Кіріспе

Ресейде туған француз филологы Иоанн (Ианис) Психар (грекше: Ιωάννης (Γιάννης) Ψυχάρης; французша: Jean Psychari; 1854–1929) өмірінің көп бөлігінде Франция азаматы болған орыс ғалымы. Оның түбі грекке жетеді. Ол сонымен қатар жазушы және халықтық грек тілін дамытушы болды.

Өмірбаян

Психорис 1854 жылдың 15 мамырында Одессада (қазіргі Украина, сол кезде Ресей империясының бір бөлігі болған) Хиос аралынан шыққан саудагер отбасында дүниеге келді. Анасы оның бала кезінде қайтыс болды, сондықтан оны Марсельде әжесі тәрбиеледі. Ол сондай-ақ Константинопольде әкесімен біраз уақыт өткізіп, кейін Парижге көшті. Ол Шығыс тілдері мектебінде оқыды.

Мансап

Психорис 1885 жылдан кейін École pratique des hautes études мекемесінде зерттеулер директоры, ал 1903 жылдан 1928 жылға дейін École des langues orientales мекемесінде профессор болып жұмыс істеді, ол Эмиль Легранның (грек тілі маманы) орнын басты. 1886 жылы Грекияға сапар жасап, содан кейін «Менің саяхатым» атты еңбегін жазды, онда Демотикалық грек тілін (Ежелгі грек тілінің айтылуына қатысты бірнеше ескертулермен) қолдап, оны ұлттық бірігумен (Мегали идеясы) байланыстырды. Осылайша, ол грек тілі мәселесінде Демотикалық бағыттың жақтасы болды. Демотикиді қолдаған ұстанымы үшін Грекиядағы консервативті саяси және білім беру орталары (әсіресе профессор Георгиос Хатзидакис) оны қатты сынады және түрлі газеттер тарапынан жиі шабуылға ұшырады. Психорис «диглоссия» терминін танымал етті, ол тілдік қауымдастықтың қазіргі заманғы ана тілін, халықтық тілді және тіл тарихында ғасырлар бұрын пайда болған диалектті бір мезгілде қолдануын сипаттайды. Халықтық тілдің мәртебесі төмен, оны жазбаша және ресми сөйлеуде қолдануға тыйым салынады, ал ескірген диалект жоғары мәртебеге ие және оны көпшілік жазбаша қарым-қатынас үшін, сондай-ақ үкімет және діни институттар сияқты билік органдарының ресми сөздері үшін пайдаланады. Диглоссия 19 және 20 ғасырлардағы грек қоғамы мен саясатындағы маңызды мәселе болды (грек тілі мәселесін қараңыз). Психорис грек тілі үшін инновациялық орфография ұсынды, бірақ ол 20 ғасырдың соңына дейін жалғасқан бірнеше күшті іске асыру әрекеттеріне қарамастан, кеңінен қолданылмады. Шетелдік студенттерге арналған қазіргі грек тілінің оқулығы Ellinika Tora (Greek Now) оның кейбір ұсыныстарын қолданады, мысалы, дыбыстың айтылуы оны қоршап тұрған дыбыстарға байланысты болған жағдайда ламбданың орнына ро қолдану – сондықтан αδερφός (aderfos) стандартты αδελφός (adelphos) орнына. Оның бұл және басқа ұсыныстары нақты айтылуға сәйкес келсе де, оларды қабылдау ықтималдығы төмен көрінеді. Дрейфус ісі кезінде Психорис еврей болғандықтан, мемлекетке опасыздық жасады деген жалған айып тағылған Альфред Дрейфусты қорғады. Сонымен қатар, Психорис өзінің досы Эмиль Золаның Дрейфусты қорғау мақсатында жариялаған J'accuse! атты ашық хатын қолдады.

Жеке өмір

1882 жылы ол Эрнест Реннанның қызы Ноэмиге үйленді. Олардың төрт баласы болды, соның ішінде Эрнест Психари, Генриетта Рево д’Алонн және Корри Сиохан. Олар Париждегі «Жаңа Афина» ауданында орналасқан, қазіргі «Романтикалық өмір» мұражайы болып табылатын Шеффер-Реннан отельінде тәрбиеленді.

Өлім

Психорис 1929 жылдың 29 қыркүйегінде Парижде қайтыс болды. Ол Хиос аралында жерленген.