың қарсылығы күшейді және талаптар көбейді. Генерал Не Вин 1962 жылдан бастап Қарсылық кеңесін құрып, елді басқарды. Кейін партияның атын Бірма Социалистік Бағдарлама партиясы деп өзгертті. Үкімет 1948 жылғы «Азаматтық туралы заңға» сәйкес 1948 жылдан бастап барлық ұлт өкілдеріне азаматтыққа өту үшін тіркелуге мүмкіндік берді, ал шетелдік ретінде қалатындар 1948 жылғы «Шетелдіктерді тіркеу ережелеріне» сәйкес тіркелуге міндетті болды. Көптеген адамдар азаматтыққа өту үшін өтініш берді немесе заңға сәйкес шетелдік ретінде тіркелді, бірақ елде қалу үшін осы талаптарға көңіл бөлмеді. Генерал Не Вин билікке келген соң, бұл заңдарды қатаң түрде іске қосты. Нәтижесінде 1963-1967 жылдар аралығында 100 мың қытайлықпен бірге шамамен 300 мың үнді халқы Бірмадан кетіп қалды. Кейбір тараптардың айтуынша, саяси мүдделерге негізделген үнді ұлтына қарсы қандай да бір шаралар болған жоқ, бірақ бұл саясат тәуелсіздікке дейін қабылданған және қажет болған жағдайда қолданылған. Үндістанның солтүстік-шығыс штаттарындағы солшыл бүлікші топтарға Бірма үкіметінің қолдауы туралы айтылған дау да күмәнді болды, өйткені солшыл бүлікші топтар тәуелсіздікке дейін құрылған және басқалармен күшті қолдауға ие болған.
Hinduism, along with Buddhism, arrived in Burma during ancient times. Both names of the country are rooted in Hinduism; Burma is the British colonial officials' phonetic equivalent for the first half of Brahma Desha, the ancient name of the region. Brahma is part of Hindu trinity, a deity with four heads. The name Myanmar is the regional language transliteration of Brahma, where b and m are interchangeable. After independence from Britain, ten years was under the Democratic government led by various leaders and fought for the stronghold of the power. While the country was still suffering from post war economic downfall and constant attacks from insurgent groups supported by external influences, the power struggle between the two leading parties reached its peak. It resulted in the Prime Minister U Nu handing over the power to General Ne Win as the leader of the caretaker government in 1960. The situation was not improved as more resistance from the different parties and demands, General Ne Win formed the Resistance Council and lead the country since 1962. Later it changed the name of the party to Burma Socialist Programme Party. The government allowed all nationalities to register to become citizens since 1948 under The Union of citizenship Act 1948 and those who wanted to remain as foreigners are required to register under the Registration of foreigners rules 1948. Many of those who applied to become a naturalized citizen or registered as foreigners according to the acts but many were ignored to those requirements to remain in the country. When General Ne Win came into power he strongly implemented those acts. As a result, about 300,000 Indian ethnic people along with 100,000 Chinese left Burma between 1963 and 1967. There was no such thing against Indian ethnicity based on any political interest as claimed by some, but the policies were in place since before independence, and it was implemented when needed. The claim made against Burmese government support of left leaning rebel groups in the northeastern state of India was also questionable as the left leaning rebel groups were established before their independence and heavily supported by others Timeline of the Naxalite–Maoist insurgency in India.
Демография
Бірма халық санағының мәліметтері тек индуизм дінін ұстанғанын айтқан адамдарды ғана көрсетеді. Pew Research зерттеу орталығы 2010 жылы индуистердің саны 820 000-нан 840 000-ға дейін болды деп бағалаған.
The Burmese census data only reports individuals who stated Hinduism. Pew Research estimated a range of 820,000 to 840,000 Hindus in 2010.
Мемлекет/аймақ бойынша халық саны
2014 жылғы халық санағы бойынша штаттар/аймақтар бойынша индуистер саны. Штат/Аймақ Индуистер % 2% 1% 1% 0.6% 0.5% 0.4% 0.2% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1%
Population of Hindus by State/Region, according to the 2014 census. State/Region Hindus % 2% 1% 1% 0.6% 0.5% 0.4% 0.2% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1%
Ұлты
Мьянма халқының басым бөлігі – бірмалық үндістер. Бірмалық үндістер арасында индуизмді ұстанатындарға буддизмнің де әсері бар. Будда да индуистік құдайлардан бөлек құдайы ретінде табылады, және Мьянмадағы көптеген индуистік храмдарда Будданың мүсіндері орналасқан. Бірмалық үндістерге мьянмалық тамилдер, бенгалдар, одиялар және т.б. жатады. Мьянмадағы мейтейлердің (немесе манипурилердің) көпшілігі индуизмді ұстанады. Олар 1819-1825 жылдардағы Манипур-Бірма соғысы кезінде Манипурдан күштеп әкелінген жұмысшылардың ұрпақтары. Манипурилер Мандалай, Сагаинг және Амарапура аймақтарындағы шамамен 13 ауылда шоғырланған. Манипури қоныстары Нингти өзенінің бойында, сондай-ақ өзен мен Манипур шекарасы арасындағы аймақтарда да кездеседі. Мьянмадағы непали тілінде сөйлейтін бірмалық гуркхалардың көпшілігі де индуизмді ұстанады. Бірмалық гуркхалар отарлық кезеңде британдық армиямен бірге келді. Бірмалық гуркхалар салған шамамен 250 индуистік храм бар, олардың 30-ы Могок қаласының Мандалай аймағында орналасқан. 100 жылдан астам тарихы бар 3-5 храм бар екені белгілі. Бенгалдық индустардың аз бөлігі индуизмді ұстанады. Этникалық деректер Мьянмада соңғы рет 1983 жылғы халық санағы кезінде жиналды, және халық санағы департаменті содан кейін этникалық қатысты статистика жарияламады. 1983 жылы 428 428 үндістандық, 42 140 пакистандық, 567 985 рохинджа және 28 506 непалдық тіркелді. Діни дәстүрлердің өзара байланысты болуына байланысты, 1983 жылғы санақ кезінде осы этникалық топтардың арасындағы кейбір индустар буддист ретінде тіркелуі мүмкін. Бұл 1983 жылы тіркелген индустардың төмен санына (177 215) себеп болуы мүмкін. 1983 жылғы халық санағының мәліметтері бойынша, этникалық үндістердің 27,10% буддист, 33,64% индус, 32,71% мұсылман, 4,44% христиан және 2,10% басқа діндерді ұстанатынын көрсетті. Этникалық бірмалықтардың арасында үш мың индус тіркелді. 1983 жылы тіркелген 174 401 индустың этникалық құрамы келесідей болды: үндістер 143 545, қытайлар 43, аралас нәсілділер 4882, пакистандықтар 567, бангладештіктер 865, непалдықтар 17 410, басқа шетелдіктер 679, качин 48, кая 3, карен 55, чин 155, бірмалықтар 2988, мон 27, рахин 99, шан 69 және басқа да жергілікті тұрғындар 2966.
Predominantly, Burmese Indians make up Myanmar's population of Hindus. The practice of Hinduism among Burmese Indians is also influenced by Buddhism. In addition to Hindu deities, the Buddha is also worshiped and many Hindu temples in Myanmar house statues of the Buddha. The Burmese Indians include Myanmar Tamils, Bengalis, Odias etc. The majority of the Meitei (or Manipuri) in Myanmar practice Hinduism. They are descendants of forced labourers taken from Manipur during the Manipuri–Burmese war from 1819 to 1825. Manipuris are concentrated in about 13 villages in the Mandalay, Sagaing and Amarapura areas. Manipuri settlements are also found along the Ningthi river, and the areas sandwiched between the river and the boundary of Manipur. Many Nepali speaking Burmese Gurkha in Myanmar also practice Hinduism. Burmese Gurkha came along with British Army during colonial period. There are approximately 250 Hindu Temples build by Burmese Gurkha in and across country which of 30 temples are in Mandalay Region of Mogok City alone. Apparent there are three to five temples which are over 100 years old. A small minority of Bengali Hindus also practice Hinduism. Ethnic data was last collected in Myanmar for the 1983 Census, and the census department didn't published stats related to ethnicity after that. Back in 1983, there were 428,428 Indians, 42,140 Pakistanis, 567,985 Rohingya and 28,506 Nepalis. Due to the mutual overlap in religious traditions, it is possible that some of the Hindus among these ethnicities reported as Buddhist during the 1983 Census. This may explain the low number of Hindus reported in 1983 (177,215). As per the 1983 Census report, among the ethnic Indians 27.10% reported themselves as Buddhist, 33.64% as Hindu, 32.71% as Muslim, 4.44% as Christian and 2.10% as Others. Among the ethnic Burmese, the census reported three thousand Hindus. Out of the 174,401 Hindus reported in 1983, the ethnicity was as follows: Indian 143,545, Chinese 43, Mixed race 4,882, Pakistani 567, Bangladeshi 865, Nepalese 17,410, Other foreigners 679, Kachin 48, Kayah 3, Karen 55, Chin 155, Burmese 2,988, Mon 27, Rakhine 99, Shan 69 and other indigenous 2,966.
Қазіргі мәртебесі
Бүгінде Мьянмада индуизмнің элементтері, тіпті буддистік мәдениет басым болған жерлерде де сақталуда. Мысалы, Тагьяминге табыну бар, оның түбірі индуизм құдайы Индраға дейін жетеді. Бірма әдебиеті де индуизмнің ықпалында, оның ішінде Рамаянаның бірма тіліне аударылған нұсқасы – Яма Заттау бар. Көптеген бірмалықтар индуизм құдайларына табынады, мысалы, Сарасвати (бірма тілінде Туататхади деп аталады), білім құдайы, көбінесе емтихан алдында оған дұға етеді; Шива Парамизва деп аталады; Вишну – Витано, және тағы да басқалары. Осы идеялардың көптегені Бірма мәдениетіндегі отыз жеті Нат, яғни рухтардың құрамына кіреді. Қазіргі Мьянмада индуистер көбінесе Янгон және Мандалай қалаларында шоғырланған. Бағанда Вишнуға арналған 11 ғасырлық Натлаунг Кяунг ғибадатханасы сияқты ежелгі индуистік храмдар Мьянманың басқа аймақтарында да бар. Мьянмада ИСККОН (Харе Кришна) өкілдігі бар. Ең ірі Харе Кришна қауымы Миткинада орналасқан, онда шамамен 400 жақтасы бар.
Aspects of Hinduism continue in Burma today, even in the majority Buddhist culture. For example, Thagyamin is worshipped whose origins are in the Hindu god Indra. Burmese literature has also been enriched by Hinduism, including the Burmese adaptation of the Ramayana, called Yama Zatdaw. Many Hindu gods are likewise worshipped by many Burmese people, such as Saraswati (known as Thuyathadi in Burmese), the goddess of knowledge, who is often worshipped before examinations; Shiva is called Paramizwa; Vishnu is called Withano, and others. Many of these ideas are part of thirty seven Nat or deities found in Burmese culture. In modern Myanmar, most Hindus are found in the urban centres of Yangon and Mandalay. Ancient Hindu temples are present in other parts of Burma, such as the 11th century Nathlaung Kyaung Temple dedicated to Vishnu in Bagan. ISKCON (Hare Krishna) has a presence in Myanmar. The largest Hare Krishna community is in Myitkyina which has about 400 followers.
Мемлекеттік мерекелер
Дипавали – Мьянма мемлекеттік мерекесі.
Deepavali is a public holiday in Myanmar.
Индуистерді қудалау
Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Не Вин басшылығымен Бирманың Социалистік бағдарламалық партиясы ксенофобиялық саясатты қабылдады және 1963-1967 жылдар аралығында Бирмадан 300 000 үнді этносын (олардың көп бөлігі индуистер, сикхтер, буддистер және мұсылмандар болды) және 100 000 қытайды қуғынға салды. 2017 жылдың 25 тамызында Мьянманың Рахин штатындағы Маунгдау ауданының солтүгіндегі Ха Маунг Сейк деп аталатын бірнеше ауылға Аракан Рохинджа құтқару армиясы (ARSA) мүшелерінен құралған рохинджа мұсылмандары шабуыл жасады. Бұл оқиға "Ха Маунг Сейк қырғыны" деп аталды. Халықаралық амнистия ұйымы сол күні шамамен 99 индуистің қаза тапқанын хабарлады. Рохинджа террористерінің рохинджаға қарсы көзқарастарынан қорқып, бұл рохинджа индуистері өздерін читтагондықтар деп атайды.
After independence from Britain, Burma Socialist Programme Party under Ne Win adopted xenophobic policies and expelled 300,000 Indian ethnic people (many of whom were Hindus and included Sikhs, Buddhists, and Muslims), along with 100,000 Chinese, from Burma between 1963 and 1967. On 25 August 2017, the villages in a cluster known as Kha Maung Seik in northern Maungdaw District of Rakhine State in Myanmar were attacked by Rohingya Muslims of Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA). This was called Kha Maung Seik massacre. Amnesty International said that about 99 Hindus were killed in that day. These Rohingya Hindus identify themselves as Chittagonian due to fear from Anti Rohingya sentiment formed by Rohingya terrorists.
Индуистік ұйымдар мен ғибадатханалар
Мьянмадағы ең ірі екі индуистік ұйым – Мьянма индуистік орталық кеңесі және Санатана Дхарма Сваямсевак Сангх. Мьянма Гуркха индуистерінің діни қауымдастығы – Гуркха индуистерін өкілдік ететін тағы бір индуистік ұйым. ИСККОН Мьянмада 12 орталыққа және Зайявадидегі Брахмахарилерге діни білім беретін мектепке ие.
Myanmar Hindu Central Council and Sanatan Dharma Swayamsevak Sangh are the two largest Hindu organizations in Myanmar. All Myanmar Gurkha Hindu Religious Association is another Hindu organisation representing Gurkha Hindus. ISKCON has 12 centres in Myanmar and a school in Zayyawadi which provides religious education to brahmacharis