Кіріспе

Хонг Ренган (1822 жылдың 20 ақпаны – 1864 жылдың 23 қарашасы) – Тайпин көтерілісінің маңызды басшысы. Ол Тайпин қозғалысының негізін қалаушы және рухани жетекшісі Хонг Сиукванның алыс туысы болған. Ган Ван (干王, "Қалқан патшасы" деген мағынада) лауазымы премьер-министрдің қызметімен саяхастас болатын. Ол өзінің билігі тұсында жасаған кең ауқымды реформалары және Батыстағы халыққа танымал болғаны үшін тарихтағы көрнекті тұлға ретінде белгілі.

Ерте өмір

Хун 1822 жылдың 18 ақпанында дүниеге келген. Гуандун провинциясының Хуа уезіндегі Гуанлубу ауылында ауыл мұғалімі болып жұмыс істеген. Білімді болғанына қарамастан, императорлық емтиханды өте алмады. Ол Хонг Сюкуанның алғашқы ізбасарларының бірі болды. 1847 жылы Хонг Сюкуанмен бірге Гуанчжоуға сапар шекті және Хонг Сюкуанмен және Исашар Якокс Робертспен бірге қысқа мерзімге Киелі кітапты оқыды.

Гонконгта

Көтерілістің алғашқы жылдары Хонг көтерілістен бөлініп, Гонконгқа қашуға мәжбүр болды, онда ол швед миссионері Теодор Хамбергпен кездесіп, христиан дініне енді. Ол Базель миссиясының Шенг-Вандағы шіркеу жұмысына көмектесіп, христиандық туралы көп білім алды. Хонг Хамбергке Тайпин көтерілісі туралы маңызды ақпарат ұсынды, содан кейін Хамберг осы ақпарат негізінде «Хунг Сиу Цшуеннің көріністері және Квангси көтерілісінің бастауы» атты кітап жазды, ол 1854 жылы Гонконгта жарияланды. Хонг сондай-ақ Джеймс Леггеге көмекші болып жұмыс істеді, қытай классикасын ағылшын тіліне аударумен және Гонконгтағы алғашқы қытай тіліндегі газет – «Қытай сериясымен» айналысты. Осы кезеңде ол Батыс саясаты, экономикасы, тарихы, географиясы, астрономиясы және басқа да ғылымдар туралы көп нәрсе білді.

Тайпиндермен

Хонг Сюкуан өзінің інісі Хонг Ренанды Нанкинге шақырып, билік етуге көмектесуін сұрағанда, Тайпин әкімшілігі қатты билік таласына ұшырады. Қозғалыстың күші көбінесе Нанкиндегі Тайпин діншілдері мен қала сыртындағы әскерлерге басшылық ететін генералдар арасында бөлінді. Джеймс Легге Хонг Ренанның көтерілісшілермен байланысқа түсуін қаламай, олардың сенімдеріне күмән келтіріп, айыптады. Джеймс Легге Гонконгтен Англияға кеткенде Хонг Ренанға Гонконгте қалуын және көтерілісшілерге қосылмауын қатаң тапсырды. Бірақ Хонг Ренан оның талабын елемей, 1858 жылдың көктемінде Гонконгтен кетіп, басқа миссионерлер оған ақша беріп, отбасына стипендия уәде етті. Ол Нанкинге бара жатқанда өзін саудагер ретінде жасырды. Ол келгенге дейін, кейде Тяньцзин оқиғасы деп аталатын бұрынғы билік күресі шайқасқа ұшырады, нәтижесінде 20 мыңнан астам Нанкин тұрғыны және Шығыс патшасы Ян Сяоцин қаза тапты, ол сол кезде Хонг Сюкуаннан да күшті болған. Хонг Ренан 1859 жылдың 22 сәуірінде Тайпиннің астанасы Тяньцзинге келді. Осы оқиғада Хонг Ренан Тайпин қозғалысында екінші маңызды лауазымға тағайындалды, тек Хонг Сюкуан ғана одан күшті болды. Хонг Ренанға осы лауазым білімі үшін, әсіресе Гонконгте жүргенде батыс саясаты, өнері және технологиясы туралы білгендігі үшін берілді. Ол Нанкинге протестанттық көзқараспен келді, бұл Тайпин негізін қалаушылардың көбінесе Ескі Ұстанымға негізделген сенімдеріне қайшы келді. Хонг құлшылық пен дұғаларды протестанттық үлгідегі рәсімдерге айналдырды. Ол батыстықтарды "жабайылар" деп атаудан бас тартты. Бұл оның алғашқы реформаларының бірнешеуі еді. Алайда, Хонгтың күшінің көп бөлігі Тайпин әкімшілігінің билігін орталықтандыруға және оның әскери жетістіктерін жандандыруға жұмсалды. Ол теміржол салуды, батыс державаларының қолдауын алуды және Тайпин билігіндегі аймақтарда банктер құруды жақтады. Нанымының нәтижесінде Хонг кейде алғашқы қазақстандық ұлтшыл ретінде танылды және ол Гоминьдан мен Қытай Коммунистік партиясының ерте жазбаларында есімдері айтылды. Бұл идеялар, оның нақты протестанттық сенім жүйесімен бірге, батыс елдерінде Тайпин көтерілісіне қызығушылық тудырды. Бірақ Тайпин әскерлері Шанхайға жақындағанда және өз аймақтарында опиумға тыйым салуды белсенді түрде жүзеге асырғанда бұл қызығушылық азайды. Хонг Ренанның көптеген реформалары іске аспады. Ол өзінің бірнеше жорықтарында стратегиялық қабілетін көрсеткенімен, оның идеялары Тайпиннің көрнекті әскери қолбасшысы Ли Сючэнмен келіспеді. Янцзы өзенінің жоғарғы ағысын қайтаруға бағытталған үлкен миссияда Ли Хонгтың бұйрықтарын орындамай, Нанкинге қайтып келді. Бұл миссияның сәтсіздігі Цин әскерлеріне Тайпин бақылауындағы аймақты толығымен қоршауға мүмкіндік берді, нәтижесінде көтеріліс құлады. Хонг Ренанның билігі Хонг Сюкуан бекіткен жарлықтармен шектелді, бірақ олар қаладан тыс жерде орындалмады. 1864 жылы Хонг Сюкуан өлген күйде табылды, ал Нанкин қаласы Цин әскерлерінің қолына түсті. Хонг Ренан және басқа Тайпин көшбасшылары қаладан қашып, Хонг Сюкуанның ұлы Хонг Тяньгуифуның жарлықтары арқылы билігін сақтап қалуға тырысты. Олар ұсталып, өлім жазасына кесілді. Өлім алдындағы мойындауында көрсетілгендей, Хонг Ренан Тайпин көтерілісінің қозғалысына адал болған және ешқашан бас тартпаған ханзадасы болды. Ол 1864 жылдың 23 қарашасында Цзянси провинциясындағы Наньчан қаласында (南昌) жас Хонг Тяньгуифу мен Ли Сючэнге өлім жазасы орындалғаннан кейін дарға асылды.