Франц Фисзер – польский метафизик, алхимик, друг варшавской интеллигенции. Прототип Амброзы Клекса. Биография, происхождение и интересные факты о жизни.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Франциск Фицер (Франк Фицер) – поляк метафизигі және алхимигі, заманауи Варшаваның ең көрнекті жазушылары мен философтарының досы және Варшаваның жартылай аңызға айналған тұлғасы. Ол білімді, өмірге құштар және тамаша тағамды жақсы көретін адам ретінде сипатталады, оның туралы және одан тараған көптеген анекдоттар, әзілдер мен мақалдар естерде қалды. Автор Ян Бржехваның "Пан Клекс" кітап сериясындағы Амброжи Клекс кейіпкерінің бір бөлігі Фицердің бейнесіне негізделген.
Franciszek Fiszer (better known as Franc Fiszer; March 25, 1860 – April 9, 1937) was a Polish metaphysician and alchemist, a friend of the most notable writers and philosophers of contemporary Warsaw and one of Warsaw's semi legendary people. Described as an erudite bon vivant and gourmand, he is remembered for a large number of anecdotes, jokes and sayings coined by him and about him. The fictional character Ambroży Kleks in author Jan Brzechwa's Pan Kleks series of books was partly based on Fiszer.
Өмірбаян
Франциск Йозеф Мариан Фицер 1860 жылы Остроленка маңындағы Лавы сарайында Тереза Глинчанка мен Йозеф Фицердің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі 18 ғасырда поляк тіліне аударған неміс дворяны және генерал Станислав Фицердің алыс туысы болса, анасы польша дворяны және аталған сарай мен ауылдың иесі еді. Фицердің балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның ата-анасының екеуі де туғанда 40 жастан асқан және ол салыстырмалы түрде ерте жетім қалғаны белгілі. 1880 жылдары Фицер Варшаваға көшіп, уақытының көп бөлігін қаланың кафелерінде, мейрамханаларында және сол дәуірдегі танымал клубтарында өткізе бастады. Бірте-бірте ол Варшаваның әлеуметтік өмірінің ерекше бөлігіне айналып, замандас польша жазушыларымен, ақындарымен, суретшілерімен және саясаткерлерімен достық қарым-қатынас орнатты. Экзистенциалдық монологтары мен әңгімелерімен танымал Фицердің жалғыз ойын-сауығы – мейрамханалар еді. 1918-1939 жылдар аралығында Фицер Варшаваның жоғары қоғамының ең көрнекті өкілдерінің біріне айналды. Ол кештер мен тойларға жиі қатысып, аңызға айналды. Оның туған ауылына көңіл бөлмеді, көп ұзамай қарыздар үшін бөліп сатты. Бірақ Фицердің өмір салты өзгермеді, себебі ол тамақ үшін ақы төлеуге шамасы келмейтін, оны гастрономдар мейрамханаларын жарнамалау үшін пайдаланды. Сондықтан ол Udziałowa, Ziemiańska, IPS, Oaza, Astoria немесе Blikle мейрамханаларының тұрақты қонағы болды. Франц Фицердің ең жақын достары – Болеслав Лесьмян (Фицер оның псевдонимін ойлап тапқан деседі), Стефан Жеромский, Владислав Реймонт, Скамандриттер Антони Слонимский мен Юлиан Тувим, Ян Лехонь, Мириам, Артур Рубинштейн және Антони Ланге еді. Фицер өзі ешбір кітап жариялаған жоқ болса да, соғыс аралығындағы Варшава суретшілерінің көптеген естеліктерінде оның есімі кездеседі. Сонымен қатар, ол Станислав Татаркевичтің «Польшалық тарихи тұлғалар сөздігі» мен Лешек Колаковскийдің «Польшадағы философия; Жазушылар сөздігі» кітаптарында есімдері тізілмеген жалғыз адам болды. 1985 жылы Роман Лот Франциск Фицер туралы естеліктерді «Әлем мен шексіздіктің қиылысында» атты кітапқа жинады.
Franciszek Józef Marian Fiszer was born in 1860 in the Ławy manor near Ostrołęka, to Teresa née Glinczanka and Józef Fiszer. His father was from among the German nobility, polonised in the 18th century and a distant relative of General Stanisław Fiszer, while his mother was a member of the Polish gentry and owner of the said manor and village. Very little is known of Fiszer's childhood apart from the fact that he was a late child (both of his parents being over 40 at his birth) and that he became an orphan relatively soon. In the 1880s Fiszer moved to Warsaw, where he started spending most of his time in Warsaw's cafes, restaurants and some of the most notable clubs of the era. With time, he became a characteristic part of the Warsaw's social panorama and became friends with most of the contemporary Polish writers, poets, artists and politicians. Renowned for his existential monologues and anecdotes, Fiszer's only pastime was the restaurants. In the interbellum, Fiszer became one of the most notable members of Warsaw's high society. A frequent guest at balls and parties, he became a living legend. His family village became neglected and soon had to be parcellated for debts. However, Fiszer's lifestyle did not suffer, as he barely ever had to pay for his meals, since he was seen by the gastronomers as an advertisement for their restaurants. That is why he often was a guest of Udziałowa, Ziemiańska, IPS, Oaza, Astoria or Blikle. Among the closest friends of Franc Fiszer were Bolesław Leśmian (Fiszer is said to have invented his pen name), Stefan Żeromski, Władysław Reymont, the Skamandrites Antoni Słonimski and Julian Tuwim, Jan Lechoń, Miriam, Artur Rubinstein and Antoni Lange. Although Fiszer never published any book himself, he is mentioned in nearly all memoirs by Warsaw's artists of the inter war period. Also, he became the only person never to publish a book to be mentioned in both Stanisław Tatarkiewicz's Polish Biographical Dictionary and Leszek Kołakowski's Philosophy in Poland; Dictionary of Writers. In 1985, most of the memoirs mentioning Franciszek Fiszer were collected by Roman Loth in a book titled Na rogu świata i nieskończoności (At the Crossing of World and Infinity).