Кіріспе

Саванна – 20-шы ғасырдың соңында сервал (Leptailurus serval) пен үй мысығын (Felis catus) будандастыру арқылы шығарылған гибридтік мысық тұқымы. Бұл будандастыру көбінесе ірі және жіңішке ұрпақтарды тудырады, олар сервалға тән үлкен құлақтарымен және айқын қоңыр дақты жүнімен ерекшеленеді. F1 және F2 еркек Саванналар өте ірі болуы мүмкін, ал 2016 жылы F2 еркек мысық ең биік мысық рекордын тіркеді. Көрмеге қатысатын F4–F5 Саванналардың мөлшері, алайда, Мэн-кун немесе Норвегия орман мысығы сияқты басқа ірі үй мысық тұқымдарымен салыстырылады.

Тарих

1986 жылдың 7 сәуірінде Джуди Франк Сьюзи Вудқа тиесілі еркек сервалды сиамдық үй мысығымен будандастырып, алғашқы Саванна мысығын – ана Саваннаны дүниеге келтірді. Бұл алғашқы Саванна түрік ангора еркегімен шағылыстырылып, 1989 жылдың сәуірінде тірі F2 мысықтар туғызды. 1996 жылы Патрик Келли мен Джойс Срауф Саванна тұқымы стандартының бастапқы нұсқасын жазып, оны Халықаралық Мысықтар Ассоциациясының (TICA) кеңесіне ұсынды. 2001 жылы кеңес оны жаңа тіркелген тұқым ретінде қабылдады, ал 2012 жылдың мамырында TICA Саваннаны чемпиондық тұқым ретінде мойындады. Стандарт сонымен қатар төрт түс нұсқасын қарастырады: қоңыр дақты (салқыннан жылы қоңыр, қоңыр немесе алтын түсті, қара немесе қою қоңыр дақтармен), күміс дақты (күміс түсті, қара немесе қою сұр дақтармен), қара (қара, қара дақтармен) және қара түтін (қара ұшы күміс, қара дақтармен). F1 ұрпағы Саванналарды өндіру өте қиын, себебі сервал мен үй мысығының жүктілік мерзімінде елеулі айырмашылық бар (сервал үшін 75 күн, үй мысығы үшін 65 күн) және екі түрдің жыныс хромосомаларының арасында үйлесімсіздіктер бар. Көп жағдайда жүктілік тоқтатылып, түсік түседі немесе мысықтар мерзімінен бұрын туады. Сонымен қатар, сервалдар жұптасуға келгенде таңдамалы болуы мүмкін және көбінесе үй мысығымен жұптаспайды. Саваннаның кері будандастырылған ұрпақтары, BC1 деп аталатындар, 75% сервал құрамын құрай алады. Мұндай 75% мысықтар 50% F1 аналықтың сервалмен будандастырылуынан туған ұрпақтар. 87,5% BC2 Саванна мысықтарының кездесу жағдайлары да белгілі, бірақ осы сервал пайыздық көрсеткіштерінде өнімділік күмәнді. 75% BC1-ден жиі кездесетіні – 62,5% BC1, ол F2A (25% сервал) аналықтың сервалмен будандастырылуынан алынған. F2 ұрпағы, сервал атасы бар және F1 ұрпағы анасынан туған, 25%-дан 37,5%-ға дейін сервал құрамын құрайды. F3 ұрпағында сервалтің әкесі болады және кемінде 12,5% сервал құрамын құрайды. F4 ұрпағы – «туқымдық дәстүр» (SBT) мысығы ретінде жіктелетін алғашқы ұрпақ және «таза тұқымды» деп есептеледі. Саванна будандастырылған мысықтарды селекционерлер «SV × SV» деп те атайды (мұнда SV – Саванна тұқымының TICA коды). Саванна ұрпақтарының будандастырылған саны да SV-ден SV-ге будандастырылуын көрсететін әріптік белгіге ие. «A» белгісі ата-аналардың біреуі Саванна, екіншісі – басқа тұқымды мысық екенін білдіреді. «B» егер екі ата-анасы да Саванна болса және олардың біреуі «A» болса қолданылады. «C» белгісі егер екі ата-анасы да Саванна болса және олардың біреуі «B» болса қолданылады. Сондықтан, A × (кәдімгі SV) = B; B × (B, C, SBT) = C; C × (C, SBT) = SBT, SBT × SBT = SBT. F1 Саванна ұрпағы әрқашан «A» болады, себебі әкесі – басқа тұқымды сервал. F2 ұрпағы «A» немесе «B» болуы мүмкін. F3 ұрпағы «A», «B» немесе «C» болуы мүмкін. SBT мысықтары F4 ұрпағында пайда болады. Гибридтер болғандықтан, Саванналар гибридтік тіршілікке қабілетсіздіктің кейбір белгілерін көрсетеді. Саванна еркектері гетерогаметтік жыныс болғандықтан, олар Халдейн ережесіне сәйкес көбінесе зардап шегеді. Саванна еркектерінің денесі әдетте ірілеу болады және F5 ұрпағына дейін төлдеуге қабілетсіз болады, ал аналары F1 ұрпағынан бастап төлдеуге қабілетті. 2011 жылы селекционерлер F5 және F6 ұрпақтарында еркектердің төлдеуге қабілетсіздігінің қайта оянуын байқады. Бұл, әдетте, C және SBT мысықтарында сервалдың жоғары пайызымен байланысты. Бұл мәселені Бенгалия тұқымының сыртқы будандастырылуында қолданылған Азиялық леопард мысығынан келген екіншілік тұқымдық емес гендер де күрделендіруі мүмкін. F1–F3 ұрпақтарының аналарын көбінесе будандастыру үшін қалдырады, ал тек еркектері үй жануарлары ретінде сатылады. F5–F7 ұрпақтарында керісінше болады, бірақ азырақ, еркектері асыл тұқымды мысықтар ретінде қалдырылады, ал аналары негізінен үй жануарлары ретінде сатылады.

Тендерлік

Саванна мысықтары адалдығымен белгілі, олар үй ішінде иелерінен кейін еріп жүреді. Оларды қолға баумен серуге және зат әкелуге үйретуге болады. Көптеген саванна мысықтары судан қорқа қоймайды, олар суда ойнайды, тіпті суға шомып кетеді. Саванналар, әсіресе алғашқы (F1, F2) буын ерекшелері, кейде жабайы немесе аумақтық мінез-құлықтарды танытуы мүмкін, сондай-ақ еркектерде агрессия мен жер белгілеуге бейімділік байқалады. Құмдыққа үйретудегі қиындықтар иелерінің оларды тастауының немесе аман қалғандар орталығына тапсыруының жиі себебі болып табылады.

Денсаулық сақтау мәселелері

Саванна мысықтары басқа үй мысықтарына қарағанда гипертрофиялық кардиомиопатия (ГКМ) ауруына көбірек шалдығады. Саванна мысықтар қауымдастығы мысықтарды ГКМ, сондай-ақ прогрессивті ретина атрофиясы (PRA) және пируват киназа дефициті (PK Def) ауруларына тексеруді ұсынады, олар сәйкесінше соқырлық пен анемияға алып келуі мүмкін.

Меншік туралы заңдар

Саванна мысықтарына иелік етуді реттейтін заңдар АҚШ штаттарында штаттан штатқа өзгереді. Көптеген штаттар АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі белгілеген кодекске сәйкес келеді, ол жабайы немесе отандық гибридтік будандастыруларды отандық деп анықтайды. Гавай, Массачусетс, Техас және Джорджия сияқты кейбір штаттар гибридтік мысықтарға иелік етуге қатысты қатаң заңдарды қабылдады. Кейбір муниципалитеттердің заңдары штат заңдарынан өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, Нью-Йорк штаты Savannahs F5 және одан кейінгі ұрпақтарына рұқсат береді, бірақ Нью-Йорк қаласы рұқсат етпейді. Австралияның федералды үкіметі Саванна мысығын Австралияға импорттауға тыйым салды, себебі ірі мысықтар елдің туған жеріндегі жануарларға, кішкентай үй мысықтарынан қауіп төндірмейтін түрлерге қауіп төндіруі мүмкін. Мысықтарды импорттау туралы үкіметтік баяндамада гибридтік тұқымның жабайы мысықтар популяциясына күшейтілген аң ауру дағдыларын және дене мөлшерін енгізуі мүмкін екені ескертілді, бұл туған жеріндегі түрлерге қауіп төндіреді. Осыған ұқсас себептермен Саванна мысықтарын Жаңа Зеландияға импорттауға болмайды, ол Бенгал мысықтарынан басқа кез келген гибридтік иттер мен мысықтарды импорттауға тыйым салды. Саванна мысықтары Канаданың барлық провинцияларында заңды, бірақ кейбір провинциялар F1 және F2 ұрпақтарына иелік етуге шектеулер қояды, ал Саванна мысықтарын АҚШ-тан импорттау үшін қызылқұтырға қарсы вакцинация және арнайы рұқсаттар қажет. Көптеген басқа елдерде F2 және одан кейінгі ұрпақтар үшін шектеулер жоқ немесе азырақ.