Кіріспе

Ауылдар мен аудандардағы ақпарат және материалдық ағындардың шектеулі кеңістіктік процестерін анықтайтын термин – гиперлокалды. Бұл нақты анықталған жергілікті қауымдастыққа бағытталған ақпарат, оның басты назары сол қауымдастықтың тұрғындарының қажеттіліктеріне шоғырланған. Бұл термин жеке тұрған сөз ретінде немесе басқа сөздерге қосымша сипат ретінде қолданылуы мүмкін (мысалы, жаңалықтар). Жеке қолданылғанда, ол белгілі бір жерде тұратын адамдардың өмірі мен қызметіне қатысты деректердің (мәтіндік мазмұн да осыған кіреді), жинақтаушылардың, жариялау тәсілдерінің, сондай-ақ пайдаланушылардың өзара әрекеттері мен мінез-құлқының қалыптасуын білдіреді. Соңғы кезде гиперлокалды термині ұялы телефондардағы қосымшалар мен GPS технологиясын бірге қолданумен теңестіріледі. Бұл термин 1991 жылы жергілікті телеарналардың жаңалықтарына қатысты қолданыла бастады.

Анықтама

2012 жылғы Nesta есебінде гиперлокалды жұмыс анықтамасы жарияланды, онда ол "қала, ауыл, бір пошта индексі немесе басқа да шағын, географиялық жағынан шектеулі жергілікті қауымдастыққа қатысты онлайн жаңалықтар немесе контенттік қызметтер" деп сипатталған.

Мазмұны

Гиперлокалды мазмұнның екі маңызды өлшемі бар: география және уақыт. Бұл өлшемдер мазмұн тұтынушысы үшін уақыт пен кеңістіктегі маңыздылығы мен құндылығын бағалау шаралары болып табылады. Мазмұн осы өлшемдер бойынша неғұрлым жоғары бағаланса, ол жеке адам үшін соғұрлым маңыздырақ болады, ал жалпы көпшілік үшін маңыздылығы төмендейді. Гиперлокалды мазмұн белгілі бір аумақта орналасқан адамдарға немесе ұйымдарға арналған немесе олармен тұтынылатын мазмұн, әдетте көше, аудан, қауымдастық немесе қала деңгейінде. Гиперлокалды мазмұн сонымен қатар уақытқа қатысты болуы керек. Гиперлокалды мазмұнның эволюциясы осы екі өлшеммен анықталады. Екі өлшемді біріктіру арқылы тарих бойындағы гиперлокалды мазмұн түрлерін анықтауға болады. Ежелгі заманда гиперлокалды мазмұн географиялық өлшем бойынша төмен болды, яғни мазмұн үлкен аумақтардағы кең халықтың жалпы қажеттіліктерін қанағаттандырды, ал уақыт өлшемі бойынша да төмен болды: маңыздылығы ұзақ мерзімде сақталды. Мысалдарға альманахтар, қалалық жаршылар, жазбаша хабарламалар және басқа да сияқты сирек мазмұн жеткізу механизмдері жатады. Жақындағы гиперлокалды мазмұн географиялық және уақыт өлшемдері бойынша жоғары бағаланады, өйткені ол географиялық аймақтарға бағытталған әртүрлі мазмұнды ұсынады және айлар мен жылдар емес, күндер мен апталар сияқты қысқа мерзімде өзекті болып қалады. Жақындағы гиперлокалды жеткізу механизмдеріне аудандық жаңалықтар көздері, аудандық купондық жинақтар және аудандық веб-сайттар жатады. Соңғы кезде гиперлокалды мазмұн GPS-пен жабдықталған, интернетке біріктірілген мобильді қосымшаларды қамтуда, олар географиялық және уақыт өлшемдері бойынша жоғары бағаланады. Олар қоғамда ғана емес, географиялық аймақтағы жеке адамға да қатысты мазмұнды жеткізуге қабілетті, бұл аймақ метрлермен және блоктармен, ал емес қалалармен және аудандармен өлшенетін. Олар сондай-ақ секундтар немесе минуттар сияқты өте қысқа мерзімде маңызды мазмұнды жеткізуге қабілетті, тек күндер немесе апталар емес.

Веб-сайттар

Гиперлокалды веб-сайттар өте арнайы тақырыптарға назар аударуы мүмкін, яғни, тек өте шектеулі аумақтағы адамдарды қызықтыратын оқиғалар мен мәселелерге. Мысалы, мектеп кеңесінің мәжілісі, мейрамханалар, қоғамдық ұйымдардың жиналыстары және гараж сатулары кеңінен жариялануы мүмкін. Мысалы, Forumhome.org Нью-Гэмпшир штатының шағын қалаларының тұрғындарына ғана қызығушылық тудыратын мәселелерге баса назар аударады. Тағы бір мысал – Rheebo, адамдардың хоббилері мен қызығушылықтарын біріктіретін гиперлокалды веб-сайт. Гиперлокалды сайттар сондай-ақ нақты мәселелерге де назар аударуы мүмкін. Мысалы, NewWest.net экономикалық даму мен қоршаған ортаны қорғау мәселелерін, Роки тауларының батысындағы Боулдер (Колорадо) және Боземан (Монтана) сияқты қарқынды өсіп келе жатқан қалалардағы жағдайды қарастырады (4.3-суретті қараңыз). Сайтта: «Біздің мақсатымыз – инновациялық, әсіресе журналистика арқылы Роки тауларына қызмет ету және аймағымызда болып жатқан үлкен өзгерістерді түсінуге және олардан тиімді пайдалануға көмектесетін әңгімелерді насихаттау», – делінген. NewWest.net мазмұнының көп бөлігі фрилансерлер мен азаматтардан алынады. Соңғы жылдары ортақ экономика немесе бірлескен тұтыну идеяларын іске асыру үшін гиперлокалды веб-сайттар құрылды. Бұл сайттар адамдарға материалдық және интеллектуалдық активтерін бөлісуге мүмкіндік береді. Мысалдар: Yelp, Airbnb, TaskRabbit, eBay, Craigslist және Krrb. Көптеген танымал гиперлокалды жаңалықтар сайттары «жергілікті масштабта өсу мүмкін емес» деген ұранмен өздігінен пайда болды, бірақ ірі медиакомпаниялар да осы тұжырымдамаға қызығушылық танытты. Бұрын AOL-дің маңызды еншілес компаниясы болған Patch Media АҚШ-тағы гиперлокалды сайттардың кең желісін басқарады. CIO журналының 2015 жылғы наурыз айындағы мақаласына сәйкес, «көптеген жергілікті жарнама берушілер Patch сайттарына ағылып, ұлттық баспагерлерді артта қалдыруы тиіс еді. Бірақ бұл осылай болған жоқ. Компания стратегиясын қайта қарастырғаннан кейін көптеген Patch сайттары істен шықты. Гиперлокалды мазмұн керемет естіледі – бәрі айналасында не болып жатқанын білгісі келеді, бірақ бұрыс бизнес-модель оны ұстап тұра алмады. Жергілікті нарықты бағыттайтын жеткілікті жарнама берушілер болған жоқ». Гиперлокалды сайттарды басқаратын ұлттық компания үшін тағы бір модель – франчайзинг, мысалы, 2010 жылы құрылған Main Street Connect. The Washington Post Company да гиперлокалды сайттарды дамытуға бел буды. Роб Керли, Лоренс (Канзас) және Неаполь (Флорида) қалаларындағы бұрынғы жұмысы үшін «гиперлокалды гуру» деп аталған, washingtonpost.com-ға осы газет үшін гиперлокалды сайттарды дамытуға қосылды. Керли басшылық еткен washingtonpost.com-ның алғашқы жобасы Солтүстік Вирджинияның қарқынды өсіп келе жатқан маңындағы Лудон округіне бағытталды. loudounextra.washingtonpost.com сайты брендін loudenextra.com деп өзгертті, бірақ қазір ол ата-аналық газеттің бөліміне, www.washingtonpost.com-ға қайта бағытталды. Кейбір гиперлокалды сайттарда егжей-тегжейлі іздеуге болатын қоғамдық шаралардың күнтізбесі, мейрамханалар туралы ақпарат, шіркеулердің толық тізімі (360 градусқа айналатын ішкі көріністері мен уағыздардың жазбалары) және күнделікті жаңартылатын полицияның хабарламалары бар. «Бұзылған пошта жәшіктері де жаңалықтарға айналады», – деп уәде берді Керли. «Біз жергілікті жаңалықтарды алып, оны супержұлдызға айналдырып бағалап отырмыз». washingtonpost.com-дағы басқалар да гиперлокалды сайттарға үлкен үміт артады. «Бұл үлкен күш-жігер», – дейді бас редактор Джим Брейди. «Біздің күнделікті трафигімізді Роб Керлидің тәжірибесімен біріктірсек, егер бұл жерде жұмыс істемесе, ол басқа жерде де жұмыс істей алмайды». Көптеген журналистер, таңқаларлық емес, гиперлокалды қозғалыстың күнделікті өмірдің жиі кездесетін ақпаратына назар аударуына күмәнді қарады. «Американ журналистикасы» журналында: «Гиперлокалды жаңалықтар медиа ұйымдарының беделін төмендетуі және жаңалықтар сайттарын жергілікті (әдетте өңделмеген) мазмұнмен толықтыруы мүмкін, бұл шетелдік және ұлттық жаңалықтар есебінен болуы мүмкін», – делінген. Дегенмен, медиакомпаниялар аудиторияға қызығушылық тудыратын мазмұнмен жетудің жаңа жолдарын іздестіруде, ал гиперлокалдылық осы әлеуетті анық сақтайды. BBC-дің Ван Клаверен тілшісі журналистік ұйымдар «үлкен J» журналистикасы мен гиперлокалды жаңалықтарды қабылдауы керектігін айтады: «Біз жаңалықтардан тыс ақпаратқа көшуіміз керек».

Әлеуметтік желілер

Әлеуметтік желілер бастапқыда гиперлокалды мазмұнды жарияламайтын, бірақ басқа сайттарда жарияланған мұндай мазмұнның ең ірі таратушысы болды. Бұл ортақ пайдаланудың қазіргі заманғы сипатымен және мазмұн бөлісетін пайдаланушылар желісінің басым бөлігі жергілікті болып құралғандықтан байланысты. Бұл тарату түрі екіншілік (пайдаланушылар арқылы) болып табылады, ал мазмұнды хостингтік сайттың өзі жүзеге асыратын бастапқы таратудан (мысалы, Craigslist) ерекшеленеді. Соңғы жылдары пайдаланушылардың мінез-құлқы гиперлокалды мазмұнды жасау және бөлісу үшін әлеуметтік желілерді пайдалануға қарай өзгеруде. Мысалы, WhatsApp қауымдастықтарды ұйымдастыру және электрондық коммерция үшін көбірек қолданылуда, тіпті осындай қызметтерге арналған мүмкіндіктер жоқ болса да. Facebook-та eVite-ге (тек іс-шараларға маманданған жетекші сайт) қарағанда 60 есе көп іс-шара жарияланады. Пайдаланушылардың бұл мінез-құлқы тиімді гиперлокалды таратудың мазмұн сапасынан гөрі маңыздырақ екенін көрсетеді. 2010 жылдан бері әлеуметтік желілер осы пайдаланушылардың мінез-құлқын қолдау және пайдалану үшін жұмылып келеді. Google 2011 жылы Zagat компаниясын сатып алды. 2012 жылдан бастап Facebook түрлі гиперлокалды мазмұн жасау үшін жаңа мүмкіндіктерді қоса бастады, мысалы, блогтар мен оқиғалар. 2015 жылдың басында Facebook жазбаны «сатылды» деп белгілеу мүмкіндігін жариялады, ал кейін 2015 жылы C2C төлем жүйесін енгізді. Көптеген адамдар бұл қадамдарды Facebook Classifieds және Marketplace-тің жақын арада іске қосылуына дайындық деп санайды, бұл екі қызмет біріктірілуі мүмкін.

Журналдар мен газеттер

Көптеген дәстүрлі баспа басылымдары жабылып жатыр немесе толығымен онлайн форматқа көшіп жатса да, шағын қалалардағы жергілікті газеттер әлі де табыс табуда. N2 Publishing және Best Version Media сияқты ұлттық компаниялар мақсатты аудандарға толық түсті, жылтыр, жергілікті мазмұнды журналдарды поштамен жібереді. Олар өзін Facebook-пен салыстырып, негізінен жергілікті тұрғындар мен үй иелері қауымдастықтары жазған материалдарды жариялайды.

GPS-ке негізделген мобильді қосымшалар

Гипержергілікті контенттің ең соңғы нұсқасы жерсеріктік орналасу қызметтері мен ұялы құрылғыларға орнатылған жетілдірілген сымсыз деректердің үйлесімінен пайда болды. Жерсеріктік орналасу қызметтері физикалық орналасудың жоғары дәлдігін қамтамасыз етеді. Мобильді құрылғының Интернет деректері мен қызметтеріне кең қол жеткізілуімен үйлескенде, гипержергілікті мазмұн жаңа мүмкіндіктерге ие болады. Адамның нақты уақыттағы орналасуы туралы Интернеттің білуі, адамдар мен ұйымдарға белгілі бір адамдар үшін өте шағын мерзімде маңызды гипержергілікті контентті тұтынуға немесе жеткізуге мүмкіндік береді. Гипержергілікті GPS мобильді қосымшалары, әсіресе, ақпараттың жылдам, толық және маңызды көзін ұсына отырып, адамдардың қоршаған ортамен өзара әрекеттесу жолын өзгертеді. Гипержергілікті қосымшаларға қолжетімді мобильді Интернет деректері GPS орналасу деректерін Интернет деректерімен біріктіруге мүмкіндік береді, бұл пайдаланушының шешім қабылдау процесін жақсартады. Мұндай гипержергілікті контент провайдерлерінің мысалдары: Google Maps, Foursquare және LaunchLawyer. Баспа карталарынан өзгеше, мобильді Google Maps қосымшасы пайдаланушыларға ағымдағы GPS орналасуының маңындағы жерлерді және қызығушылық тудыратын нысандарды анықтауға мүмкіндік береді. Рейтингтік қызметтерден немесе анықтамалықтардан өзгеше, Foursquare мобильді қосымшасы GPS орналасу деректерін пайдаланушыларға дұрыс таңдау жасауға және тиімді ұсыныстар алуға көмектеседі. Баспа немесе онлайн-адвокаттар анықтамасынан өзгеше, GPS-қосылған LaunchLawyer мобильді қосымшасы GPS мүмкіндіктерін заңгерге дер кезінде қол жеткізу мүмкіндігімен үйлестіреді. Әр жағдайда, мобильді құрылғы, GPS және Интернет ақпаратты, қызметтерді немесе тауарларды тұтыну жолын өзгертеді.

Басқа көріністер

Жергілікті немесе өте шағын аумақтық маңызы бар, немесе тұрғындарға қызығушылық тудыратын басқа да деректер бар, мысалы, өз үйіңіздегі қылмыс көрсеткіштері туралы үкіметтік статистика. Мұндай деректер тұрғындар үшін маңызды болғанымен, олардың мәні жағынан өзгеше.

Медиа құрылымы

Гиперлокалды контент құру мен жариялаудың түрлі жолдары бар, бірақ блогтар гиперлокалды экологияның маңызды бөлігіне айналды. Олардың негізгі рөлдері жеке блогтар, блогтар желісі және агрегаторларды қамтиды. Осы мақсатта Marchex компаниясы АҚШ-та, ал ProXiti желісі Францияда басқа да бастамалар жасауда. Олар мыңдаған гиперлокалды жаңалықтар сайттарының желісін дамытып жатыр, мысалы www.10282.net (Манхэттен 212) немесе www.75016.info (Париждің 16-шы округі). Нью-Джерси штатында гиперлокалды жаңалықтар сайттарының саны артуына жауап ретінде, The Citizens Campaign Hyperlocal News Association (HNA) – Гиперлокалды Жаңалықтар Ассоциациясын құрды. HNA штаты бойынша жаңа гиперлокалды сайттардың өсуін дамытуға және қолдауға жұмыс істейді.

Гипермекендік маркетинг

Гиперлокалды маркетинг – белгілі бір географиялық аумақтардағы кәсіпорындарды таныстыру. Ол көбінесе аудандар, қалалар, көшелер және танымал орындарға жақын жерлер сияқты географиялық аймақтарға бағытталған. Мысалы, гиперлокалды іздеу "маған жақын" деген сұраныстарды, мысалы "маған жақын кофехана" деген сияқты мақсаттарға бағыттайды. Бұл түрдегі іздеуді "Лондон кофеханасы" деп те сұрауға болады.